مشاوره مديريت - آموزش مديريت - آموزش فروشندگي حرفه‌اي
 
نويسندگان
مطالب تصادفی
ترس و اضطرابيش يا اصلاً فرق اينها از هم چيست؟ به نظر شما چه فرقي ميان كردي، لري و يا اصفهاني و مشهدي است؟ زبان چيست و لهجه يا گويش كدام است؟
 
اين سوالات معمولاً در جامعه‌شناسي زبان مطرح مي‌شوند. و هدف از آن دست يافتن به طبقه‌بنديي از انواع گوناگون زبان است در اجتماع. بگذاريد كمي ساده‌تر حرف بزنم. بياييد با هم سفري داشته باشيم از تهران به ديگر نقاط ايران. مقصد اول ما اصفهان است. گشتي در شهر بزنيد و با مردم صحبت كنيد. آيا حرف مردم را مي‌فهميد؟ (من نمي‌دانم، كه شما اهل كدام شهر مي‌باشيد، اما در ذهن خود شما را فارسي زباني فرض كرده‌ام، كه از فارسي معيار براي تعاملات اجتماعي‌اش استفاده مي‌كند.) اگر فارسي‌زبان باشيد، حتماً مي‌فهميد كه مردم چه مي‌گويند، و مردم اصفهان نيز حرف‌هاي شما را مي‌فهمند. اما حتماً احساس مي‌كنيد كه اصفهاني‌ها مثل مردم تهران صحبت نمي‌كنند، و از نظر تلفظ با لهجه محل شما فرق دارند. اما اين تفاوت باعث نمي‌شود، كه ميان شما و اهالي اصفهان ارتباط برقرار نشود.
 
حالا مسير خود را عوض كنيد، و به يكي از شهرهاي غربي ايران سري بزنيد. نمي‌دانم تبريز و اروميه را مي‌پسنديد، يا شهر كردنشين سنندج را، اما براي منظور ما فرقي نمي‌كند. كافي است كه براي خريد به خيابان برويد. سعي كنيد مردم نفهمند كه شما مسافر هستيد. بگذاريد مردم فكر كنند، كه شما هم يكي از مردم اين شهر هستيد. مطمئن باشيد كه با شما به همان زبان محلي خود، تركي يا كردي صحبت خواهند كرد. من از مال دنيا فقط زبان فارسي را كه در راديو و تلويزيون استفاده مي‌شود، بلدم! طبيعي است كه حرف اين مردم را نفهم. نه از تلفظ آن سر در مي‌آورم و نه واژه‌هاي آن به گوشم آشناست. گمان نكنم، كه از دستور آن هم سر در بياورم. من كه دست خود را رو خواهم كرد، و خواهم گفت: ” لطفاً فارسي صحبت كنيد، من حرف شما را نمي‌فهمم”. خوب، از حالا به بعد وضع بهتر مي‌شود، حالا كه مردم فارسي صحبت مي‌كنند، بهتر مي‌فهمم. نمي‌دانم آيا شما قصد داريد، به سفرتان ادامه بدهيد يا نه؟ اما براي كار من همين دو شهر كافي است.
 
باز گرديم به مسئله خودمان. در طي همين سفر كوتاهي كه داشتيم، ديديم كه زبان تا چه حد مي‌تواند متفاوت باشد. اين مسئله در زبان‌شناسي با عنوان گوناگوني‌هاي زبان مطرح مي‌شود و علل مختلفي دارد. اما ما در اين جا به علل آن نمي‌پردازيم. مهم اين است كه بدانيم چطور مي‌توان زبان‌هايي به اين گوناگوني را از نظر اجتماعي طبقه‌بندي كرد. معمولاً مي‌توان از دو منظر به گوناگوني‌هاي زبان در اجتماع نگريست. نخست: ديدگاه زبان‌شناسانه و دوم ديدگاه غير زبان‌شناسانه.
 
منظور از ديدگاه زبان‌شناسانه به كار بردن ملاك‌هايي زبان‌شناختيلولي ارجاع دهند، آن (مدلول) در سطح انتزاع باقي مي‌ماند. در شعر تقريبا معاني اجتماعي زدوده شده‌اند اما در داستان، هم معناي اجتماعي و هم معناي انتزاعي حضور دارند؛ همان‌گونه كه باختين مي‌گويد يك نثرنويس يا داستان‌نويس «دگر زبان» اجتماعي پيرامون اشيا را به تصويري كه تماما به واسطه صداهاي فرعي گفت‌وگو‌شده فراهم آمده، برمي‌كشد.
 
باختين در بحث از گفت‌وگو به واژگان و سخناني اشاره مي‌كند كه به يك پاسخ معطوف شده‌اند. در گفتارهاي روزانه، هر واژه‌اي در سامانه مفهومي شنونده‌اش مورد پذيرش و تفسير قرار مي‌گيرد؛ سامانه‌اي كه آكنده از بيانات احساسي و امور خاص وي است. با اين حال، اين سامانه، چيزي در خود فروبسته نيست؛ به اين معنا كه فهم هر گفتار و سخني از پاسخ و واكنش شنوندگان به آن جدا نيست؛ از اين‌رو، هر گفتاري به آنچه باختين «افق مفهومي» شنونده يا مخاطب مي‌نامد، گرايش دارد. اين افق حاوي زبان‌هاي اجتماعي گوناگون مخاطبان است؛ بنابراين گفت‌وگو هنگامي حاصل مي‌آيد كه مابين زبان‌هاي گوناگون گوينده و شنونده تعاملي رخ دهد. به همين دليل باختين مي‌گويد: «گفتمان در مرز مابين بافت خودش و ديگري جريان دارد.» به‌نظر وي، حس كرانمندي، تاريخيت و تعيين اجتماعي‌اي كه در مفهوم گفت‌وگويي زبان متجلي است، در سبك شاعرانه ناپيدا و بيگانه است.
 
يك نثرنويس همواره در كار هماهنگ‌سازي ميان زبان خودش و زبان‌هاي ناآشناست؛ او با اين كار، طيف گسترده‌اي از زبان‌ها را در خدمت خود مي‌گيرد تا خواننده را در گفت‌وگويي مشاركت دهد؛ گفت‌وگويي كه تلاش دارد تا خواننده، چيزهاي بيشتري از متن دستگيرش شود؛ بنابراين اين تنوع صداها كه از آن به «دگرزبان» تعبير مي‌شود، عنصر بنيادين نثر و گونه داستان را شكل مي‌دهد. باختين، داستان «موبيديك» يا «نهنگ سفيد» هرمان ملويل را نمونه برجسته «دگرزبان» مي‌داند. به‌نظر وي، ملويل در اين كتاب طيف متنوعي از زبان‌ها را به كار مي‌گيرد؛ از زبان صنعت صيد نهنگ گرفته تا زبان دين كالوينسيتي، زبان درام شكسپيري، زبان فلسفه افلاطوني و زبان دمكراسي. در واقع ملويل از طريق به‌كارگيري اين تنوع زباني مي‌خواهد داستاني عرضه كند تا هر خواننده‌اي بتواند سهم واژگاني و افق مفهومي خود را از آن به دست آورد.
منبع :

http://www.hamshahrionline.ir/print-132651.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۴:۰۷:۱۸ ] [ مشاوره مديريت ]
عناصر ارتباطي بين گوينده و شنونده

سهم خواننده از متن
  محمدرضا ارشاد:
گرچه ميخاييل باختين (1975-1895) بيشتر به‌عنوان يك زبان‌شناس يا نشانه‌شناس و منتقد هنري شناخته شده اما انديشه‌هاي وي تأثير زيادي بر نظريه‌هاي ادبي، اخلاق و فلسفه زبان داشته است.
يكي از دلايل اين گستره تأثيرگذاري به حوزه‌هاي متنوعي بازمي‌گردد كه او عهده‌دار تأمل و پژوهش در آنها بوده است. گرچه باختين در طرح مباحث زيبايي‌شناسي و نقد ادبي‌اي كه از سال‌ 1920 به بعد در روسيه جريان داشت، فعال بود  اما قدر او تا سال1970 در روسيه – ميهنش- ناشناخته مانده بود. ترجمه آثار او مابين سال‌هاي 1960تا1980 وي را به يكي از چهره‌هاي تأثيرگذار در علوم انساني بدل كرد.مطلب حاضر تنها نگاهي دارد به ديدگاه وي درباره زبان و برخي از گونه‌هاي ادبي چون شعر و داستان در ارتباط با آن. لازم به يادآوري است كه مطلب حاضر برگرفت و برگرداني است از مطلبي با عنوان «MikhailBakhtin» نوشته «Mary Klges» كه از پي مي‌خوانيم.

ميخاييل باختين -زبان‌شناس، نظريه‌پرداز ادبي، فيلسوف و نشانه‌شناس روس- عمده فعاليت پژوهشي و فكري خود را از سال 1920 آغاز كرد. او كه در مكتب «صورت‌گرايي» (Formalism) روسي پرورش يافته بود، از همان آغاز كارش، با رژيم سوسياليستي روسيه دچار مشكل و از ميهن خويش تبعيد شد. باختين بسياري از آثارش را در روزگار دوري از روسيه نگاشت؛ به همين‌دليل هيچ‌كدام از اين آثار تا سال 1970 در روسيه چاپ نشدند.

گرچه باختين كمتر به‌عنوان انديشمندي ماركسيست شناخته شده اما علاقه‌مندي او به جهان اجتماعي و تاريخي و چگونگي انديشه و عمل انسان و همچنين علاقه‌اش به زبان به منزله ابزاري كه در آن ايدئولوژي بازتوليد مي‌شود، وي را به انديشمندان ماركسيست نزديك مي‌كند. زبان، براي باختين- همچنان كه براي آلتوسر نيز بود- همواره ايدئولوژيك است.از اين نظر، باختين بيشتر از «ولوسينوف» متفكر روس تأثير پذيرفته بود. «ولوسينوف» در كتاب «ماركسيسم و فلسفه زبان» به كاركرد ايدئولوژيك زبان پرداخته بود.

زبان نزد باختين امري مادي به‌شمار مي‌آيد؛ از اين حيث، او منتقد «سوسور» و ديدگاه‌هاي ساختارگراياني بود كه تنها به شكل و ساختار زبان توجه داشتند. باختين در انتقاد از اين ديدگاه، زبان را در كاربرد روزانه انسان‌ها و به‌عنوان عملي مادي كه از طريق سوژه (فرد خردمند خودآگاه) ساخته مي‌شود، در كانون تأمل خود قرار داد.

نظريه باختين در اصل بر مفهوم گفت‌وگو (ديالوگ) و اينكه زبان (اعم از گفتاري و نوشتاري) خود، گفت‌وگوست، استوار شده است. از نظر باختين، گفت‌وگو از 3 عنصر شكل گرفته است: گوينده، شنونده (مخاطب) و ارتباط (بين گوينده و شنونده)؛  از اين حيث، زبان فرآورده تعامل بين (حداقل) 2فرد است.

باختين مفهوم «گفت‌وگو» ‌را با مفهوم «تك‌گويي» در تقابل قرار مي‌دهد. «تك‌گويي» سخني است كه از اين تعامل بيرون بوده و درواقع توسط يك تن توليد مي‌شود. باختين در فصلي از كتاب مهم خود يعني «تخيل گفت‌وگويي» با عنوان «گفتمان در داستان» بر گونه‌ها و اشكال ادبي در حكم نمونه‌هايي از فرم گفت‌وگويي تأكيد مي‌كند. او در وهله اول به تفاوت ميان شعر و داستان توجه مي‌كند و مي‌نويسد كه شعر در طول تاريخ گونه‌هاي ادبي، همواره به‌عنوان فرم ادبي برتر مطرح بوده است؛ زيرا شعر جايگاهي پنداشته مي‌شده كه در آن زبان آزادتر و شناورتر و نسبت ميان دال و مدلول گسسته‌تر بوده است.

از اين ديد، باز مي‌بينيم كه باختين برخلاف سنت زبان‌شناسي ساختگرا كه بر جدايي ميان دال و مدلول حكم مي‌كند، به‌ ارتباط ميان آنها (دال و مدلول) مي‌انديشد. به هر روي، او پس از اذعان به اينكه در فرهنگ غرب، شعر، فرم ادبي برجسته‌اي بوده، اين پرسش را به پيش مي‌كشد كه «در داستان، زبان و گفتمان چگونه عمل مي‌كنند؟» واضح است كه كاركرد زبان در نثر و داستان متفاوت از شعر است؛ بنابراين بايد ديد كه معنا چگونه در نثر و داستان متفاوت از شعر ساخته مي‌شود. در تاريخ نقد هنري از منظرهاي گوناگون به اين چالش پاسخ داده شده است؛ براي مثال فمينيست‌هايي چون «هلن سيزو» فرايند نثر يا داستان را- برخلاف شعر كه در مرزهاي باز زبان سير مي‌كند- رو به معنايي تثبيت‌شده و ايستا درنظر مي‌گيرند.

عده‌اي ديگر اما بر وجه زيبايي‌شناختي و سرخوشانه شعر تأكيد مي‌كنند و در برابر، نثر و داستان را از اين وجه جدا مي‌سازند و آن را در شمار خطابه و امور تعليمي قرار مي‌دهند. باختين هم از اين تمايز ميان شعر و نثر آغاز مي‌كند. او گوشزد مي‌كند كه خطابه به منزله هنر كاربرد زبان جهت ترغيب و  اقناع افراد، در فرهنگ غرب، امري تابع شعر بوده است؛ زيرا خطابه قصدي اجتماعي را برآورده مي‌سازد، حال آنكه شعر- همانگونه كه اشاره شد- تنها در سطحي زيبايي‌شناختي مطرح بوده است. در نظر باختين، شعر مانند نقاشي روي يك ديوار است و نثر (مانند) قطعه‌اي از وسايل آشپزخانه! با اين حال، باختين اشاره دارد كه داستان به‌عنوان زيرمجموعه‌اي از خطابه، يك شكل خاص تاريخي و اجتماعي كاربرد زبان است.

باختين مي‌گويد انديشه‌هايي كه همواره درباره زبان مطرح بوده‌اند، گوينده‌اي را كه ارتباطي بي‌واسطه با زبان يكه خودش دارد، پيش‌فرض گرفته‌‌اند. اين گوينده مي‌گويد: «من معناي يگانه‌اي را در گفتارم توليد مي‌كنم كه فقط از خودم ناشي مي‌شود». به نظر باختين، اين شيوه انديشه درباره زبان، 2 امر را در زبان پيش‌فرض مي‌گيرد: 1- زبان به مثابه يك سامانه 2- افرادي كه با آن سخن مي‌گويند. اين دو پيش فرض، سازنده امري است كه باختين از آن به «زبان تك‌گويانه» تعبير مي‌كند.

بر اين‌اساس «زبان‌تك‌گويانه» زباني است كه از منبعي منفرد و وحدت‌يافته صادر مي‌شود. باختين «زبان‌تك‌گويانه» را با «دگرزبان» (Heteroglossia) كه حاكي از ايده تنوع زبان‌ها در سطح فرهنگ‌هاست، در تقابل مي‌نهد. «دگرزبان» را مي‌توان پيكره‌اي از همه اشكال گفتارهاي اجتماعي يا شيوه‌هاي بياني متعددي دانست كه مردم در جريان زندگاني روزانه خود به كار مي‌گيرند. به نظر باختين هرگاه زبان به كار بسته مي‌شود، 2 نيرو در آن توامان عمل مي‌كنند: يكي، نيروي مركزگرا و ديگري، نيروي مركز‌گريز. نيروي مركز‌گراي زبان، مي‌خواهد امور را به نقطه‌اي واحد و مركزي هدايت كند اما در همان حال، نيروي مركزگريز آن در نظر دارد آنها را خارج از يك نقطه مركزي قرار دهد. باختين بر اين عقيده است كه زبان تك‌گويانه بر ساحت و نيروي مركزگراي زبان مي‌پويد و گوينده آن (زبان تك‌گويانه) مي‌كوشد كه همه عناصر گوناگون زبان و تمام شيوه‌هاي بياني را به يك شكل واحد گفتاري تقليل دهد.

«تك‌زبان» سامانه‌اي از هنجارها و به‌واقع يك زبان استاندارد و رسمي است كه هركسي بايد بدان سخن گويد؛ حال آنكه «دگرزبان» زبان را به سمت تعدد سوق مي‌دهد. تعددي كه در اينجا از آن صحبت مي‌شود، طيف متنوعي از شيوه‌هاي گوناگون تكلم، راهبردهاي بياني و واژگاني را در بر مي‌گيرد. بنابراين از ديدگاه باختين، هم «دگرزبان» و هم «تك زبان» كه  به ترتيب نمودهاي ساحت‌هاي مركز گريز و مركزگراي زبان هستند همواره در هر گفتاري حضور دارند. در اين معنا، زبان هم امري است اجتماعي كه فراتر از افراد شكل يافته و هم امري است عيني كه همراه با محتواي مشخصي توسط سوژه‌هاي سخنگو صورت پذيرفته است.

براساس اين تقسيم‌بندي مي‌توان يك‌بار ديگر به تفاوت ميان شعر و نثر و داستان بازگشت. به عبارت بهتر،  زبان شعري در قلمرو نيروي مركزگراي زبان قرار دارد، حال آنكه زبان  داستان، در حوزه نيروي مركزگريز زبان. زبان داستان «گفت‌وگويي» و «دگرزباني» است ولي زبان شعر «تك‌گويانه» و «تك‌زباني» است. باختين مي‌گويد كه زبان داستان حاوي عناصر كشمكش‌جويانه‌اي براي چيره‌شدن بر گفتارهاي تك‌گويانه‌اي است كه زبان مركز‌گرا    و   رسمي فراهم مي‌آورد. به اين طريق، باختين در نظر دارد تا بديل‌هايي براي رهيافت‌هاي ساختارگرا و صورت‌گرا در مورد زبان و آثار ادبي پديد آورد، چرا كه هم از ديد ساختارگرايان و هم صورت‌گرايان، متن، امري خودبسنده و درخودفرو‌بسته تلقي شده كه هيچ ‌نسبتي با گفتارها و متن‌هاي ديگر ندارد.

زبان شعر از آن حيث، تك‌گويانه است كه تنها به خودش و اموري كه بازنمايي مي‌كند، اشعار دارد. واژگان زبان شعري، صرفا در ارتباط با خود شان قرار مي‌گيرند و هيچ نسبتي با واژگان ديگر ندارند؛ از اين‌رو، باختين واژه‌هاي شعري را «خود هدفمند» (autotelic) مي‌داند. به بياني، شعر، كاربردي است از واژگان بدون ارجاع تاريخي. اين نكته به آن معناست كه شعر به چيزي فراتر از مرزهاي بافت خاص خود ارجاع ندارد. در واقع واژگان شعري به امور و ابژه‌هايي اشاره دارند كه از بافت اجتماعي خود گسسته‌اند. واژگان شعر تنها دال‌هايي  بريده از مدلول‌هاي‌شان هستند و اگر هم به مدلولي هم ارجاع دهند، آن (مدلول) در سطح انتزاع باقي مي‌ماند. در شعر تقريبا معاني اجتماعي زدوده شده‌اند اما در داستان، هم معناي اجتماعي و هم معناي انتزاعي حضور دارند.

باختين در بحث از گفت‌وگو به واژگان و سخناني اشاره مي‌كند كه به يك پاسخ معطوف شده‌اند. در گفتارهاي روزانه، هر واژه‌اي در سامانه مفهومي شنونده‌اش مورد پذيرش و تفسير قرار مي‌گيرد؛ سامانه‌اي كه آكنده از بيانات احساسي و امور خاص وي هستند.

با اين حال، اين سامانه، چيزي در خود فروبسته نيست؛ به اين معنا كه فهم هر گفتار و سخني از پاسخ و واكنش شنوندگان به آن جدا نيست؛ از اين‌رو، هر گفتاري به آنچه باختين «افق مفهومي» شنونده يا مخاطب مي‌نامد، گرايش دارد. اين افق حاوي زبان‌هاي اجتماعي گوناگون مخاطبان است؛ بنابراين گفت‌وگو هنگامي حاصل مي‌آيد كه مابين زبان‌هاي گوناگون گوينده و شنونده تعاملي رخ دهد. به همين دليل باختين مي‌گويد:«گفتمان در مرز بين بافت خودش و ديگري جريان دارد.» به نظر وي، حس كرانمندي، تاريخييت و تعين اجتماعي‌اي كه در مفهوم گفت‌وگويي زبان متجلي است، در سبك شاعرانه ناپيدا و بيگانه است.

يك نثرنويس همواره در كار هماهنگ‌سازي ميان زبان خودش و زبان‌هاي ناآشناست؛ اين كار، طيف گسترده‌اي از زبان‌ها را در خدمت خود مي‌گيرد تا خواننده را در گفت‌وگويي مشاركت دهد؛ گفت‌وگويي كه تلاش دارد تا خواننده، چيزهاي بيشتري از متن دستگيرش شود؛ بنابراين اين تنوع صداها كه از آن به «دگرزبان» تعبير مي‌شود، عنصر بنيادين نثر و گونه  داستان را شكل مي‌دهد. باختين، داستان «موبي‌ديك» يا «نهنگ سفيد» هرمان ملويل را نمونه برجسته «دگرزبان» مي‌داند.

به نظر وي، ملويل در اين كتاب طيف متنوعي از زبان‌ها را به كار مي‌گيرد؛ از  زبان صنعت صيد نهنگ گرفته تا زبان دين كالوينيستي، زبان درام شكسپيري، زبان فلسفه افلاطوني و زبان دمكراسي. درواقع ملويل از طريق به‌كارگيري اين تنوع زباني مي‌خواهد داستاني عرضه كند تا هر خواننده‌اي بتواند سهم واژگاني و افق مفهومي خود را از آن به دست آورد.


...............
تعريف رمان از ديدگاه باختين

رمان را مي‌توان چنين تعريف كرد: رمان گونه‌اي هنري است، مجموعۀ متنوعي از انواع گفتارهاي اجتماعي (و گاه مجموعۀ متنوعي از زبان‌ها) و مجموعۀ متنوعي از صداهاي فردي است كه هنرمندانه سازمان يافته‌اند. در همۀ زبان‌هاي ملي، رده‌بندي دروني‌اي وجود دارد كه در همۀ مقاطع خاص حيات تاريخي آن زبان ملي واحد پيش‌نيازي ضروري براي گونۀ رمان محسوب مي‌شود. رده‌بندي دروني، زبان ملي را به گويش‌هاي اجتماعي، رفتارهاي جمعي خاص، واژگان تخصصي حرفه‌اي زبان‌هاي گونه‌اي، زبان‌هاي محافل مختلف، زبان‌هاي گذراي متداول و زبان‌هايي كه در خدمت مقاصد خاص اجتماعي-سياسي روز و حتا ساعت، روز و ساعت هستند (هر روز شعار، واژگان و تأكيدهاي خاص خود را دارد) تقسيم مي‌كند. رمان، تمامي مضمون‌هاي خود و كليت جهان موضوع‌ها و ايده‌هايي را كه در آن نشان داده شده و بيان شده‌اند، با تنوع اجتماعي انواع گفتار و صداهاي فردي متفاوتي سازآرايي مي‌كند كه در چنين شرايطي شكوفا مي‌شود. گفتار نويسنده، گفتارهاي راويان، گونه‌هايي كه در رمان گنجانده شده‌اند و گفتار شخصيت‌ها صرفاً همان واحدهاي بنيادين تركيب نگارشي هستند كه به مدد آن‌ها «دگرمفهومي» مي‌تواند قدم به رمان گذارد. هر يك از اين واحدها امكان به وجود آمدن كثرت صداهاي اجتماعي و مجموعۀ متنوعي از ارتباطات و روابط متقابل آن‌ها را (كه همواره كم و بيش مكالمه‌اي هستند) فراهم مي‌آورد. ارتباطات و روابط متقابل ويژه بين بيان‌ها و زبان‌ها، حركت مضمون از ميان زبان‌ها و انواع گفتارها، پراكندگي مضمون در نهرها و قطره‌هاي دگرمفهمومي اجتماعي و مكالمه‌اي بودن مضمون، ويژگي‌هاي اصلي و شاخص سبك‌شناسي رمان محسوب مي‌شود.

تخيل مكالمه اي/ميخاييل باختين/ترجمۀ رويا پورآذر/نشر ني

منبع :

http://wikipages.persianblog.ir/page/bakhtin


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۴:۰۷:۱۷ ] [ مشاوره مديريت ]

 
 چگونه به ديگران نه بگوئيم.  
 
 
 همه ي ما افسوس لحظه هائي را در زندگي مان مي خوريم كه اگر به طرف مقابل ”نه” مي گفتيم، الآن اين مشكل ها را نداشتم. مثل: ”اي كاش به خواستگارم نه مي گفتم و الآن اين مشكل ها را نداشتم. چون هرگز او را نمي شناختم.“ ”اي كاش به دوستم مي توانستم نه بگم و الآن پولم را از دست نداده بودم.“ ”اي كاش به اون مهماني نمي رفتم و تسليم اصرار دوستم نمي شدم و به پيشنهاد او سيگار يا مواد و ... را مصرف نمي كردم.“ ”اي كاش پيشنهادم را به دختر و يا پسر مورد علاقه ام مي دادم و الان افسوس فرصت از دست رفته را نداشتم“ براي اين كه در زندگي، افسوس اين لحظه ها را نخوريم، بايد رفتاري جرأتمندانه داشته باشيم.
به طور كلي افراد بشر به سه سبك عمده با ديگران ارتباط برقرار مي كنند:
۱. سبك رفتار منفعلانه
اين افراد، بي توجه به حقوق و احساس هاي خود هستند، ولي حقوق و احساس هاي ديگران را محترم مي شمارند و آن را به حقوق خود مقدم مي دانند. اينان افرادي هستند كه:
از انتقاد ديگران مي ترسند.
مهارت جرأتمندي در آنها كم است.
از تأييدنشدن توسط ديگران هراس دارند.
۲. سبك رفتار پرخاشگرانه:
اين ها حقوق و احساس هاي خود را محترم مي شمارند و به حقوق و احساس هاي ديگران بي توجه هستند و ارزشي براي آن قايل نيستند. اينان افرادي هستند كه:
اعتماد به نفس ندارند و از شكست مي ترسند.
مي خواهند خشم شان را تخليه كنند.
بارها نتيجه گيري با پرخاشگري را تجربه كرده اند.

۳. سبك رفتار جرأتمندانه:
اين افراد، حقوق و احساس هاي خود را محترم مي شمارند و به حقوق و احساس هاي ديگران هم احترام مي گذارند. اينان افرادي هستند كه:
احساس خوبي درباره ي خودشان و ديگران دارند.
احساس كنترل بر موقعيت را دارا هستند.
نسبت به خود و ديگران صادق هستند.
پسنديده ترين اين سبك ها، رفتار جرأتمندانه مي باشند. اما ما موقعي مي توانيم بگوئيم جرأتمندانه عمل كرده ايم كه احساس ها، عقايد و افكار خودمان را به طور مستقيم و صادقانه و بدون بي احترامي به حقوق ديگران بيان كنيم و به عبارت ديگر، منافع خودمان را تشخيص بدهيم و بر اساس آن عمل كنيم.
جرأتمندي، شامل موارد زير مي باشد:
۱. ابزار عقيده ي خودمان
۲. درخواست تغيير رفتارهاي نامطلوب و اشتباه هاي ديگران
۳. رد خواست هاي غير معقولانه و غير منطقي ديگران
۴. پذيرش نقايص خودمان
۵. استفاده از عبارت ها و جمله هاي رايج و مطلوب از نظر اجتماعي در هنگام روياروئي با افراد و يا هنگام جدا شدن از آنها

مراحل تكنيك ”نه” گفتن به ديگران:
۱. گفتن با صلابت در يك كلام
نه، والسلام
۲. گفتن ”نه“ همراه با توضيح دادن
نه ممنونم، من اين كاره نيستم، چون سيگار نمي كشم.
۳. دليل تراشي
من در اصل تمايل به اين كار ندارم، چون به من آسيب مي رساند.
۴. بهانه آوردن
حالا من كار دارم بايد بروم، وقت ندارم.
۵. تعويض موضوع
گفتن ”نه“ و بعد حرف زدن در مورد موضوعي ديگر ”راستي! سريال ديشب رو ديدي؟ عجب چيزي بود! من كه خوشم اومد.“
۶. فاصله گيري
گفتن نه و بعد از آن مكان دور شدن.
۷. پشت گوش انداختن نه، حالا باشد يه وقت ديگر
۸. بي اعتنائي
انگار كه طرف رو نمي بيني، به جاي ديگر نگاه كردن و فكر كردن.
۹. رو كم كني
نه،نه، نه، هرگز خوشم نمي آمد، حرفشو نزن.
وقتي كه طرف مقابل برخواسته هايش پافشاري مي كند و خواسته هايش به ضرر ماست، چگونه با او برخورد كنيم:
۱. پاسخ خود را به طور واضح، روشن، با صلابت و با استفاده از اجزاي بدني (استفاده از مهارت هاي غيركلامي مثل نگاه چشمي، بيان چهره و ژست هاي بدني يا نزديك شدن و دور شدن از طرف مقابل) دوباره بيان كنيد.
۲. نظر خودتان را با ارايه ي دليل و با تأكيد بر آن دليل، دوباره عنوان كنيد.
۳ پاسخ طرف مقابل را نشنيده بگيريد و به موضوع ديگري بپردازيد و يا آن موقعيت را ترك كنيد.
۴. توضيح دادن: ”نه، بهتره در اين مورد اصرار نكني، متشكرم“
۵. مسأله را به شوخي بگيريد: ”خيلي با مزه گفتي و يا مثل اين كه بچه شدي ها!“
۶. ايجاد اين احساس كه خودتان بهتر مي دانيد. ”تو كه عاقل تر از اين حرف ها هستي كه اين كار رو بكني!“، ”تو كه اين جوري نبودي؟“، ”تو كه هيچ وقت اين كاره نبودي؟“، ”شما كه خودت صد نفر ديگر رو از اين كار منبع مي كردي؟“ اگر بخواهيد قدرت ”نه“ گفتن را در خودتان تقويت كنيد، از همين حالا اين كار را انجام دهيد و به فردا واگذار نكنيد تا فردا افسوسش را نخوريد. ”نه“ گفتن را از همين الآن با كارهاي كوچك شروع كنيد و به تدريج آن را در همه ي امور گسترش دهيد.

دكتر علي نيك بار
روان پزشك و مشاور خانواده   
 
 مجله موفقيت  
 


امتیاز:
 
بازدید: