مشاوره مديريت - آموزش مديريت - آموزش فروشندگي حرفه‌اي
 
نويسندگان
عضویت
نام کاربری :
پسورد :
تکرار پسورد:
ایمیل :
نام اصلی :
آمار
امروز : 1235
دیروز : 6465
افراد آنلاین : 6
همه : 5302032

مطالعات ، تجربه ها و تمرين هاي ضروري براي سخنراني ، گويندگي و گفتگو

۲۸ - حفظ و مهار زبان و مبارزه با آفت هاي آن

۸
ترشرويي و بدزباني تاكي؟
ترشرويي و بدزباني تاكي؟بدخويي يا ترشرويي و بدزباني از نتايج غضب به شمار مي رود صفت ناپسندي كه در كنار آن حسن خلق، نرمخويي، خوش سخني و گشاده رويي خودنمايي مي كند. بدخويي و كج خلقي انسان را از خدا و خلق خدا دور مي سازد و تجربه گواه است كه طبع مردم از بدخو متنفر است و دوري مي جويد و خود او نيز لحظه اي از اندوه و رنج خالي نيست.

در روايتي، امام صادق(ع) مي فرمايند: «بدخو خود را شكنجه مي دهد» علاوه بر آن زيانهاي بزرگي نيز به او مي رسد و به عذاب در آخرت گرفتار مي شود.
رسول خدا(ص) مي فرمايند: «چون خداوند ايمان را آفريد، ايمان گفت: خدايا مرا نيرويي ده خدا او را به حسن خلق و سخاوت نيرو بخشيد.
و چون كفر را آفريد، كفر گفت: خدايا مرا نيرويي ده، خداوند او را به سوء خلق و بخل نيرو بخشيد.
در روايتي ديگر به آن حضرت گفتند «فلان زن در روز، روزه دار است و شبها را به عبادت مي پردازد ولي بدخوست و با زبانش همسايگان را مي آزارد.» فرمود: «هيچ خيري در او نيست و او از دوزخيان مي باشد.»

● درمان بدخويي
فرد بدخو بايد مفاسد دنيوي و اخروي آن را متذكر شده و درنظر داشته باشد كه اين صفت خدا و خلق خدا را با او دشمن مي كند لذا بايد آن را برطرف كند.
بدخو بايد در برابر هر حركت و هر سختي تأمل كند و تلاش نمايد بدخويي و كج خلقي نكند و خود را از آن محافظت نمايد. هرچه در ستايش حسن خلق و ضد آن است به ياد آورد و مواظبت كند تا بتدريج آن را به كلي از ميان بردارد.
روايت هاي زيادي درمورد بدخلقي داريم از جمله رسول خدا(ص) مي فرمايند:
«در ترازوي اعمال آدمي در روز قيامت بهتر از حسن خلق گذاشته نمي شود.»
ايشان در جمله اي ديگر مي فرمايند:
«اي فرزندان عبدالمطلب شما نمي توانيد با اموال خود به همه مردم گشايش دهيد، پس با آن ها با گشاده رويي و خوشرويي برخورد كنيد.»
و نيز مي گويند: «خداوند اين دين را خاص خود كرده است، دين شما جز با سخاوت و خوش خلقي سازگار نيست، دين خود را به اين دو صفت بياراييد.»
از ايشان پرسيدند: كدام مؤمن برترين ايمان را دارد؟ فرمود «خوشخوترين آنها» و باز فرمودند: «بهترين شما كساني هستند كه اخلاقشان نيكوتر است، مردم دور آنها جمع و به آن ها نزديك مي شوند.
اميرمؤمنان علي(ع) فرموده اند: «مؤمن الفت گير است. كسي كه مردم با او الفت نگيرند، خيري در او نيست.» امام صادق(ع) فرموده اند:
«نيكوكاري و حسن خلق خانه ها را آباد و عمرها را دراز مي كند و فرمودند سه چيز است كه هركس يكي از آن ها را پيش او آورد، خداوند بهشت را بر او واجب مي كند: انفاق در تنگدستي، خوشرويي براي همه مردم و انصاف دادن از خود هرچند به زيانش باشد.»

نتيجه اينكه هر كس به وجدان خود مراجعه كند و احوال مردم خوش خو و بدخو را مورد مطالعه قرار دهد. درمي يابد كه بداخلاق از خدا و رحمت خدا دور است و مردم او را دشمن مي دارند و از او متنفرند و بنابراين از نيكي و پيوند با آن ها محروم است و خوش خلق نزد خدا و خلق خدا محبوب است و پيوسته مورد رحمت و فيوضات الهي قرار مي گيرد.


زهرا احمدي معافي
روزنامه كيهان


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۴:۲۲:۲۹ ] [ مشاوره مديريت ]

مطالعات ، تجربه ها و تمرين هاي ضروري براي سخنراني ، گويندگي و گفتگو

۲۸ - حفظ و مهار زبان و مبارزه با آفت هاي آن

۷

بيهوده گويي


خداوند متعال، اسباب و عوامل دست يابي به علم و دانش و رسيدن به قله هاي پر ارج دانايي و آگاهي را در اختيار انسان قرار داده و كلام را يكي از راه هاي انتقال دانش و فضيلت برشمرده است.

پروردگار حكيم، انسان را از گفتاري كه هيچ سود و بهره اي براي او ندارد، بر حذر مي دارد و در قرآن كريم، آدميان را از بيهوده گويي نهي مي كند، به گونه اي كه شنيدن سخنان لغو را عامل باز دارنده آدمي از كمال مي شمارد و دوري از بيهوده گويي را نشانه كرامت انسان مي داند و مي فرمايد:

وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ لا نَبْتَغِي الْجاهِلينَ. (قصص: 55)

و هر گاه سخن لغو و بيهوده بشنوند، از آن روي برمي گردانند و مي گويند اعمال ما از آن ما و اعمال شما از آن خودتان، سلام بر شما ما خواهان جاهلان نيستيم.

اين گونه افراد، به سخنان بيهوده و گزاف گوش نمي دهند و ارزش وقت خود و ديگران را به خوبي مي دانند و در برابر آن احساس مسئوليت مي كنند. اينان از عمر گرانمايه و فرصت هاي زندگي بهترين استفاده ها را مي برند تا حسرت و پشيماني دامن گيرشان نشود.
خيز تا خرقه صوفي به خرابات بريم     شطح و طامات به بازار خرافات بريم

سوي رندان قلندر به ره آورد سفردلق بسطامي و سجاده طامات بريم
پيام متن:

پرهيز از بيهوده گويي و شنيدن سخنان لغو، از كرامت آدمي است.
ويژگي مجالس خوب

در قرآن كريم وقتي از بهشت، به عنوان محفل برگزيدگان و دوستداران و پاكان درگاه الهي سخن به ميان مي آيد، خداوند، پاكي از لغو و بيهوده گويي را يكي از ويژگي هاي برجسته آن مي شمارد. آنان كه در اين دنيا به عشق و شوق حق تعالي از كارها و سخنان و افكار پوچ و غير مفيد دور بودند، آن گاه كه به منظور پاداش، در جوار روضه جاويد خداوندي آرام مي گيرند، مسلم است كه نه لغو مي گويند و نه لغو مي شنوند. در حقيقت، در مجلس ها و محفل ها، ما نيز بايد از چنين هم نشيني ها الگوبرداريم و مانند آنان از بيهودگي دوري گزينيم؛ مجلسي كه:

لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْوًا وَ لا تَأْثيمًا إِلاّ قيلاً سَلامًا سَلامًا. (واقعه: 25 و 26)

در آنجا سخنان بيهوده و گناه آلود نشنوند و گفته نمي شود در آنجا، مگر سخني كه سلام است و سلام.

بنابراين، آن گاه كه مجالس دنيوي از سخنان بيهوده و گناه آلود به دور باشد، در حقيقت نسيمي از بهشت بر آن وزيده است.

در آيه اي ديگر نيز با اشاره به پاكي و پيراستگي مجلس بهشتيان از لغو، مي فرمايد:

لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْوًا وَ لا كِذّابًا؛

در آنجا سخن لغو و دروغي نمي شنوند. (نبأ: 35)

در حقيقت، اين گروه در بهشتي جاي دارند كه «لا تَسْمَعُ فيها لاغِيَةً؛ در آن سخن لغو و بيهوده اي نمي شنوند.» (غاشيه: 11) و همين امر، وجه تفاوت مجالس بهشتي با بعضي از نشست هاي دنيوي است. در برخي مجالس هاي دنيايي، افراد در باه وقت ديگران كمتر احساس مسئوليت مي كنند و آن را با سخناني لبريز مي سازند كه نه تنها نگفتن آنها ضرري ندارد، بلكه وانهادن اين سخنان، مفيد به حال همه خواهد بود.

شايد عده اي كمتر به اين فكر كنند كه چه مقدار از گفته هايشان براي شنوندگان مفيد بوده است؟ سخنانشان تا چه ميزان از محتوا و مضمون عالي برخوردار است؟ آيا گفتارشان تاريكي جهلي را به روشنايي دانايي تبديل كرده است؟ به علم و دانش حاضران افزوده يا فرصت هاي گران بهاي آنان را به هدر داده است؟ با خود بينديشيم كه آيا در زندگي فقط در پي پر كردن اوقات فراغت هستيم يا به فكر استفاده بهتر از آنها و اساساً چقدر مي كوشيم تا ديگران از فرصتي كه در كنار ما هستند، بيشترين و بهترين بهره ها را ببرند. اگر مي خواهيم مجالس دنيوي ما شباهت بيشتري به محفل هاي بهشتيان داشته باشد، بايد پاسخي منطقي و شايسته براي پرسش هاي بالا داشته باشيم. در صورت بهره مندي از پاسخي نيكو، مطمئن خواهيم شد كه نشست هاي دوستانه ما، الگوهايي كوچك و كامل از مجالس خوب خواهد بود، همان كه بي شك خداوند نيز آن را پسنديده و پر بركت قرار داده است.
پيام متن:

1. دوري از لغو و بيهوده گويي، از ويژگي هاي برجسته محفل بهشتيان است.

2. تلاش براي همانند سازي محفل هاي دنيوي با مجلس هاي بهشتي.
آثار سخنان زيبا و نازيبا

سخن زيبا، آثار و بركت هاي فراواني دارد و تنها نصيب كسي خواهد شد كه زبان خود را به زيباگويي عادت دهد. امام زين العابدين عليه السلام ، به پنج نمونه از آثار آن اشاره فرموده است:

القولُ الحَسَنُ يُثْرِي الْمالَ وَ يُنْمِي الرِّزْقَ وَ يُؤَخِّرُ في الاَْجَلِ وَ يُحَبِّبُ اِلَي الْاَهْلِ وَ يُدْخِلُ الْجَنَّةَ.

سخن زيبا مال و ثروت را زياد مي كند؛ روزي را افزايش مي دهد، مرگ را به تأخير مي اندازد؛ آدمي را محبوب خانواده اش مي سازد و او را وارد بهشت مي كند.

امام علي عليه السلام نيز خوش زباني و نيك گفتاري را موجب زياد شدن دوستان و كم شدن دشمنان مي داند و مي فرمايد:

عَوِّد لِسانَكَ لينَ الْكَلامِ وَ بَذْلَ السَّلامِ يَكْثُرْ مُحِبوُّكَ وَ يَقِلَّ مُبْغِضوُكَ.

زبانت را به نرم گويي و سلام دادن عادت ده تا دوستان تو بسيار و دشمنانت اندك شود.

از سوي ديگر، آسيب هاي زبان نيز مسئله بسيار مهمي است كه بايد به طور جدي به آن توجه كرد. بدزباني و سخنان زشت و بيهوده از عمده ترين اين آسيب هاست. بعضي افراد بر اثر پرگويي و بيهوده گويي، ناسنجيده هر سخني را بر زبان مي آورند و به پي آمدهاي آن توجه نمي كنند. رسول خدا صلي الله عليه و آله در انديشيدن به عاقبت سخن پيش از بيان آن، مي فرمايد:

مَنْ لَمْ يَحْسَبْ كَلامَهُ مِنْ عَمَلِهِ كَثُرَتْ خَطاياهُ وَ حَضَرَ عَذابُهُ.

كسي كه سخن خود را جزو اعمالش به حساب نياورد [و بي پروا حرف بزند]، لغزش هايش بسيار و عذابش نزديك شده است.

شنيدن حكايت زير در اين باره بسيار آموزنده است.

«آورده اند كه مردي پارچه اي زربفت و گران بها بافته بود. با خود انديشيد كه خوب است اين طاقه زربفت را به سلطان هديه كنم و جايزه اي بگيرم. از اين رو، به دربار سلطان شتافت. اجازه ورود خواست و طاقه زربفت را تقديم كرد. سلطان كه از آن اثر هنري زيبا خوشحال و شگفت زده شده بود، از اطرافيان خود براي چگونگي استفاده از آن نظر خواست. يكي از آنان گفت: اين پارچه براي انداختن روي مركب شما مناسب است. ديگري آن را براي پوشش تخت سلطنت مناسب تر دانست. سومي گفت: براي پرده در كاخ سلطنتي شايسته تر است. سلطان گفت: خوب است نظر بافنده زربفت هنرمند را نيز جويا شويم، شايد نظر برتري داشته باشد. آن گاه رو به مرد پارچه باف كرد و پرسيد: اين پارچه زربفت براي چه مصرفي مناسب تر است؟ مرد بيچاره بدون آنكه عاقبت كار و موقعيت مجلس را بسنجد، سخن بيهوده اي را بر زبان جاري ساخت و گفت: قربان! به نظر حقير، اين پارچه فقط براي انداختن روي جنازه شما مناسب است».

بدين ترتيب، اين شخص نه تنها خود را از گرفتن جايزه سلطان بي بهره ساخت، بلكه خطري بزرگ نيز براي جان خود خريد.
پيام متن:

1. خوش زباني و سنجيده گويي، موجب زيادي دوستان، كاهش دشمنان، محبوبيت فرد و افزايش روزي مي شود.

2. بيهوده گويي و ناسنجيده سخن گفتن، موقعيت مناسب را از دست انسان مي گيرد و از ارزش او مي كاهد.
پي آمدهاي سخنان لغو و بيهوده

بديهي است وقتي سخن خوب، هدايت كننده است، سخن بيهوده نيز مي تواند گمراه كننده باشد.

خداوند متعال مي فرمايد:

وَ مِنَ النّاسِ مَنْ يَشْتَري لَهْوَ الْحَديثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبيلِ اللّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ.. (لقمان: 6)

و برخي از مردم، سخنان بيهوده سرگرم كننده را مي خرند تا مردم را از روي ناداني، از راه خدا گمراه سازند.

مردم دانا هميشه به سخنان مفيد علاقه مندند و از گفته هاي لغو پرهيز مي كنند. از اين رو، اگر كسي در همه حال بيهوده گويي كند، از اطراف او پراكنده مي شوند و شخصيت او نيز تحقير مي شود. امام علي صلي الله عليه و آله مي فرمايد:

كَثْرَةُ الْهَذَرِ يَكْسِبُ الْعارَ؛ بيهوده گويي زياد، ننگ و عار به بار مي آورد.
بسا خودنمايان بيهوده گوي     كه باشند در بزمگه رزمجوي

امير خسرو دهلوي

اگر شخصي سخن نيك و سودمند براي گفتن ندارد، بي شك سكوت او، هم براي خود و هم براي مردم بسيار بهتر و سزاوارتر است.
چون نداري كمال فضل، آن به     كه زبان در دهان نگه داري
آدمي را زبان فضيحه كند     جوز بي مغز را سبك ساري

سعدي

سكوت فرد بيهوده گو، در حقيقت فرصت خوبي را براي دانايان مجلس فراهم مي سازد تا در پرتو سخنان حكمت آموز خود، بهره و فيض لازم را به ديگران ببخشند.

بايد هر كس به سهم خود، بكوشد گفتار بيهوده بر زبان نراند و اين هرگز امكان پذير نيست، مگر اينكه زبان آدمي در همه حال به فرمان او باشد. پيش از بيان هر چيز، آن را بر عقل و انديشه اش عرضه كند و در صورت صلاحديد، آن را بر زبان جاري سازد. در اين حال، چه بسا گفتن سخن، عين صواب است و ترك آن، جفا و ستم بر ديگران.

حضرت علي عليه السلام در كلامي آموزنده مي فرمايد:

لا تَقُولَنَّ ما يُوافِقُ هَواكَ وَ اِنْ قُلْتَهُ لَهْواً اَوْ خِلْتَهُ لَغْواً فَرُبَّ لَهْوٍ يُوحِشُ مِنْكَ حُرّاً وَ لَغْوٍ يَجْلِبُ عَلَيْكَ شرّاً.

هر آنچه را موافق و دلخواه هواي نفس توست، مگو و اگر سخني از سر لهو يا بيهوده بگويي چه بسا يك سخن سست، آزار مردي را از تو برنجاند و يك حرف بيهوده، بد كرداري را عليه تو بشوراند.
مگو آنچه بدخواه چون بشنود     زگفتار بيهوده شادان شود

فردوسي
كرامت جوانمردي و نان دهي است     مقالات بيهوده طبل تهي است

سعدي

حضرت علي عليه السلام در توصيه ديگري، ارائه سخن را به در نظر گرفتن زمان و مكان وابسته مي داند و مي فرمايد:

«لا تَتَكَلَّمَنَّ اِذا لَمْ تَجِدْ لِلْكَلامِ مَوْقِعاً؛ آن گاه كه براي سخن زمان و مكان مناسبي نمي يابي، ساكت و خاموش باش».

البته سكوت و پرهيز از سخنان بيهوده، براي سه گروه سودمند است: اول، خود شخص كه عيب او برملا نمي شود و كسي از او آزرده دل نمي گردد؛

دوم، دانايان كه فرصت مي يابند تا مرواريد سخن عرضه كنند و سياهي جهل را به صبح صادق و سپيده سخن پيوند زنند و سوم، شنوندگان كه در پرتو سخنان حكيمانه ره به سلامت و سعادت مي سپارند.
پيام متن:

1. سخنان بيهوده، به شخصيت گوينده آسيب مي رساند

2. هر سخني را بايد در زمان و مكان مناسب آن بيان كرد.

3. سكوت نادانان، فرصت را براي دانايان سخن فراهم مي آورد.
نوع برخورد با بيهوده گويان

اگر انسان در مسائل رفتاري سنجيده و مناسب عمل نكند، پي آمدهاي ناخوشايندي به همراه مي آورد. درگيري لفظي و بحث با فرد بيهوده گو، بي گمان به ضرر دانايان مي انجامد. مجادله با بيهوده گو، نه تنها او را اصلاح نمي كند، بلكه لجاجت و بي احترامي او را برمي انگيزد. سعدي مي گويد:

جالينوس ابلهي را ديد دست در گريبان دانشمندي زده بود و بي حرمتي همي كرد. گفت: اگر اين دانا بودي، كار وي با نادان بدينجا نرسيدي.
دو عاقل را نباشد كين و پيكار     نه دانايي ستيزد با سبك سار
اگر نادان به وحشت سخت گريد     خردمندش به نرمي دل بجويد

خداوند در قرآن كريم روش برخورد با بيهوده گويان را چنين مي آموزد.

وَ الَّذينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرامًا. (فرقان: 72)

و كساني كه به باطل و دروغ شهادت نمي دهند و هنگامي كه با لغو و بيهودگي برخورد كنند، بزرگوارانه مي گذرند.

پروردگار در آيه هاي 63 تا 76 سوره فرقان، صفات بندگان خاص خداي رحمان را برمي شمارد كه يكي از آنها، برخورد كريمانه و صبورانه با بيهودگي است. اين نوع رفتار، از يك سو مي تواند نشانه نارضايتي فرد از مسئله اي بدون پرخاش و مجادله باشد تا شخص بيهودگو به زشتي كار و گفتار خود پي ببرد و از سوي ديگر، اين نوع رفتار براي همگان جذاب و دلپذير است. اساساً فرد كريم با اين بي توجهي و نارضايتي، اعلام مي كند كه از بيهوده گويان نيست و از آنها بيزاري مي جويد.

بايد به كساني كه به پرگويي و بيهوده گويي مبتلا هستند، فهماند كه انسان عاقل در مسير زندگي و انجام دادن كارها بايد هدف عاقلانه داشته باشد و از سخنان ناروا به شدت بپرهيزد.

سخن خوب، برخاسته از فكر و انديشه سالم و پوياست. قدرت تفكر و انديشه يكي از گران بهاترين نعمت هاي الهي است و شايسته است كه انسان پيش از هر كاري درباره پي آمدهاي آن به خوبي بينديشد و جنبه هاي نيك و بد آن را به درستي ارزيابي كند. چنانچه انجام دادن آن را مصلحت ديد، اقدام كند، وگرنه از پرداختن به آن چشم بپوشد.
پيام متن:

1. برخورد بزرگوارانه و كريمانه با بيهوده گويان، سازنده مي باشد.

2. به هيچ وجه نبايد با تندي و پرخاش با زشت گويان روبه رو شد؛ زيرا باعث تخريب شخصيت دانايان مي شود.


طوبي : شهريور 1385، شماره 9


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۴:۲۲:۲۸ ] [ مشاوره مديريت ]


مطالعات ، تجربه ها و تمرين هاي ضروري براي سخنراني ، گويندگي و گفتگو

۲۸ - حفظ و مهار زبان و مبارزه با آفت هاي آن

۶
دروغ از منظر قرآن و روايات

 دروغ از بدترين معايب، زشت ترين گناهان و منشأ بسياري از مفاسد است و بالطبع از كارهاي زشت و ناپسند و عادت به آن از رذايل اخلاقي و از گناهان كبيره است و تا ضرورت و مصلحت مهمي در ميان نباشد ، دروغ گفتن جايز نمي باشد.

دروغ در دنيا و آخرت انسان را از رحمت الهي محروم مي كند و در ميان مردم بي اعتبار مي نمايد و اعتماد عمومي را سلب و جامعه را به بيماري نفاق دچار مي سازد و از آفات زبان و خراب كننده ايمان است.

علت اصلي دروغ ، عقده حقارت و خود كم بيني انسان دروغگو است و اين يكي از نكات رواني است كه به عنوان روانشناسي اخلاقي در كلمات معصومين به آن اشاره شده است.