مشاوره مديريت - آموزش مديريت - آموزش فروشندگي حرفه‌اي
 
نويسندگان
لینک دوستان
بارد
مزايا: امكان بررسي جزئيات موضوع وجود دارد. مي توان صحت اطلاعات جمع آوري شده را با وسائل ديگر آزمايش كرد .براي جمع آوري اطلاعات زمينه اي مناسب است. در زمان كوتاه اطلاعات زيادي بدست مي آيد و اعتبار علمي اطلاعات بالاست.
معايب: حضور مشاهده گر مي تواند بر روند فعاليت مورد مشاهده تاثير گذار باشد. تمايلات شخصي مشاهده گر و ميزان توانائي او در مشاهده و ثبت دقيق فعاليت مورد مشاهده ممكن است تاثير گذار باشد. عوامل محيطي بر نوع و روش گرد آوري اطلاعات موثر است. استاندارد كردن و طبقه بندي اطلاعات مشكل است ( بويژه در ثبت رفتار انساني ) .مشكلات اخلاقي در مشاهده اعمال شخصي وجود دارد. براي نمونه هاي زياد وقت گير و پر هزينه است.



مصاحبه :
مصاحبه يكي از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن به صورت حضوري ياغير حضوري از افراد يا گروهي ار آنان پرسش مي شود. نكته مهم آن است كه سوالات مصاحبه از پيش انديشيده شده و تعيين شده است. آنچه مصاحبه را به صورت هاي مختلف طبقه بندي مي كند ميزان انعطاف پذيري آن و يا نحوه اجراي آن است. مصاحبه را يكي ازروش هايدانسته اند زيرا در هنگام مصاحبه امكان نحريك آزمودني برايعات بنيادي براي جكع آموري اطلدادن پاسخ وجود دتوضيح موضوع راروشن ساخت. ارد و نيز مي توان در صورت ابهام با
مهمترين انواع مصاحبه به شرح زير عنوان شده اند:
- مصاحبه انعطاف پذير يا آزاد :در اين نوع چارچوب وحدود پرسش ا براي كصاحبه گر مشخص است لي زمان و توالي پرسش به سليقه مصاحبه گر بستكي دارد. دراين حالت رفتار آزمودني طبيعي تر است و اطلاعات واقعي تري بدست مي آيد. مصاحبه گر مي تواند سوالات اضافي نيز طرح كند.ا ين روش براي تحقيق هائي با مقياس كوچك ‏، مطالعات كيفي و يا مصاحبه با اشخاص و گروههائي كه اطلاعات اصلي از آنها بدست مي آيد ، مناسب است. هدف در اين گونه مصاحبه ها جمع آوري اطلاعات عميق و كيفي است
مصاحبه با انعطاف پذيري متوسط يا منظم :در اين نوع مصاحبه ، مصاحبه كر از پرسشنامه اي با پرسش هاي مشخص و با توالي ثابت استفاده مي كند ، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند.تلاش مي شود شرايط براي همه يكنواخت نگه داشته شود.هدف در اين جا جمع آوري اطلاعات كمي و سطحي است
مصاحبه با انعطاف ناپذيريا پرسشنامه همراه با مصاحبه :مصاحبه گرازپرسش نامه اي با پرسش هاي مشخص و با توالي استاندارد استفاده مي كند. پاسخها ثابت و از قبل پيش بيني و طيقه بندي شده اند و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. اين روش در مطالعات بزرگ و زماني كه پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بكار مي رود.
نكات مهم در موردانجام مصاحبه
تكلم ا زبان شخص مصاحبه شونده
آشنائي مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندي و ارزش گذاري پاسخ ها
دخالت ندادن تمايلات شخصي مصاحبه گر
ايجاد شرايط يكسان براي همه
كسب اجاره درهنگام استفاذه از دستگاه ضبط صدا
جلب اعتماد مصاحبه شونده
رعايت مقام وموقعيت اجتماعي افراد
بيان توضيحات كافي قبل از شروع مصاحبه
ارائه آموزش به مصاحبه گران پيش از انجام مصاحبه
مزاياي مصاحبه
قابليت استفاذه براي كم يا بي سوادان و كودكان و بيماران
امكان روشن كردن مفهوم سوالات
در مقايسه با مشاهده بدست آمدن درصد بيشتري از پاسخ ها
معايب مصاحبه
وقت گير و پرهزينه
در مقايسه با روش مشاهده ثبت وقايع ناقص تر است
طبقه بندي و تجزيه و تحليل اطلاعات در هنگامي كه سوالات باز هستند مشكل است
تورش مصاحبه گرو دخالت دادن نظرات شخصي

پرسشنامه
پرسشنامه شامل دستهاي از پرسش هاست كه برطبق اصول خاصي تدوين گرديده است و به صورت كتبي يه افراد ارائه مي شود و پاسخگو بر اساس تشخيص را خود جواب ها رادر آن مي نويسد.هداطلاعات معين در مورد موصوعي مشخص است.ف از ارائه پرسشنامه هخذ بزرگ بودن گروه يا جامعه مورد مطالعه يكي از دلايل مهم براي استفاده از پرسش نامه است چه امكان مطالعه نمونه هاي بزرگ را فراهم مس آورد. كيفيت تنظيم پرسشنامه دربست آمدن اطلاعات صحيح و درست و قابل تعميم بسيار با اهميت است.
بر اساس نحوه اجراي پرسش نامه و نيز نوع سوالات آن مي توان آنرا به دستجات متفاوت تقسيم نمود.
- طبقه بندي بر اساس ماهيت پرسشنامه :
پرسشنامه باز: در اين نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستيم.در اينجا پاسخگو مي تواند بدون محدوديت هرپاسخي را كه مد نظرش باشد در مورد ان پرسش بنويسد و يا در آن زمينه توضيح دهد.در اينگونه سوالات ، اطلاعات دقيق تر، كامل تر و داراي ارزش بيشتر هستند ولي طبقه بندي و نتيجه گيري از آنها مشكل تر و له تجربه زياد نيازمند است.-
پرسشنامه بسته :پرسش هاي بسته در اين نوع پرسشنامه ارائه مي شود.براي هر پرسش تعدادي گزينه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ دهنده بايد يكي از آنها رابه عنوان پاسخ بگزيند.هريك از پاسخ ها به گونهاي تنظيم شده است كه در عين منطقي بودن براي ان سوال از پاسخ مربوط به ديگر سوالات مجزاست. دز ايجا پاسخ ها را مي توان به سرعت نوشت و تجزيه و تحليل و طبقه بندي پاسخ ها نيز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و كاملي پرسش نامه باز نيست.
-

طبقه بندي بر اساس نحوه اجرا
پرسشنامه همراه با مصاحبه :اين پرسشنامه همان مضاحبه انعطاف ناپذير است كه به صورت حضوري پرسشها از افراد پرسيده مي شود و پاسخ ها ا پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد مي كند.
پرسشنامه خود ايفا :پرسشنامه در اختيار فرد يا گروه قرار مي گيرد و فرد به تنهائي و يا به صورت گروهي يه پرسش ا پاسخ مي دهند .
پرسشنامه پستي :پرسشنامه براي افراد از طريق پست ارسال مي شود .فرد پس از تگميل آنرا براي محقق عودت مي دهد.
پرسشنامه الكترونيك :در اين نوع از پرسشنامه كه به تازكي موارد استفاده از آن گسترش يافته است ، محقق با استفاده از شبكه هاي اطلاع رساني و اينترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الكترونيك براي افراد مي كندو افراد پاسخ ها ا در همان پرسشنامه وارد و با پست الكترونيك براي محقق باز مي گردانند.در برحي موارد ممكن است افراد نسخه اي از پرسشنامه را چاپ گرده و بعد از پاسخگوئي به شكل پستي باز گردانند.
- نكات مهم در طراحي پرسشنامه
داشتن يك مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتداي پرسشنامه
وجود پرسش هاي قابل فهم و خالي از ابهام
خودداري از پرسش هاي طولاني و وقت گيرو دوپهلو
خودداري از واژه ها و لغات نامانوس و نامفهوم
طراحي پرسشنامه زيباودوراز كلمات زشت و زننده و تا جاي ممكن دوستانه
محدود بودن پرسش هاي زمينه اي
قرار دادن پرسش هاي جساس و مهم در پايان پرسش نامه
هر سوال فقط به يك موضوع اختصاص داشته باشد
استفاده از پرسش هاي باز و بسته به همراه هم
قرار دادن تمام پاسخ هاي ممكن براي پرسش هاي بسته
مزاياي پرسشنامه
عدم نياز به شحص مصاحبه كننده ، بنابراين عدم تاثير وجود جنين شخصي
ساده و ارزان
سادگي طبقه بندي و تجزيه و تحليل
دقت يشتر پاسخ ها بواسطه محرمانه ماندن افراد
امكان تنجام مطالعات بزرگ
يكسان بودن شرايطردر زمان تكميل
معايب پرسشنامه
عدم قابليت استفاده براي بي سوادان
درك نكردن مفهوم سوال
امكان ارائه تصوير كاذب توسط فرد از خود
كاهش درصد پاسخ هاي رسيده در پرسشنامه پستي
در هنگام نوشتن پرسشنامه بايد دقت نمود تا ابتدا از پرسش هاي زمينه اي استفاده گرد و سپس به پرسش هائي كه در زمينه موضوع طراحي شده اند ، رسيد.
خصوصيات يك پرسش
اعتبار صوري : بدين مهنا كه صوال قادر به اندازه كيري موضوع مورد پرسش باشد.به تعبير ديگر مقياس اندازه گيري متغيرتحت مطالعه باشد.
انتظار دادن پاسخ : بايد سوال طوي طرح شود كه انتظار داشته باشيم پاسخگو ،‌جواب آنرا داند.
روشن و صريح :سوال بايد بدون ابهام باشد و تنها به يك مطلب اساره كند.
بي آزار :به مسائل خصوصي افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلي خود آنها.
منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصي ننماير و آزمدني را به موضع خاص نكشاند.
سنجش سوالات پرسشنامه از طريق طيفبندي
براي سنجش عيني و دقيق متغيرهاي كيفي بايد از ابزاري دقيق
تر و حساستر استفاده نمود پس براي سنجش كيفيت يكي از راههاي آن بصورت كمي آوردن آن ميباشد كه بصورت واحدهاي قابل شمارش در آيد پس براي سنجش پديدهها و مفاهيم كيفي اجتماعي مقياسها يا طيفهاي (scales) متعددي وجود دارد.
مقايسه زوجي و مقايسه زوجي ناقص
در صورت زياد بودن تقسيم وابسته يكي از قديمي
ترين شيوههاي سنجش ميباشد.
دراين نوع سنجش كه اغلب براي قضاوت و نگرش در مورد افرادها به كار مي
رود مثال قضاوت براي 3 استاد.
بدين ترتيب است كه موردها را دوبه دو با هم مقايسه نموده و بعد از هم ارجعيت قائل بشويم
مثلا
A.B.C A.B A.C B.C

اين شيوه در آغاز اوائل قرن 19 بوسيله فشنر در آزمايشات فيزيك رواني درباره قدرت شنوائي افراد بكار رفته براي بررسي دو صداي متفاوت بعد لوئيز تورستن اين روش به طور گسترده در روانشناسي مورد استفاده دارد.
روش سنجش آن شمردن تعداد دفعات ارجحيت
A= B= C=
سنجش در مقياس اسمي خواهد بود ولي او امروز در سطح فاصله
اي ميباشد.

طيف بوگاردوس:
هدف از طيف بوگاردوس سنجش ميزان فاصله اجتماعي گروهها مي باشد
و كاربرد اين طيف در مواقعي است كه مثلا دو گروه مختلف با دو فرهنگ و زبان متفاوت در كنار هم زندگي مي كنند و يا در مواقعي كه مردمي از مليتهاي گوناگون و با فاصله جغرافيائي در جريان روابطي متقابل قرار ميگيرند (مثلا در سنجش نگرش به شغل/طبقه اجتماعي /گروههاي مذهبي ) اين طيف بكار مي رود اين طيف در يك مقياس تر تيبي (تمايل كامل /تمايل متوسط/تا حدودي /عدم تمايل ) ميزان تمايل يك گروه را نسبت به ساير گروهها مي سنجد
بوگاردوس براي هر يك از هفت نقطه روي طيف يك جمله اظهاري يا گويه در نظر گرفت.فرض بر اين است كه اگر كسي با گويه اول موافق باشد با گويه هاي ديگر نيز موافق است بوگاردوس در تحقيق خود هفت گويه را در نظر گرفته بود(ازدواج-دوست صميمي-همسايه-همكار –هموطن-ميهمان –اخراج)
اين طيف گوششي بود كه كيفيت ها را دقيقتر سنجيده و در سطح تر تيبي مورد سنجش قرار داردو نيز براي ترتيب ارجحيت مي توان از مقايسه زوجي استفاده نمود
و از معايب اين طيف مي توان به قصور محقق در تدوين گويه ها –كم بودنگويه ها و فواصل نامتساوي گويه ها اشاره نمود
طيف ليكرت:
هدف اين طيف اندازه گيري گرايش به يك موضوع بر اساس ارزشهاي جامعه مي باشد و كاربرد اين طيف نيز در جهت بررسي گرايشها نسبت به مسئله سياسي –اجتماعي و اقتصادي مي باشد كه در سطح ترتيبي نيز مورد سنجش قرار دارد
گويه ها در اين طيف حداقل 15 تا 30گويه و بيشتر تدوين مي شود
در تدوين گويه ها بايد سعي شود از گويه هاي بي تفاوت ،بي ربط و ابهام اور جلو گيري شود تعداد گويه ها ئي كه گرايش مخالف و موافق دارند بايد تقريبا به يك اندازه باشدو نيز طيفي كه به پاسخگو داده مي شود معمولا از 5 قسمت تشكيل شده است (كاملا موافقم- موافقم –تاحدودي –مخالفم –كاملا مخالفم)كه براساس هدف و روش تحقيق مي توان كلمات گويه ها را عوض نمود
و تدوين گويه ها بايد دقت شود تا گويه هاي بي تفاوت و بي ربط و ابهام آور حذف گردند گويه مستقيما پس از تحقيقات مقدماتي پخش مي شوند. پس بهتر است بعد از تدوين پرسشنامه مقدماتي
pretestحداقل با 30 نمونه گرفته شود تا بعد از بررسي كمي (روايي)و كيفي (اعتبار)آن گويه هاي ابهام انگيز حذف گرددپ

طيف تورستن
ابتدا گويه ها را انتخاب كرده و بعد از داوراني خواسته مي شود تا گويه ها را در 11 طيف تقسيم نمايند
و ارزش طيف از مجموعه قضاوتها ي داوران براي هر يك از گويه ها بدست مي آيد
هدف از اين طيف اندازه گيري گرايش به يك موضوع براساس ارزشهاي جامعه توسط داوران مي باشد
اين طيف نسبت به مقايسه زوجي از حجم كار كمتر و نسبت به بوكادوس از دقت بيشتري بر خوردار است
براي بررسي اعتبار گويه ها بايد به روش كمي و كيفي گويه هاي ابهام بر انگيز را حذف كرد بدين ترتيب كه نمودار تجمعي آنرا كشيد ه و 50درصد را ميانه (چارك سوم)و 25درصد را چارك اول و 75 درصد را به عنوان چارك سوم مشخص نمود و عددهاي آنها را مشخص كرد
كه براي پيدا كردن گويه هاي مبهم مي توان از فرمول ضريب ابهام استفاده نمود كه عبارت است از :

پس كمترين
Qها را انتخاب گده و بقيه را حذف مي كنيم
طيف گاتمن :
هدف از اين طيف تنظيم گويه ها بنحو كاملا تراكمي و انباشتي مي باشد
و اين طيف به عنوان طيف ميزان نگار در سطح اسمي (بلي /خير –موافقم /مخالفم) مي تواند گرايش به يك موضوع را براساس ارزشهاي جامعه مبتني بر آراي پاسخگويان نمرات گويه هاي تعيين شده را بسنجد
اگر پاسخگو بتمام گويه ها مثبت پاسخ دهد بالاترين نمره را مي گيرد
پس براي مشخص كردن ضريب بازنمائي مي توان از يك منهاي تعداد خطاها تقسيم بر تعداد پاسخگو ضربدر تعداد گويه ها استفاده كرد
طيف آزگود (برش قطبين هفت گويه)
هدف از اين طيف شناخت و اندازه گيري تمايز معنائي براساس معنا شناسي تفاوتي مي باشدو كاربرد ايت طيف نيز در تداعي معاني يك يا دو محرك بر مبناي صفات متضاد و ترسيم رابطه تصويري بين محرك و صفات متضاد مي باشد
و سنجش اين طيف نيز در سطح يك مقياس تر تيبي (7 درجه اي ) روشي است كه مبتني بر تداعي معاني كه طي آن روابط تصويري دو موضوع بر اساس صفات متضاد در سطح مقياس اسمي تر سيم مي گردد و ميزان تشايه به دو موضوع برا اساس نمرات بدست آمده از طريق ضريب همبستگي پيرسون
r محاسبه مي شود و شيوه هاي اين طيف مي توان به 1- صفات دو قطبي 2- مقايسه زوجي 3- تحليل عبارت 4- تحليل معنائي اشاره نمود

منبع:
http://www.mkamali.com/research/index.htm



دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

روش يادداشت برداري

قَيِّدوا العِلْمَ بِالكِتابَةِ
پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ
دانش را با نگارش، به بند بكشيد و نگه داريد.
اهميت يادداشت
بر حافظة انسان نمي‌توان اعتماد كرد. هر دانشي كه روي كاغذ نيايد، با مرور زمان از بين مي‌رود ( كلّ علمٍ ليسَ فيِ القرطاسِ ضاعَ ). آن‌چه رهاورد مطالعات و تحصيلات انسان است، مجموعه‌اي از دانستني‌هاست كه براي حفاظت از آن‌ها بايد به يادداشت كردن پرداخت تا هم براي خود انسان، هم براي ديگران و نسل‌هاي آينده ثمربخش شود. يادداشت، هم در كارهاي پژوهشي كاربرد دارد، هم در مطالعات آزاد و شخصي.
بزرگان گفته‌اند:
« العلم صيدٌ و الكتابةُ قيدٌ »
دانش، شكار است و نوشتن،‌ دام و بند.
به علاوه، بسياري اوقات، انسان مطالب سودمندي مي‌شنود و مي‌خواند، ولي چون يادداشت نمي‌كند به مرور زمان از ياد مي‌رود و اين خسارتي جبران ناپذير است.
يادداشت برداري هنگام مطالعه يا پس از آن، هم‌چنين يكي از راه‌ها و شيوه‌هايي است كه مطالعات انسان را مفيدتر مي‌سازد و فرصت صرف شده براي مطالعه را بارور مي‌گرداند. به تعبير ديگر يادداشت برداري خود نوعي از مطالعه به شمار مي‌رود. اين ذخيره سازي دانسته‌ها براي بهره‌برداري‌هاي بعدي، بايد روي اصول و روش‌هايي باشد كه بيشترين كارآيي و فايده را داشته باشد.
يادداشت‌ها يا به همان صورت موجود مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد، يا به صورت فيش‌هاي تحقيقاتي و مواد خام، مبناي طرح عظيم‌تري قرار مي‌گيرد و از اطلاعات موجود در آن‌ها براي تدوين يك اثر يا تهية گزارش استفاده مي‌شود.
در اين بخش، به برخي از نكات عمومي مربوط به يادداشت برداري اشاره مي‌شود:
اساسي كار كردن
از آن‌جا كه يادداشت‌ها گاهي تا ساليان دراز باقي مي‌ماند و به عنوان منبع استفاده ديگران يا پاية تحقيقات و تأليفات نويسنده و محقق مي‌شود، بايد در نگارش نكات و يادداشت مطالب، اساسي و اصولي كار كرد؛ يعني به فكر آينده‌اي دراز مدت بود، نه صرفاً كاري مقطعي و گذرا و دم دستي.
اين ديدگاه و اين اصل، ايجاب مي‌كند كه نكاتي را در عمل به كار بنديم. گرچه مراعات اين امور، ممكن است خرج و هزينه داشته باشد، اما براي يك كار جدي و اساسي ارزش دارد كه انسان هزينه‌اي را هم متحمل شود. پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله - فرمود:
« ... و لكنَّ اللهَ يُحِبُّ عبداً اِذا عَمِلَ عملاً اَحْكَمَهُ ».[1]
خداوند بنده‌اي را دوست مي‌دارد كه هرگاه كاري انجام مي‌دهد آن را محكم و متقن و استوار انجام دهد.
1. انتخاب نوع كاغذ
يادداشت‌هايي كه در دفترها به صورت يك جُنگ و كشكول است، بهره برداري را دشوار مي‌سازد؛ به علاوه امكان الحاق به آن‌ها نيست. انتخاب برگه‌هاي يادداشت، بهتر از نوشتن در دفتر است. برگه‌ها بهتر است از جنس مرغوب و بادوام و در يك اندازه باشد، تا هم به زودي خراب نشود و هم تنظيم و دسته بندي آن‌ها آسان‌تر باشد.
2. قلم و خطّ
برخي نوشته‌ها به لحاظ نوع رنگ يا نوع قلم، با مرور زمان يا محو مي‌شود، يا جوهر پس مي‌دهد و نوشته را خراب مي‌كند. خطّ‌ها گاهي ناخواناست. انتخاب قلم روان و پر رنگ و نيز نوشتن با خط زيبا و خوانا، كاري اساسي است. البته حوصله مي‌خواهد و سليقه.
كاغذ كاهي و نازك، يا خودكارهايي كه رنگ آن‌ها پس از مدتي به پشت صفحه نفوذ مي‌كند ( مثل سبز و قرمز ) يا استفاده از جوهر و خودنويس، كه با سرايت آب يا خوردن دستِ تر، خراب مي‌شود، هم‌چنين استفاده از مداد، كه با مرور زمان از بين مي‌رود، شيوة خوبي نيست.
3. برگه به جاي دفتر
گاهي نوشته‌ها و يادداشت‌ها مورد نياز خود انسان است. همزمان با نياز ما ديگري هم مي‌خواهد از يادداشت‌ها استفاده كند. اگر در دفتر باشد، امكان بهره برداري همزمان دو نفر نيست، امام از محاسن يادداشت روي برگه‌ها، امكان تفكيك آن‌هاست. به علاوه حمل و نقل برگه‌هاي مربوط به موضوعات مختلف، آسان‌تر از دفترهاي متعدد است.
كارت‌ها و برگه‌هاي يادداشت كه به نام « فيش » هم معروف است و اندازة استاندارد آن 15 * 10 سانتي‌متر مي‌باشد، هم به صورت آماده و چاپ شده در بازار موجود است، هم مي‌توان كاغذهاي يك اندازه را با خط كشي ساده به صورت برگه‌هاي يادداشت در آورد. اين‌گونه اوراق، هم در لوازم التحرير فروشي‌هاست، هم در چاپ خانه‌ها. كه از اضافات برش كتاب باقي مي‌ماند.
4. عنوان گذاري
براي هر مطلب، هنگام مطالعه بايد عنوان و تيتر گذاشت، تا در آينده با وقت كمتر، موضوع هر يادداشت را بتوان به ياد آورد. انتخاب عنوان اهميت بسيار دارد و چه بسا در برداشت از يادداشت و استفاده از آن نقش تعيين كننده داشته باشد. عنوان هر چه كوتاه‌تر و دقيق‌تر باشد بهتر است. عنوان نبايد به صورت جمله باشد.
5. ذكر منبع ( در اين باره توضيح خواهيم داد )
6. نگه داري برگه‌هاي يادداشت
برگه‌هاي يادداشت را در برگه‌دان، پوشه يا زونكن يا به هر وسيلة ديگر، خوب نگه داري كردن، تا خراب نشود و نظم آن‌ها به هم نخورد و استفاده از آن‌ها آسان‌تر شود.
7. نوشتن روي يك طرف برگه، نه پشت و روي آن، تا با گذشت زمان با نفوذ رنگ به دو طرف، نوشته‌ها خراب نشود.
يادداشت موضوعي
مخلوط بودن يادداشت‌ها، چه به صورت برگه‌هاي مختلط يا دفترهايي كه حاوي هر نوع مطلب باشد، خوب نيست. بهتر است هم مطالعات انسان موضوعي باشد، و هم يادداشت‌ها، طبق موضوع‌ها از هم تفكيك شده باشد. لازمه‌اش تيتر گذاري براي هر يادداشت است. سپس تنظيم و دسته بندي آن‌ها طبق برنامة دلخواه، بنابراين روي هر برگه يادداشت، تنها يك موضوع را بايد نوشت، هر چند كوتاه باشد.
گاهي انسان در زمينه خاصّي يا بر محور يكي دو موضوع معين تحقيق و مطالعه مي‌كند، گاهي هم مطالعات متنوع و در همة موضوعات است. در هر حال، با سامان بخشي به برگه‌هاي يادداشت و ايجاد نظم الفبايي يا موضوعي و عنوان‌هاي اول و دوم، بايد امكان بهره برداري از آن‌ها را آسان‌تر و بهتر و بيشتر ساخت. دادن نظم مناسب به برگه‌ها، ميزان استفاده را مي‌افزايد.
هر يادداشت، مي‌تواند يك عنوان عام داشته باشد، و يك موضوع خاصّ يا اخصّ؛ مثلاً موضوعاتي هم چون: تاريخ، عقايد، اخلاق، سياست، فقه، حقوق، ادبيات، حديث، اقتصاد، جامعه شناسي، شرح حال و ... هر يك « موضوع كلي » است. هر كدام قابل تقسيم به عنوان‌هاي جزئي‌تر است.
به عنوان نمونه، « عقايد » را مي‌توان به پنج عنوان جزئي‌تر خداشناسي، نبوت، امامت، عدل و معاد تقسيم نمود. معاد نيز خود مباحث ريزتري دارد؛ مثل: برپايي قيامت، اثبات معاد، تجسم اعمال، بهشت و جهنم، صراط، شفاعت، محاسبة اعمال و ... . اين‌گونه است كه مي‌توان براي هر مطلب، تا سه عنوانِ جزئي، فرعي و اصلي گذاشت. يادداشت‌ها هم بر اساس اين تقسيم، مي‌تواند تفكيك و دسته بندي شود.
تشخيص موضوع و عنوان گذاري براي هر يادداشت، از اهميت خاصّي برخوردار است. عناوين بايد كوتاه، گويا و مرتبط با معنون باشد.
گاهي يك مطلب ممكن است به چند موضوع بخورد. مي‌توان در هر دو جا آورد؛ مثلاً « ولايت فقيه »، هم موضوعي است فقهي و هم سياسي، « ربا » هم اقتصادي است و هم فقهي. « تاريخ بغداد » هم تاريخي است، هم شرح حال، «مشورت»، هم اخلاقي است، هم اجتماعي، « دوستي » هم اجتماعي است هم تربيتي، « نماز جمعه » هم فقهي است هم سياسي اجتماعي و همين طور.
گاهي هم عنوان گذاري براي يك مطلب يادداشت شده، مشكل است. انتخاب تيتر در همان هنگام مطالعه و يادداشت، آسان‌تر و مفيدتر است، چون كه ذهن آماده‌تر است. و گرنه بايد بعداً دوباره خواند و طبق محتوا عنوان گذاشت و اين نوعي دوباره كاري و وقت‌گير است.
ذكر مأخذ
هر مطلبي كه يادداشت مي‌شود، بايد مأخذ و منبع آن دقيقاً ذكر شود.
برگه‌هاي چاپي يادداشت، گاهي مشخصاتي را كه در ذكر مأخذ لازم است، داراست. در غير اين صورت، بايد نام كتاب، مؤلف يا مترجم، محل نشر، ناشر، تاريخ نشر، شمارة جلد و صفحه، نيز نوبت چاپ ذكر شود، و اگر يادداشت از يك مجله يا روزنامه است، علاوه بر نام مجله و روزنامه، نام نويسندة مقاله، عنوان مقاله، تاريخ نشر و شمارة آن و صفحه نقل گردد.
هم‌چنين اگر مطلب، از يك سخنراني، سمينار، جلسه، درس، نوار، برنامة راديويي يا تلويزيوني و ... نقل شده است، نام گوينده، تاريخ و محلّ آن، نام برنامه و امثال اين‌گونه اطلاعات كه مأخذ نقل را دقيق بيان مي‌كند قيد شود، تا اگر مراجعه به اصل منبع لازم شد، امكان داشته باشد. در نقل مطلب از نشريات، نام نويسنده، عنوان مقاله، سال و شمارة نشريه، شمارة صفحه يا صفحات ذكر مي‌شود.
نوشته‌هاي بي مدرك، هر چند ارزشمند و مهم هم باشد، فاقد ارزش و اعتبار سندي است و نمي‌توان به آن‌ها استناد كرد؛ مثل انسان‌هاي بي شناسنامه يا كارت شناسايي مي‌ماند كه هر چه مهم و خوب باشند، چون كارت شناسايي ندارند، در برخي مراكز راه پيدا نمي‌كنند و به آنان اطمينان حاصل نمي‌شود.
منبع نقل مطلب، هر چه دقيق‌تر باشد، هم اعتبار بيشتري مي‌يابد، هم مراجعة مجدد را آسان‌تر مي‌سازد و وقت كمتري مي‌گيرد. در ذكر مأخذ نيز تا مي‌توان بايد از « كد » و علايم اختصاري استفاده كرد تا جاي كمتري بگيرد؛ مثلاً به جاي جلد و صفحه، از « ج » و « ص » استفاده شود.

[1] . الحياة، حكيمي، ج 1، ص 274

http://dissertations.blogfa.com/cat-3.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۴:۳۴:۴۸ ] [ مشاوره مديريت ]

 


روش تحقيق در هنرها

امروزه‌، در جهان‌ هيچ‌ جامعه‌اي‌ قادر نيست‌ بدون‌ انجام‌ تحقيقات‌ و پژوهش‌هاي‌ علمي‌، تنها با بهره‌گيري‌ از نتايج‌ تحقيقات‌ ديگران‌، داعيه‌ي‌ پيشرفت‌ و ترقي‌ داشته‌ باشد و براي‌ خود بيش‌ از ميزاني‌ كه‌ توليد علم‌ كرده‌ است‌، حقي‌ قائل‌ بشود. بنابراين‌، براي‌ ما كه‌ به‌ دنبال‌ اثبات‌ هويت‌ خود در جهان‌ امروز هستيم‌، بهترين‌ و كارآمدترين‌ راه‌ انجام‌ پژوهش‌هايي‌ است‌ كه‌ بتواند به‌ توليد علم‌ منجر شود و راه‌ كارهاي‌ مناسبي‌ براي‌ پيشرفت‌ و توسعه‌ در تمام‌ زمينه‌هاي‌ اقتصادي‌، سياسي‌، فرهنگي‌ و هنري‌ فراهم‌ كند.

امروزه‌، در جهان‌ هيچ‌ جامعه‌اي‌ قادر نيست‌ بدون‌ انجام‌ تحقيقات‌ و پژوهش‌هاي‌ علمي‌، تنها با بهره‌گيري‌ از نتايج‌ تحقيقات‌ ديگران‌، داعيه‌ي‌ پيشرفت‌ و ترقي‌ داشته‌ باشد و براي‌ خود بيش‌ از ميزاني‌ كه‌ توليد علم‌ كرده‌ است‌، حقي‌ قائل‌ بشود. بنابراين‌، براي‌ ما كه‌ به‌ دنبال‌ اثبات‌ هويت‌ خود در جهان‌ امروز هستيم‌، بهترين‌ و كارآمدترين‌ راه‌ انجام‌ پژوهش‌هايي‌ است‌ كه‌ بتواند به‌ توليد علم‌ منجر شود و راه‌ كارهاي‌ مناسبي‌ براي‌ پيشرفت‌ و توسعه‌ در تمام‌ زمينه‌هاي‌ اقتصادي‌، سياسي‌، فرهنگي‌ و هنري‌ فراهم‌ كند. بي‌ترديد، جايگاه‌ پژوهش‌ در كشورهاي‌ توسعه‌يافته‌ واقعي‌تر است‌. در آن‌جا سال‌هاست‌ كه‌ پژوهش‌ نهادينه‌ شده‌ است‌؛ يعني‌ تمام‌ نظام‌هاي‌ اقتصادي‌، اجتماعي‌، فرهنگي‌ و هنري‌ از آن‌ پيروي‌ مي‌كنند. به‌ همين‌ دليل‌ است‌ كه‌ پژوهش‌ از سال‌هاي‌ ابتدايي‌ دوران‌ تحصيل‌ در دستوركار مدارس‌ قرار مي‌گيرد. كودكان‌ از همان‌ ابتدا به‌ سمت‌ پژوهش‌ سوق‌ داده‌ شده‌، ناگزيرند در سطح‌ علمي‌ و توانِ خود، به‌ تحقيق‌ بپردازند و فعاليت‌ پژوهشي‌ را به‌ عنوان‌ بخش‌ تفكيك‌ناپذيري‌ از فرايند علمي‌ و فرهنگي‌ خود به‌ شمار آورند. آن‌ها نگران‌ انجام‌ تحقيق‌ نيستند، بلكه‌ نگران‌ نتايج‌ واقعي‌ حاصل‌ از آن‌اند. اين‌ در حالي‌ است‌ كه‌ ما تازه‌ در همين‌ سال‌هاي‌ اخير به‌ طور جدي‌ درباره‌ي‌ پژوهش‌ و ضرورت‌ آن‌ فكر و صحبت‌ مي‌كنيم‌. تحقيق‌ به‌ معناي‌ توليد دانش‌ است‌ نه‌ انتقال‌ آن‌. فرايند پژوهش‌ با كشف‌ و يادگيري‌ چيزهاي‌ نوين‌ همراه‌ است‌؛ يعني‌ فرايندي‌ انديشه‌اي‌، ادراكي‌ و نوآور. عدم‌توجه‌ و اهميت‌ندادن‌ به‌ امر پژوهش‌، ناديده‌پنداشتن‌ توان‌ بالقوه‌ي‌ پژوهش‌ در آگاه‌كردن‌ انسان‌ است‌.پژوهش‌ اولويت‌ ملي‌ و زيربناي‌ توسعه‌ي‌ هر كشور است‌. بنابراين‌ اگر خواهان‌ آينده‌اي‌ بهتر هستيم‌، بايد بدون‌ مقاومت‌ يا منفي‌بافي‌ (از جمله‌ اين‌كه‌ پژوهش‌ كار مردم‌ كشورهاي‌ درحال‌توسعه‌ نيست‌، يا پژوهش‌ در رشته‌هايي‌ مانند هنرها امكان‌پذير نيست‌ كه‌ مي‌تواند ناشي‌ از ضعف‌ در روش‌شناسي‌ تحقيق‌ باشد) با بهره‌گيري‌ از روش‌شناسي‌ علمي‌ در همه‌ي‌ زمينه‌هاي‌ اجتماعي‌ از جمله‌ هنر به‌ پژوهش‌ بپردازيم‌. هرگاه‌ هنر توأم‌ با پژوهش‌، نوآوري‌ و خلاقيت‌ باشد، مي‌تواند به‌ درك‌ كلي‌ روح‌ جامعه‌ برسد. پس‌ از بيان‌ اين‌ مقدمه‌، مي‌پردازم‌ به‌ بحث‌ پژوهش‌هاي‌ هنري‌ و روش‌هاي‌ تحقيق‌ در هنرها. ابتدا با اين‌ سؤال‌ شروع‌ مي‌كنم‌ كه‌ هدف‌ پژوهش‌ هنر چيست‌؟ هدف‌ پژوهش‌ هنر آن‌ است‌ كه‌ با يك‌ روش‌شناسي‌ علمي‌، دستيابي‌ به‌ واقعيت‌هاي‌ موجود را در هنر امكان‌پذير كند. به‌ اين‌ ترتيب‌ پژوهش‌ هنر در سه‌ قلمرو كلي‌، به‌ «توصيف‌ وضعيت‌ هنرها» مي‌پردازد؛ يعني‌ به‌ معرفي‌، تفسير و تأويل‌ موضوعات‌ هنر و آثار هنري‌ اهتمام‌ مي‌ورزد؛ يا آن‌كه‌ «عوامل‌ اعتلا، رشد يا ركود هنرها» را شناسايي‌ مي‌كند و سرانجام‌ آن‌كه‌ با «انجام‌ مداخله‌» و ايجاد تغييرات‌ در عوامل‌ تأثيرگذار در موفقيت‌ يا عدم‌موفقيت‌ هنرها، موجبات‌ تعالي‌ آن‌ها را فراهم‌ مي‌آورد. اين‌ها رسالت‌هاي‌ پژوهش‌ در هنرها است‌ كه‌ اغلب‌ به‌ سبب‌ ندانستن‌ روش‌ تحقيق‌، از انجام‌ آن‌ سر باز زده‌ مي‌شود يا به‌ صورت‌ غيرعلمي‌ انجام‌ مي‌پذيرد. بايد يادآوري‌ كرد كه‌ هدف‌ از تحقيق‌ رسيدن‌ به‌ واقعيت‌ است‌ و اين‌ راه‌ بايد به‌ روش‌ علمي‌ طي‌ شود تا دسترسي‌ به‌ حقيقت‌ امكان‌پذير گردد. بنابراين‌ تلاش‌ شده‌ در اين‌جا به‌ اجمال‌، مسيري‌ را كه‌ هر پژوهشگر بايد گام‌به‌گام‌ طي‌ كند، به‌ ترتيب‌ بيان‌ شود:
۱ـ انتخاب‌ موضوع‌
۲ـ پيشينه‌، منابع‌، بازنگري‌ منابع‌ و اطلاعات‌ موجود
۳ـ طراحي‌ تحقيق‌
۴ـ اجرا
۵ـ گزارش‌دهي‌
۶ـ ارزيابي

۱ـ انتخاب‌ موضوع‌
در اين‌ گام‌، سه‌ مقوله‌ي‌ ضوابط‌ و معيارهاي‌ انتخاب‌ موضوع‌، عنوان‌ مناسب‌ و بيان‌ مسئله‌ تبيين‌ مي‌شوند.
ضوابط‌ و معيارهاي‌ انتخاب‌ موضوع‌ تحقيق‌ به‌ قرار زير است‌:
ـ وجود مشكل‌ يا سؤال‌: يعني‌ آيا مشكل‌ يا سؤالي‌ وجود دارد؟ اگر وجود دارد، چقدر است‌ و چگونه‌ اين‌ تحقيق‌ مي‌تواند مشكل‌ را حل‌ كند، يا از شدت‌ آن‌ بكاهد؟
ـ الويت‌ تحقيق‌: يعني‌ سهم‌ اين‌ مشكل‌ نسبت‌ به‌ ساير مشكلات‌ به‌ چه‌ ميزاني‌ است‌؟ اگر مشكل‌ همچنان‌ باقي‌ بماند، چه‌ عوارضي‌ به‌ دنبال‌ دارد؟ آيا تحقيق‌ مورد نظر يك‌ كاربرد، يا كاربردهاي‌ متعدد دارد؟
ـ توانايي‌ انجام‌ تحقيق‌: يعني‌ توضيح‌ در مورد علاقه‌ و انگيزه‌ي‌ محقق‌، دانش‌ و توانايي‌ او در انجام‌ تحقيق‌، وجود وسايل‌ كار و مواد مصرفي‌ و شرايط‌ دسترسي‌ به‌ امكانات‌.
ـ علمي‌ و عملي‌ بودن‌: يعني‌ موضوع‌ مورد نظر علمي‌ و عملي‌ است‌ و امكان‌ اجراي‌ آن‌ در يك‌ محدوده‌ي‌ زماني‌ وجود دارد. جنبه‌ي‌ مهم‌ اين‌ قسمت‌ مسئله‌ تئوري‌سازي‌ (
concept ) است‌، يعني‌ آيا تفكر تحقيق‌ داراي‌ جنبه‌ي‌ علمي‌ است‌؟
ـ نتايج‌ مادي‌ (
cost benefit) : يعني‌ انجام‌ اين‌ تحقيق‌ نتايج‌ مادي‌ دارد و مقرون‌ به‌ صرفه‌ است‌.
ـ وجود منابع‌: منابع‌، يعني‌ نمونه‌هاي‌ موردبررسي‌ و پيشينه‌ي‌ تحقيق‌ به‌ اندازه‌ي‌ كافي‌ وجود دارد. بديهي‌ است‌ كه‌ وجود اين‌ پيشينه‌ نه‌ تنها به‌ غناي‌ طراحي‌ و تفسير و توجيه‌ يافته‌ها كمك‌ مي‌كند، بلكه‌ نشان‌دهنده‌ي‌ اهميت‌ موضوع‌ تحقيق‌ نيز است‌.
۱ـ۱ـ عنوان‌ تحقيق
ـ عنوان‌ تحقيق‌، شناسنامه‌ و هويت‌ تحقيق‌ است‌ و بر اساس‌ هدف‌ مشخص‌ مي‌شود.
ـ عنوان‌ تنها يك‌ اسم‌ نيست‌، بيان‌كننده‌ي‌ محتواي‌ تحقيق‌ نيز است‌ و نوع‌ كار را نشان‌ مي‌دهد.
ـ عنوان‌ بايد جامع‌ و مانع‌ باشد.
۱ـ۲ـ بيان‌ مسئله
هدف‌ از نگارش‌ بيان‌ مسئله‌ توجيه‌ طرح‌ است‌؛ يعني‌ توجيه‌ صاحب‌ تحقيق‌، صاحبان‌ كار، همكاران‌ طرح‌ و مخاطبان‌ تحقيق‌. اهميت‌ نگارش‌ بيان‌ مسئله‌ و نشان‌دادن‌ جذابيت‌ طرح‌، قابل‌درك‌ كردن‌ و موردپذيرش‌ قراردادن‌ آن‌ است‌. محتواي‌ بيان‌ مسئله‌ را بايد چنين‌ نوشت‌:
ـ با توضيحي‌ درباره‌ي‌ مشكل‌ (مورد) شروع‌ كرد.
ـ سپس‌ اهميت‌ مشكل‌ را توضيح‌ داد. توضيحات‌ مي‌تواند بر اساس‌ گستردگي‌ مشكل‌ و ارائه‌ي‌ آمار مربوط‌ به‌ آن‌ باشد.
ـ اين‌كه‌ در حال‌ حاضر با مشكل‌ چگونه‌ برخورد مي‌شود. مثلاً مي‌نويسيم‌ كه‌ در اين‌باره‌ پايان‌نامه‌ يا مقاله‌اي‌ نوشته‌ شده‌، يا نقد شده‌ يا كتاب‌هايي‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌. تمام‌ اين‌ اطلاعات‌ از پيشينه‌ي‌ تحقيق‌ به‌ دست‌ مي‌آيد.
ـ بايد توضيح‌ داد كه‌ تداوم‌ مشكل‌ به‌ كجا ختم‌ مي‌شود و پيامدهاي‌ عدم‌انجام‌ اين‌ تحقيق‌ چيست‌ كه‌ معمولاً به‌ ترتيب‌ از خفيف‌ به‌ شديد ذكر مي‌شوند.
ـ بايد راه‌حل‌ مشكل‌ را توضيح‌ داد، به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌:
الف‌) اگر تحقيق‌ بررسي‌ وضعيت‌ باشد، روش‌ تحقيق‌ «توصيفي‌» يا «پيمايشي‌» (
descriptive ) است‌ و بايد سؤالاتي‌ را مطرح‌ كرد كه‌ تحقيق‌ به‌ آن‌ پاسخ‌ بدهد. به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ آيا مشكل‌ وجود دارد؟ وسعتش‌ چقدر است‌؟ در چه‌ مواردي‌ اين‌ مشكل‌ وجود دارد و در چه‌ مواردي‌ وجود ندارد؟ در مثال‌ «بررسي‌ وضعيت‌ يادگيري‌ دانشجويان‌ رشته‌ي‌ هنرهاي‌ نمايشي‌ سال‌ ۱۳۸۲»، سؤال‌ها چنين‌ مطرح‌ مي‌شوند: آيا تمام‌ دانشجويان‌ به‌ لحاظ‌ يادگيري‌ در وضعيت‌ مطلوب‌ قرار دارند؟ اگر نباشند، چند درصد در وضعيت‌ مطلوب‌ قرار دارند؟ وجوه‌ افتراق‌ و اشتراك‌ دانشجويان‌ مطلوب‌ و نامطلوب‌ به‌ لحاظ‌ يادگيري‌ چيست‌؟
ب‌) اگر تحقيق‌ بررسي‌ نقش‌ عامل‌ با بروز مشكل‌ باشد، روش‌ تحقيق‌ «تحليلي‌» (
analytic ) است‌ كه‌ فرضيه‌ مطرح‌ مي‌شود و بايد عامل‌ را شناسايي‌ كرد. به‌ طور مثال‌، روش‌ كار در تحقيق‌ «بررسي‌ نقش‌ مهارت‌ ارتباطي‌ استادان‌ با ميزان‌ يادگيري‌ دانشجويان‌ رشته‌ي‌ نمايش‌» چنين‌ خواهد بود: استاداني‌ را كه‌ مهارت‌ ارتباطي‌ دارند (به‌ عنوان‌ مورد )، با ميزان‌ يادگيري‌ دانشجويان‌، و استاداني‌ را كه‌ مهارت‌ ارتباطي‌ ندارند (به‌ عنوان‌ گروه‌ شاهد ) با ميزان‌ يادگيري‌ دانشجويان‌ مورد مطالعه‌ قرار مي‌دهيم‌ و نتايج‌ را اعلام‌ مي‌كنيم‌.
پ‌) اگر تحقيق‌ بررسي‌ تأثير مداخله‌ باشد، تحقيق‌ «تجربي‌» يا «آزمايشي‌» (
experimental ) است‌ كه‌ فرضيه‌ دارد و بايد مؤثرترين‌ و پراهميت‌ترين‌ مداخله‌ را شناسايي‌ كرد. به‌ عنوان‌ مثال‌: «بررسي‌ اثر آموزش‌ مهارت‌ ارتباطي‌ استادان‌ بر يادگيري‌ دانشجويان‌ رشته‌هاي‌ هنر»؛ در اين‌جا، با يك‌ مداخله‌ يعني‌ افزودن‌ عامل‌ «آموزش‌ مهارت‌» به‌ روشي‌ تجربي‌ عمل‌ مي‌كنيم‌، به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ استاداني‌ را كه‌ مهارت‌ ارتباطي‌ ندارند، شناسايي‌ و آن‌ها را به‌ دو گروه‌ مورد و شاهد تقسيم‌ مي‌كنيم‌. براي‌ گروه‌ مورد كلاس‌ مهارت‌ ارتباطي‌ مي‌گذاريم‌، امّا براي‌ گروه‌ شاهد كلاسي‌ نمي‌گذاريم‌. حال‌ هر دو گروه‌ مورد و شاهد را به‌ كلاس‌ مشابهي‌ از يكي‌ از دروس‌ هنر مي‌فرستيم‌ و سپس‌ ميزان‌ يادگيري‌ دانشجويان‌ را در دو كلاس‌ بررسي‌ و مقايسه‌ كرده‌، نتايج‌ را اعلام‌ مي‌كنيم‌.
۱ـ۳ـ تناقض‌ يا خلأ اطلاعات
ـ اگر تحقيق‌ توصيفي‌ باشد، تناقض‌ در آمار يا تفاوت‌ در ميزان‌ گستردگي‌ است‌.
ـ اگر تحقيق‌ تحليلي‌ باشد، تناقض‌ در نقش‌ عامل‌ است‌ با بروز مشكل‌.
ـ اگر تحقيق‌ تجربي‌ باشد، تناقض‌ در ميزان‌ مداخله‌ است‌.
ـ بايد زمان‌ و مكان‌ ذكر و احياناً گروه‌ شاهد معرفي‌ شود.
ـ بايد توضيح‌ داده‌ شود كه‌ تحقيق‌ موردنظر چگونه‌ مي‌تواند مفيد واقع‌ شود.
البته‌ در اين‌ قسمت‌ معيارهايي‌ براي‌ ارزش‌يابي‌ بيان‌ مسئله‌ مطرح‌ است‌ كه‌ بيان‌ آن‌ خارج‌ از حوصله‌ي‌ اين‌ مطلب‌ است‌.
۲ـ پيشينه‌، بازنگري‌ منابع‌ و اطلاعات‌ موجود
هدف‌ بازنگري‌ مروري‌ بر سابقه‌ي‌ تحقيقاتي‌ است‌ تا مهارت‌هاي‌ لازم‌ در انتخاب‌ موضوع‌، طراحي‌، اجراي‌ تحقيق‌ و تدوين‌ گزارش‌ پاياني‌ فراهم‌ شود.

منبع: پايگاه رسمي انتشارات سوره مهر

روش تحقيق

روش تحقيق
(جزوه درسي)

عليرضا مختاري

مقدمه
بنظر مي رسد در طول ساليان و از ابتداي حيات بشر ، انسان هميشه با تحقيق سروكار داشته است .آنچه در اينجا اهميت دارد آنكه تحقيقي مي تواند راهگشا باشد كه بر اساس اصول و موازين علمي صورت پذيرد.
تحقيق در لغت به معناي درست و راست گردانيدن،پيدا كردن ، يافتن ياجستجوي حقيقت آورده شده است.تعاريف بعمل آمده از تحقيق و پژوهش فراوانند.تحقيق به روش علمي را مجموعه مقررات و قواعدي دانسته اند كه چگونگي جستجو براي يافتن حقايق مربوط به يك موضوع را نشان مي دهد.در جاي ديگر آنراحقيقت پژوهي ناميده اند وگروهي از دانشمندان اينگونه تحقيق راعملي منظم كه در نتيجه آن پاسخ هائي براي سوالات مندرج در موضوع تحقيق بدست خواهد آمد تعريف كرده اند.
درهرصورت مشخص است كه وجه اشتراك در همه اين تعاريق جستجوي حقيقت است وحقيقت يك پديده ذهني است كه با واقعيتيعني وجود عيني مطابقت دارد هرچند ممكن است اين امر درعلوم تجربي صحيح باشد ليكن در علوم نظري چنين نيست به هرحال مانيز در روش تحقيقي كه بحث خواهيم كرد بدنبال يافتن حقيقت خواهيم بود.به صورت خلاصه منظور ما از روش علمي تحقيق، مجموعه قواعد و رويه اي است كه محقق براي جمع آموري حقايق و واقعيت ها دنبال مي كند تا سپس آنها را تفسير ، تبين و اثبات نمايد.
جان ديوئي معتقد است:" اولين مرحله تحقيق احساس وجود يك مشكل است؛ به اين معني كه پژوهشگر در كار خويش با مانع يا مشكلي روبرو گرديده است كه در حل آن ابهام يا ترديد دارد و نمي تواند در مقابل آن ساكت بماند." بنابراين اين نقطه آغازين در انجام هرگونه پژوهش يا تحقيقي بسيار مهم است و نقش آموزش افراد براي مسئله يابي كه در برخي نظام هاي آموزش و پرورش برآن بسيار تاكيد مي شود نيز از همين امر نشات مي گيرد.هرچه ضرورت پرسش در هنگام تدريس براي فراگير بيشتر مطرح شود و از او خواسته شود تا ذهن خود را براي طرح سوالات بيشتر فعال سازد مي توان انتظار داشت كه در آينده نياز به تحقيق و پيشرفت در او ارتقا يابد
اولين مرحله از تقسيم بندي تحقيق را مي توان منوط به هدف از انجام تحقيق دانست.بدين صورت كه آيا هدف از انجام تحقيق علائق علمي محقق است يا احتياجان عملي . بدين شكل كه محقق براي موشكافي در تجربيات خود و ديگران ، كنجكاوي هاي علمي ويا الهامات وفرضيات علمي محض بنبال اجراي تحقيق است و يا اينكه هدف كسب اطلاعاتي است كه بتواند مشكل يا مسئله فوري را حل نموده ويا زمينه را براي تصميمم گيري در مورد يك موضوع يا مسئله خاص فراهم نمايد. چنانچه هدف اول مد نظر باشد با تحقيق بنيادي يا
Basic Research روبرو هستيم كه در تعريف آن گفته ميشود: " تحقيقي است كه براي گسترش و بسط دانش يا علوم پايه در يك نظام و بخاطر فهم آن طرحريزي مي شود.ممكن است همه يا بخشي از اين دانش در آينده كاربد داشته باظد ولي معمولا خود محقق در كاربرد نقشي ندارد." اكا چنانچه تحقيق براي هدف دوم انجام شود آنرا تحقيق كاربردي يا Applied Research مي نامند و در تعريف آن گفته مي شود: " اين نوع تحقيق برروي يافتن راه خل مسائل فوري با ماهيت عملي متمركز مي شود و بنابراين اين تحقيقات جنبه عملي داشته و معمولاخود محققين دركاربرد نتايج دخيل مي باشند."
بديهي است تقسيم بندي هاي متعدد ديگري براي روش هاي تحقيق وجو دارد كه در ادامه مباحث مورد بررسي و بحث قرار خواهد گرفت.
هر محققي مي
تواند روشي خاص را براي تحقيقات خود انتخاب كند و در هر تحقيقي خاص نيز تغييراتي جزئي بر روش خود اعمال كند پس انتخاب روش براي محقق يك هنر است كه از بين روشها و مراحل گوناگون روش و مراحلي را برميگزيند و انتخاب روشي گوياتر و جالبتر به خلاقيت و هنر محقق بستگي دارد پس با توجه به اينكه تحقيقات ميتوانند روشهاي مختلفي از جمله روش كمي و يا كيفي داشته باشد. پس محقق براساس نياز و خلاقيت ميتواند روشي را برگزيند به طور كلي ميتوان مراحل و روشي را براي تحقيق پيشنهاد كرد.
1-انتخاب موضوع و طرح مساله
2-چهارچوب تئوريكي مدل و فرضيه هاي تحقيق
3-روش تحقيق.جامعه آماري و نمونه آماري
4-تجزيه و تحليل داده
ها و يافتهها
5-نتيجه
گيري و پيشنهادات
تدوين موضوع تحقيق
در قسمت مقدمه گفتيم آغاز يك تحقيق با احساس وجود يك مشكل همراه است. در اين مرحله آن احساس بايد به صورت يك " پرسش " در آيد و بيان شود. بديهي است اين پرسش همانگونه كه در مثال قسمت قبل گفته شد از مسائل روزمره تا مباحث و فرضيات پيچيده علمي را دربرگيرد. مهم آنست كه به شيوه اي علمي و صحيح بيان شود. با در نظر گرفتن دو تقسيم بندي مهم در زمينه علائق علمي و احتياج عملي شما ممكن است تحقيقي بنيادي يا كاربردي را در نظر بگيريد.
براي افراد متخصص معمولا كار انتخاب موضوع براي تحقيق با مشكل كمتري نسبت به سا يرين انجام مي گيرد بويژه دانشجويان كه اغلب با وسواس وكل نگري بيشتري به انتخاب موضوع مي پردازند
. مهمترين منابع براي انتخاب موضوع تحقيق به شرح زير مي تواند باشد:
استفاده از تجارب : شما به عنوان دانشجوئي كه در مراحل پاياني تحصيل خود هستيد ودر طول دوران تحصيل با مسئل و مشكلات مختلفي برخورد داشته ايد كه هركدام آنها مي تواند موضوعي مناسب براي تحقيق باشد. بويژه افرادي كه در حيطه توانبخشي به تحصيل ياكار مشغول هستند از تجربيات و مسائل يش آمده درهنگام كار با بيماران و معلولان موضوعات بديع و تازه اي براي تحقيق سراغ دارند كه مي تواند براي انجام مطالعه و تحقيق در نظر گرفته شود.
استنتاج از نظريه ها و فرضيه ها: در زمينه كار تخصصي شما نظريات و فرضيه هاي گوناگوني وجود دارد. محقق مي تواند با مطالعه دقيق آنها و با ابداع فرضيه جديد به يك مطالعه تازه اقدام نمايد.
استفاده از متون درسي و مجلات تخصصي: سراسر كتب درسي آكنده از مطالب ارزندهاي در مورد موضوعات خاص علمي است.بيان تئوري ها و نظريات علمي دركتب درسي و مرجع نيز مي تواند زمينه مناسبي براي يافتن موضوع تحقيق باشد. همينطور مجلات علمي و تخصصي در رشته هاي مختلف علمي تماما" به ارائه گزارش تحقيقات انجام شده مي پردازند كه خصلت تكرار پذيري تحقيق خود زمينه را براي انتخاب موضوعاتي براي انجام تحقيق فراهم خواهد نمود.
دولت ها ،دانشگاه ها وموسساه پژوهشي خصوصي : در بسياري از موارد وزارتخانه ها ، سازمانها و نهادهاي مختلف دولتي اقدام به ارائه فهرستي از عناوين پژوهشي مورد نياز خود مي كنند كه با توجه به تخصص خود مي توانيد به انتخاب موضوع بپردازيد. در دانشگاهها نيز اغلب گروه هاي آموزشي فهرست عناوين مناسب براي تحقيق در آن گروه را تهيه و در اختيار دانشجويان قرار مي دهند . بتازگي در ايران و از سال هاي قبل در ممالك پيشرفته موسسات خصوصي پژوهشي وجود دارند كه انان نيز همه ساله فهرستي از عناوين تحقيقاتي خود را منتشر مي كنند كه براي انتخاب موضوع و انجام تحقيق مورد استفاده قرار ميگرد. نكته حائز اهميت آنكه اين گونه موسسات ونيز موسسات دولتي در صورت تائيد طرح پژوهشي شما براي انجام تحقيق معمولا سهمي از هزينه هارا برعهده خواهند گرفت.
مهمترين شرايط براي انتخاب موضوع به شرح زير مورد ملاحظه قرارمي گيرد:
 منابع مالي مناسب و كافي و
قابليت اجرا: سه شرط نيروي انساني ماهر ، امكانات مناسب براي انجام هر تحقيقي ضروري است.
تازگي و عدم دوباره كاري: تنها در سه وضعيت زير مي توان به انجام تحقيق روي موضوعي كه قبلا روي آن كار شده است اقدام كرد.
در شرايط زماني متفاوت
در شرايط جغراقيائي مختلف
درصورت عدم دستيابي به نتايج كافي
تناسب با زمان : تحقيق از نظر زماني بايد در محدوده اي مناسب صورت پذيرد تا در زمان تعيين شده دستيابي به داده ها و كسب نتايج با مشكلي مواجه نشود.
مناسب بودن : دقت كنيد و به دوسوال پاسخ دهيد: وسعت مسئله مورد نظر چقدر است؟ و شدت مسئله به چه ميزان مي باشد؟
باصرفه بودن : آيا بلحاظ مفهوم هزينه-اثربخشي تحقيق و انجام هزينه در مورد آن اثربخشي كافي خواهد داشت؟
ملاحظات اخلاقي : از جمله مهمترين شرايط براي انتخاب موضوع عدم تضاد و مواجهه آن با ملاحظات اخلاقي است. اصولا رفتن به دنبال موضوعاتي كه انجام آن با مشكلات و مسائل اخلاقي زياد مواجه باشد توصيه نمي گردد. در حيطه توانبخشي بواسطه كار با موضوعات انساني رعايت اين امر بشدت مطرح است.
علاقمندي و دانش محقق : نياز به توضيح نيست كه اين هردو براي انجام هر تحقيقي ضروري است و عاملي براي بالارفتن سرعت و كيفيت تخقيق مي باشد.
در هنگام نوشتن عنوان بايدخصوصياتي كه براي يك عنوان خوب برشمرده مي شونددر نظر گرفت . اين موارد عبارتند از:
از كلمات كوتاه ، رسا ودر حد امكان از يك زبان استفاده شود
عبارت گويا باشد و گيج كننده نباشد.ازاختصارات كه ممكن است مخفف عبارات مختلفي باشند پرهيز شود.
در تحقيقات توصيفي بيان مكان و زمان تحقيق در عنوان ضرورت دارد.
در عنوان دقيقا" آنچه محقق بدنبال تعيين آن است بيان شود.
سعي شود دامنه تحقيق محدود در نظر گرفته شود.
عنوان را غير سوالي مطرح نمائيد.
از كلمات مناسب ومطلوب استفاده شود.
بيان مسئله تحقيق
سئوال و و يا سئولاتي كه باعث شده ما بدنبال تحقيق مورد نظر باشيم و يا اينكه محقق موضوعي را كه براي خود انتخاب كرده است براي اينكه موضوع را به صورتي منظم و بهتر مورد بررسي قرار دهد بايد آن موضوع را به سوال يا سوالاتي تبديل نمايد و يا بشكافد
تحقيق ما درصدد پاسخگوئي به آن سوال يا سوالات مي
باشد و بعد محقق مسئله مورد نظر را توصيف مينمايد در تحقيق موضوع مورد مطالعه ما مسائل اجتماعي ميباشد مسائل اجتماعي را ميتوان پديدههاي اجتماعي دانست كه از حالت نرمال خارج شدهاند.و قابل ذكر است كه در توصيف مساله بايد به صورت يك رشته منطقي و گويا حركت نمائيم و مسئله را از جنبههاي مختلف مورد توصيف قرار دهيمو با اوردن آمار هاي دقيق و مناسب در جهت ارائه دللايل كافي در مورد مسئله بودن تحقيق مورد نظر باشيم
اهداف تحقيق
• بدنبال نوشتن قسمت بيان مسئله تحقيق لازم است تا اهداف تحقيق را برشماريم.ابتدا بايد به اين سوال پاسخ دهيم كه هدف چيست؟ به تعبير ديگر بايد مشخص نمائيم كه انتظار داريم از اين مطالعه به چه نتايجي دست پيدا كنيم. درتعريف هدف گفته اند: " هدف نقطه اي است كه محقق قصد رسيدن بدان را دارد تا در آنجا به داوري بپردازد".از سوي ديگر " مقصود و منظور نهايي از تحقيق را نيز هدف دانسته اند."چنانچه اهداف يك تحقيق بخوبي نوشته شود محقق در مي يابد كه نياز به چه نوع اطلاعاتي دارد و از چه راههايي بايد به جستجوي آنها بپردازد و اين خود راه گشاي نحوه انجام تحقيق نيز خواهد بود.
پس اهداف تحقيق به نحوي نيز نشان دهنده مسير تحقيق مي
باشد ميتوان چنين بيان كرد كه هدفهايي را كه محقق براي تحقيق انتخاب ميكند ميتواند صورتهاي مختلفي داشته باشد كه ميتوان اهداف تبييني، توصيفي، اكتشافي را بيان نمود يعني تحقيق كه هدفش اين است كه علت رخداد را بيان كند تحقيق تبييني ميباشد و تحقيقي كه هدفش مطالعه وضعيتي محيطي و تفصيل آن باشد تحقيقي توصيفي ميباشد و تحقيقي كه هدفش شناخت انديشههاي جديدي باشد تحقيقي اكتشافي ميباشد.
در تقسيم بندي اهداف تحقيق معمولا" بدينگونه عمل مي شود:
اول" هدف كلي" كه منظور همان موضوع تحقيق است كه قصد مشخص نمودن آنرا داريم و به عبارتي آنچه در پايان مطالعه قصد رسيدن بدان را داريم " هدف كلي" معمولا در يك جمله قابل فهم صريح و رسا و مختصر بييان مي شود كه براي خواننده گويا و قابل فهم است
در گونه دوم" اهداف جزئي يا اختصاصي" تحقيق بيان مي شود. اين اهداف از تفسيم يا شكستن " هدف كلي" به اجزاي كوچكتر بدست مي آيند. اهداف جزئي راه رسيدن به " هدف كلي" را قدم به قدم مشخص مي نمايد
تنظيم اهداف چنانچه به خوبي صورت بپذيرد بر متمركز ساختن مطالعه به جنبه هاي اساسي آن وجلوگيري كردن از جمع  تاكيد مي كند.
آوري اطلاعاتي كه به آنها نياز وجود ندارد،

چرا نوشتن اهداف مهم است و چه خصوصياتي بايد داشته باشند:
تنظيم اهداف براي يك مطالعه تحقيقي بايد بر اساس ملاكهاي مشخص صورت پذيرد كه مهمترين آنها عبارتند از:
اهداف قابل حصول باشند.بدين شكل كه مقصود و منظور محقق را بطور كامل برساند و توانايي سنجش موضوع را داشته باشد.
اهداف صريح و روشن بيان شوند.هيچگونه ابهامي در هدف قابل قبول نيست و بايد مشخص شود كه دقيقا چه چيزي بايد اندازه گيري شود.
اهداف بايد قابل اندازه گيري باشند.تحقيق به روش علمي بر پايه اندازه گيري استواراست و بيان اهداف درقالب هاي قابل اندازه گيري كار مطالعه را ساده تر مي سازد.

توصيه مي شود به هنگام تنظيم اهداف ويژه از الگوي زير استفاده نمايد:
هدف يا هدف هايي رابراي تعيين نمودن ارزش كمي موضوع انتخاب كرده و بنويسيد.
هد ف يا هدف هايي را براي روشنگري در مورد موضوع انتخاب كرده و بنويسيد.
هد ف يا هدف هايي را براي تعيين علل احتمالي موضوع بنويسيد.
در مطالعات كاربردي پيشنهاد مي شود كه يك هدف كاربردي در زمينه نحوه بكارگيري نتايج بنويسيد

نحوه بيان اهداف موضوعي مهم در نوشتن طرح تحقيق است.اصول زير مي تواند بعنوان راهنما مورد استفاده قرار گيرند:
اهداف رابا استفاده از افعال عملي كه براي اندازه گيري و سنجش مناسب  مقايسه
·مشخص نمودن ،·هستند بيان نمائيد.افعال مناسب مانند: تعيين كردن، كردن.برآورد كردن .شناسايي كردن · فهميدن ،·و افعال نامناسب مانند: درك كردن ، اعتقاد داشتن و..
اهداف واقع بينانه بيان شوند كه تحت شرايط كاري بتوان به آنها دست يافت.
اهداف دقيقا از آنچه مطالعه براي آن انجام مي شود به صورت منطقي پيروي مي كند.
 صريح ودقيقاآنچه تصميم به انجام
· روشن ،·اهداف به زباني علمي، آن داريم مشخص شود.

اهميت و ضرورت موضوع مورد بررسي:

در اين قسمت محقق بايد اهميت موضوع مورد بررسي را بيان نمايد و روشن كند كه اين موضوع چه اهميتي دارد و چرا بايد تحقيق شود و وقتي تحقيق تمام شد تحقيق چه چيزهائي را مي
خواهد گزارش كند و آيا ارزش ارائه دارد محقق اهميت تحقيق را در طرح خود به صورت يك رشته منطق گويا و منظم و با توجه به تمام جنبههاي آن توصيف و بيان مينمايد.

بررسي منابع موجود و تحقيقات انجام شده گذشته
براي اينكه محقق اطلاعات و زمينه فكري بيشتري براي تحقيق و ارائه فرضيات خود داشته باشد بايد تحقيقات و منابع موجود در مورد موضوع را مطالعه نمايد و سعي كند از جايي شروع كند كه اغلب تحقيقات درباره آن موضوع به آنجا ختم شده
اند.

فرضيه يا سوالات مهم
قدرت تصور در انسان يكي از ويژگيهاي مهم مي باشد اين قدرت به فرد امكان مي دهد تا در مورد موضوعات مختلف بيانديشد،حدس بزند، تصوير ذهني ايجاد كند و راه حل هاي مختلف پيشنهاد كند. در تحقيق به روش علمي كه حول محور يك مسئله يا مشكل صورت مي پذيرد، از اين قدرت تصور و حدس ذهني براي تدوين يك يا چند فرضيه براي نتيجه تحقيق استفاده مي شود.از اين رو مي توان فرضيه تحقيق را يك حدس علمي يا پيش داوري دانست كه بوسيله ي جمع آوري حقايقي كه منجر به قبولي يا رد آن فرضيه مي شود مورد آزمايش قرار مي گيرد. به عبارت ديگر فرضيه را راه حل پيشنهادي محقق براي مسئله تحقيق و يا نتيجه تحقيق دانسته اند.
گاهي اوقات از يك فرمول براي بيان فرضيه استفاده مي بدين شكل كه:" اگر چنين و چنان رخ دهد چنين و چنان خواهد شد".اين تعبير ساده و
·شود، روان به محقق امكان مي دهد تا بتواند در جريان تدوين مسئله تحقيق خود، فرضيه اي مناسب كه به طور قطعي با كل پژوهش او در ارتباط خواهد بود، بيان نمايد. نكته با اهميت در اينجا آن است كه محقق بايد دقت نمايد كه در جريان انجام تحقيق ، او صرفا" قصد آزمايش فرضيه را دارد نه اثبات آن ، البته چنانچه در پايان تحقيق ،نتايج ، حاكي از اثبات فرضيه او بود مي تواند آن موضوع به شكل يك بحث علمي مورد عنايت قرار دهد.

در هنگام بيان فرضيه محقق به بررسي روابط بين متغيرها مي پردازد.به طور متداول اين بيان به سه شكل صورت خواهد گرفت:
بررسي رابطه علت و معلولي بين دو يا چند متغير
بررسي همبستگي و شدت آن بين دو يا چند متغير
بررسي و مقايسه ميزان تفاوت تاثير دو يا چند متغير بر يك يا چند متغير

محقق براي تهيه فرضيه مناسب تحقيق عمدتا از منابع علمي در اختيار خود كمك خواهد گرفت. يافته هاي علمي قبلي كه در زمينه موضوع تحقيق انجام گرفته است يكي از منابع اصلي براي تهيه فرضيه است. همچنين تجربيات شخصي فرد محقق مي تواند نقش مهمي را در اين زمينه ايفا نمايد. گاهي اوقات فرضيه هائي مبتني بر خيال و با مطالب غير علمي، الهامات و پيشنهادات غير عادي هم مطرح مي شود كه در برخي موارد به نتايج خوبي نيز نائل گرديده است.

بيان يك فرضيه ممكن است به شكلي مثبت انجام شود كه در آن رابطه بين دو يا چند متغير يا تفاوت بين آنها بصورت احتمالي وبه شكل خبري مثبت بيان مي شود.
گاهي در فرضيه منكر وجود رابطه بين متغيرها شده و آنرا به شكل جمله خبري منفي بيان مي نمايند
ممكن است در فرضيه موضوع به شكل ضمني مطرح شود.

ملاكهاي مختلفي براي يك فرضيه خوب برشمرده اند كه مهمترين آنها عبارتند از:
روش ، معين و مشخص
داشتن حدود مشخص ،كوتاه و مختصر
قابليت اندازه گيري داشتن
قابل فهم بودن تعريف مناسب و خوب
بيان بر اساس تئوري ها و نظريه هاي موجود
· مرتبط بودن با عنوان تحقيق

فرضيه تحقيق " را به دوگونه مي توان نوشت:
فرضيه دو دامنه: كه اختلاف را بدون در نظر گرفتن سمت و جهت آن بيان مي كند
فرضيه يك دامنه : كه جهت گيري محقق را در نوع تفاوت بيان مي كند.

لازم است وقت نمايش كه مطالعات تحليلي و تجربي به طور اصولي نيازمند به داشتن فرضيه هستند و اين يك الزام منطقي است ليكن در مطالعاتي كه صرفا به صورت توصيفي انجام مي شوند نيازي بداشتن فرضيه نيست بلكه در اين گونه موارد از سوالات مهم براي تدوين آنچه بايد مورد اندازه گيري قرار گيرد استفاده مي نمائيم.
فرضيه و سوالات مهم عمدتا از اهداف تحقيق حاصل مي شود بويژه در مورد سوالات مهم بايد دقت نمود كه با دقت در هدف نوشته شده بايد سوالاتي را تهيه نمود كه با پاسخ بدانها بتوانيم به هدف موردنظر دست پيدا كنيم. بديهي است در مورد تحقيقات تجربي و تحليلي كه معمولا حول يك سوال مشخص و رسيدن به پاسخ آن انجام مي شود. فرضيه ما هم در همان مسير و در پاسخ به سوال تحقيق تدوين خواهد شد. نكته حائز اهميت در نوشتن سوالات مهم آن است كه بايد دقت نمائيم در حد ضرورت سوالات را مطرح نمائي و چه جزئيات سوالات بايد در برگه پرسشنامه يا برگه مشاهده و يا برگه مصاحبه كه بعدا توضيح خواهيم داد آورده شوند
مدل تحليلي
مدل تحليلي نموعي نمودار سازي براي متغيرهاي استخراج شده از چارچوب نظري تحقيقي مي
باشد در واقع يك چارچوب فكري سيستماتيك درباره تبيين مساله مورد تحقيق ميباشد. مدل رابطه بين طرح نظري و كار جمعآوري و تجزيه و تحليل اطلاعات ميباشد ميتوان گفت مدل دستگاهي است متشكل از مفاهيم، فرضيهها و شاخصها كه كار انتخاب و جمعآوري اطلاعات مورد نياز را براي آزمون فرضيه تسهيل ميكند.
در واقع مدل تحليلي لولائي است كه طرح نظري مساله تحقيق رابا مشاهده و تحليل اطلاعات متصل مي
كند. ساختمان مدل تحليلي بايد جوابگوي دو شرح باشد
1-دستگاهي از روابط را تشكيل دهد 2- با استدلال عقلي يا منطقي ساخته شده باشد.
روش پژوهش يافته ها (نوع روش تحقيق)
1-روش توصيفي
هدف محقق از انجام اين نوع پژوهش توصيف عيني .واقعي و منظم خصوصيات يك موقعيت يا يك موضوع مي باشد.
پژوهشگر در اينگونه تحقيقات سعي مي كند تا نتايج عيني از موقعيت را بگيرد پس در پژوهش توصيفي محقق در پي توصيف و گزارش نويسي از واقعيتها و موقيتها بر اساس اطلاعاتي كه صرفا جنبه وصفي دارد و از آنجا كه نقش محقق تعيين كننده مشاهدات و توصيف آنست اين روش را روش پژوهشي ميداني مي گويند . اين نوع پژوهش از نوع مطالعات كيفي بوده و در بعد ميانه قرار دارد و از تكنيكهاي مشاهده (مشاهده مشاركتي ) و گاها مصاحبه بر خوردار است .
انواع روش توصيفي :
1- تك نگاري 2- مطالعه موردي 3- روش شناسي مردمي
1- مونوگرافي (تك نگاري )
monography
مطالعه هر واحد يك امر اجتماعي (نهاد .سازمان .گروه .جمعيت و جامعه معيني ) كه با شناسائي دقيق آن مي توان به يكسري قواعد كلي نائل آمد .
2- مطالعه موردي :
case study
مطالعه هر واحد اجتماعي (فرد .خانواده .نهاد و حتي يك جامعه ) كه با شناسائي دقيق آن مي توان به يكسري قواعد كلّي نائل آمد .
Ethnomethodology 3- روش شناسي مردمي
مطا لعه روشهايي كه مردم در برخورد با واقعيت روزمره بكار مي برند مشاهده محقق مبتني بر شناخت ژرفائي واقعيات حياتي انسان باتاكيد بر فعاليتهاي مردم
روش تاريخي :
تحقيق تاريخي بر موضوع معيني كه در گذشته و در يك مقطع زماني مشخص اتفاق افتاده است .صورت مي پذيرد .
صحت و سقم اين اطلاعات .تركيب دلايل و تجزيه و تحليل آنها بصورت منظم و عيني مي باشد .
پژوهش تاريخي به اطلاعاتي كه توسط ديگران جمع اوري يا مشاهده شده بستگي دارد لذا اصالت اسناد و مدارك و نيز صداقت تاريخ نويسان بسيار حائز اهميت است اين توع پژوهش از نوع مطالعات كيفي بوده و در بعد كلان قرار دارد و از تكنيك هاي آن تحليل اسنادي و تحليل محتوا مي باشد
انواع روش تاريخي
1-روش تحليل تاريخي 2- روش تحليل شباهتهاي ساختاري 3- تحليل كاركردي
روش تحليل تاريخي
تجزيه و تحليل سير تاريخي تغييرات اجتماعي و تحول ارزشها در يك جامعه معين
روش تحليل شباهتهاي ساختاري
مقايسه تاريخي دوموضوع از لحاظ ساختاري و كاركردي مبتني بر تاثير متقابل بطور همزمان
روش تحليل كاركردي
تجزيه و تحليل تغييرات و دگرگونيهاي ايجاد شده در كاركردهاي سازمانهاي اجتماعي

Experimental method روش تجربي (آزمايشي)
در اين پژوهش محقق محركها يا شرايط محيطي را دستكاري نموده تا چگونگ تاثير اين تغييرات را در شرايط يا رفتار گروه نمونه مورد مطالعه و بررسي قرار دهد.
در اين تحقيق .محقق بمنظور كشف روابط علت و معلولي .مبتني بر تكنيك مشاهده و سعي در مقايسه دو گروه يعني گروه تجربي يا آزمايش و همچنين گروه گواه يا شاهد يا كنترل را دارد.
اين پژوهش از نوع مطالعات پهنانگرانه (كمي بوه و قابليت آزمون پذيري و تعميم پذيري را داشته و در بعد ميانه قرار دارد
انواع روش هاي تجربي (آزمايشي)
1-آزمايشي لابراتوري 2- آزمايشي ميداني 3- آزمايشي طبيعي
آزمايشي لابراتوري
Laborartory Experiment
توانائي كنترل شرايط فيزيكي و اجتماعي محيط و تغييرات مشاهده شده در متغير وابسته ناشي از تغييرات متغير مستقل در آزمايشگاه مي باشد.

آزمايشي ميداني :توانائي برررسي رفتارعادي آزمودنيها در محيطهاي واقعي اجتماعي مي باشد
آزمايش طبيعي :عدم توانائي كنترل و دستگاري محقق جهت آزمون رابطه متغير مستقل و وابسته و صرفا پيش بيني و ارزيابي را گويند مانند: اندازه گيري حوادث طبيعي يا ملاحظات اخلاقي و اجتماعي
روش پيمايشي:
در اين پژوهش .توجه محقق بيشتر به شناخت و مطالعه ميزان تغييرات عوامل .اثر معني داري كنش و واكنشها ميان عوامل معطوف مي باشد لذااين روش براي بررسي ميزان تغييرات يك يا چند عامل در اثر تغييرات يك يا چند عامل ديگر بكار مي رود
اين پژوهش مبتني بر روش همبستگي نا همنوائي
correlationمي باشد و به صورت ميداني بكمك تكنيكهاي مشاهده و مصاحبه (شفاهي ) به جمع آوري اطلاعات ( براساس شيوه هاي نمونه گيري نائل مي آيد كه در عين حال قابل مقايسه .تجزيه و تحليل جهت مدلسازي و ترسيم مدلهاي علي مي باشد .اين پژوهش از نوع مطالعات كمي بوده كه مي تواند قابليت آزمون پذيري و تعميم پذيري داشته باشد و در بعد خرد قرار دارد
در واقع اين روش .در صد پاسخگوئي به سه سئوال عمده و اساسي در تحقيق مي باشد
1-نوع رابطه بين عوامل يا متغيرها ؟رابطه يكسويه/دوسويه/فقدان رابطه
2-جهت همبستگي بين عوامل يا متغيرها مثبت/مستقيم يا معكوس /بي تاثير
3-شدت همبستگي بين عوامل يا متغيرها
انواع روش پيمايشي
1-پيمايش توصيفي (پيمايشهاي آماري )
بررسي تمام افراد جامعه (سرشماري ) يا معرفي از جمعيت نمونه و عميم نتايج به كل جامعه آماري
2-پيمايش تحليلي (پيمايش هاي ربطي)
بررسي و تجزيه و تحليل روابط بين متغيرها ي معين .جهت بيان خصوصيات معرف گروه مطالعه
انواع پيمايش توصيفي
1-تحقيقات مقطعي يا عرضي 2- تحقيقات طولي يا تداومي

1-تحقيقات مقطعي يا عرضي:
پژوهشي است كه در يك زمان معين وبراي كنكاش يك واقعيت بكار برده مي شود
2-تحقيقات طولي يا تداومي:
پژوهشي است در چند مقطع سري زماني جهت مقايسه و تجزيه و تحليل مقاطع مختلف زماني .دو روش پيمايشي پانل و روش روند پژوهي
روش مصاحبه هاي مكرر يا پانل:
مطالعه دگرگوني رفتار ها .عقايد و طرز تلقي ها در زمانهاي گوناگون بر روي جمعيتي همگن و يكسان و يا يك نسل