مشاوره مديريت - آموزش مديريت - آموزش فروشندگي حرفه‌اي
 
نويسندگان
عضویت
نام کاربری :
پسورد :
تکرار پسورد:
ایمیل :
نام اصلی :
آمار
امروز : 3332
دیروز : 1950
افراد آنلاین : 9
همه : 5159721

اصول فن خطابه ( ديني ) 4

توكل خطيب ديني به خداوند

 


آيات توكل در قران كريم
فاطر : 2 ، 10 والزمر : 38 والشورى‏ : 10 والفتح : 11 والتغابن : 13 والجنّ : 22 والأنعام : 80 والأحزاب : 17 .

«وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَكَفَى‏ بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيراً» .
«و بر آن زنده‌‏اى كه نمى‏ميرد توكّل كن و به ستايش او تسبيح گوى و همين بس
كه او به گناهان بندگانش آگاه است».

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الإيمانُ لَهُ أركانٌ أربعَةٌ : التَّوكُّلُ علَى اللَّهِ ، وتَفويضُ الأمرِ إلَى اللَّهِ ،
والرِّضا بِقَضاء اللَّهِ ، والتِّسليمُ لأمرِ اللَّهِ‏‌عزّ و عجل .
امام على عليه السلام : ايمان چهارركن دارد: توكّل بر خدا ، واگذارى كار به خدا ، راضى بودن
به قضاى خدا و تسليم بودن در برابر فرمان خداوند عزّ و جل .

v عنه عليه السلام : التَّوكُّلُ حِصنُ الحِكمَةِ .
امام على عليه السلام : توكّل ، دژ حكمت است .

v عنه‏‌عليه السلام : التَّوكُّلُ علَى اللَّهِ نَجاةٌ مِن كُلِّ سُوءٍ، وحِرزٌ مِن كُلِّ عَدُوٍّ.
امام على عليه السلام : توكّل بر خداوند، مايه نجات از هر بدى و محفوظ ماندن از هر دشمنى است

v جَبرئيلُ عليه السلام - لَمّا سألَهُ النّبيُّ صلى الله عليه وآله عنِ التَّوكُّلِ علَى اللَّهِ - : العِلمُ بأنّ الَمخلوقَ
لا يَضُرُّ ولا يَنفَعُ ، ولا يُعطي ولا يَمنَعُ ، واستِعمالُ اليَأسِ مِن الخَلقِ ، فإذا كانَ العَبدُ كذلكَ لَم يَعمَلْ لأحَدٍ
سِوَى اللَّهِ ، ولَم يَرْجُ ولَم يَخَفْ سِوَى اللَّهِ ، ولَم يَطمَعْ في أحَدٍ سِوَى اللَّهِ ، فهذا هُو التَّوكُّلُ .
جبرئيل عليه السلام - در پاسخ به سؤال پيامبرصلى الله عليه وآله از او درباره توكّل بر خداوند متعال - :
دانستن اين مطلب كه مخلوق نه زيانى مى‏زند و نه سودى مى‏رساند ، نه اعطا مى‏كند و نه جلوگيرى
مى‏كند و بركندن چشم اميد از خلق . هرگاه بنده چنين باشد ، ديگر براى احدى‏جز خداوند كار نمى‏كند
و اميد و بيمش از كسى جز خداوند نيست و چشم طمع به هيچ كس جز خدا ندارد . اين است توكّل .

v أبو بَصيرٍ عن الإمامِ الصّادقِ عليه السلام : لَيسَ شَي‏ءٌ إلّا ولَهُ حَدٌّ . قلتُ : جُعِلتُ فِداكَ ، فما حَدُّ التَّوَكُّلِ ؟ قالَ :
اليَقينُ . قلتُ : فما حَدُّ اليَقينِ ؟ قالَ : ألّا تَخافَ مَعَ اللَّهِ شَيئاً .
امام صادق عليه السلام - در پاسخ به ابو بصير - : هيچ چيز نيست ، مگر اين كه حدّ و نهايتى دارد . عرض كردم :
فدايت شوم ، حدّ و نهايت توكّل چيست ؟ فرمود : يقين . عرض كردم : حدّ و نهايت يقين چيست ؟ فرمود :
اين كه از چيزى جز خدا نترسى .

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : مَن أحَبَّ أن يَكونَ أقوَى النّاسِ فلْيَتَوكَّلْ علَى اللَّهِ تعالى‏ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : هر كه دوست دارد نيلِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : اى ابوذر، بايد در هركارى نيّتى پاك داشته باشى حتّى در خوابيدن و خوردن .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لابُدَّ لِلعَبدِ مِن خالِصِ النِّيَّةِ في كُلِّ حَرَكَةٍ وسُكونٍ ؛ لأ نَّهُ إذا لَم يَكُن
هذا المَعنى‏ يَكونُ غافِلاً .
امام صادق عليه السلام : آدمى بايد در تمام حركات و سكنات خود نيّت خالص داشته باشد ؛
زيرا اگر اين معنا در كار نباشد ، در شمار غافلان است .

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : يا أبا ذرٍّ، لِيَكُن‏لَكَ في كُلِّ شَي‏ءٍ نِيَّةٌ صالِحَةٌ، حتّى‏ في النَّومِ والأكلِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : اى ابوذر، بايد در هركارى نيّتى پاك داشته باشى حتّى در خوابيدن و خوردن .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لابُدَّ لِلعَبدِ مِن خالِصِ النِّيَّةِ في كُلِّ حَرَكَةٍ وسُكونٍ ؛ لأ نَّهُ إذا لَم يَكُن هذا المَعنى‏ يَكونُ غافِلاً .
امام صادق عليه السلام : آدمى بايد در تمام حركات و سكنات خود نيّت خالص داشته باشد ؛ زيرا اگر اين معنا
در كار نباشد ، در شمار غافلان است .

v رسولُ اللَّه صلى الله عليه وآله : أفضَلُ العَمَلِ النِّيَّةُ الصّادِقَةُ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : برترين عمل ، نيّت صادق است .

منتخب كتاب ميزان الحكمه / بخش 55

ادامه احاديث امر به معروف و نهي از منكر

كمترين مرتبه نهى از منكر

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : مَن رَأى‏ مِنكُم مُنكَراًفَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ ، فإن لَم يَستَطِعْ فبِلِسانِهِ ،
فإن لَم يَستَطِعْ فبِقَلبِهِ وذلكَ أضعَفُ الإيمانِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : هر يك از شما منكرى را ديد ، بايد با دست خود آن را تغيير دهد .
اگر نتوانست ، با زبانش تغيير دهد (و اعتراض كند) و باز اگر نتوانست ، در قلبش آن را انكار كند
و اين ضعيف‏ترين مرحله ايمان است .

v عنه صلى الله عليه وآله : ألا لا يَمنَعَنَّ أحَدَكُم هَيبَةُ النّاسِ أن يَقولَ الحَقَّ إذا رَآهُ أن يَذَّكَّرَ بِعِظَمِ اللَّهِ ،
لا يُقَرِّبُ مِن أجَلٍ ولا يُبعِدُ مِن رِزقٍ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : هان ! مبادا هراس از مردم مانع از آن شود كه فردى از شما حقّ را
ببيند و نگويد . (كه حقّ‏گويى) نه اجلى را نزديك مى‏كند و نه رزق و روزيى را دور مى‏گرداند .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن‏تَرَكَ إنكارَ المُنكَرِ بقَلبِهِ ويَدِهِ ولِسانِهِ فهُوَ مَيِّتٌ بَينَ الأحياءِ .
امام على عليه السلام : كسى كه در برابر منكر با دل و دست و زبان خويش اعتراض نكند ، او
مرده‏اى است در ميان زندگان .

v عنه عليه السلام : أمَرَنا رَسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله أن‏نَلقى‏ أهلَ المَعاصي بِوُجوهٍ مُكفَهِرَّةٍ .
امام على عليه السلام : رسول خداصلى الله عليه وآله به ما دستور داد كه با افراد گنهكار، با چهره‌‏اى
گرفته و درهم كشيده رو به رو شويم .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : حَسبُ المُؤمِنِ عِزّاًإذا رَأى‏ مُنكَراً أن يَعلَمَ اللَّه‌ُ‏عزّ و عجل مِن‏قَلبِه إنكارَهُ.
امام صادق عليه السلام : براى عزّت مؤمن همين كافى است كه هر گاه منكرى را ببيند ، خداوند
عزّ و جل بداند كه در دل آن را انكار مى‏كند .

كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 36

مراقبت

v عنه عليه السلام : يَنبَغِي أن يكونَ الرجُلُ‏مُهَيمِناً عَلى‏ نَفسِهِ ، مُراقِباً قَلبَهُ حافِظاً لِسانَهُ .
امام على عليه السلام : سزاوار است كه آدمى نگهبان نفس خود و مراقب دل و نگهدار زبان خويش باش

د . إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبَاً» .
«همانا خداوند مراقب شماست» .


«ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ» .
«(آدمى) هيچ سخنى نمى‏گويد، مگر آن كه در كنار او مراقبى آماده است» .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : اِعلَمُوا عِبادَاللَّهِ أَنَ‏علَيكُم رَصَداً مِن أنفُسِكُم، وعُيُوناً من جَوارِحِكُم ،
وحُفَّاظَ صِدْقٍ يَحفَظُونَ أعمالَكُم ، وعَدَدَ أنفاسِكم ، لا تَستُرُكُم مِنهُم ظُلمَةُ لَيلٍ داجٍ ، ولا يُكِنُّكُم
مِنهُم بابٌ ذو رِتاجٍ .
امام على عليه السلام : بدانيد اى بندگان خدا كه ديده‏‌بانانى از وجود شما و جاسوسانى از اعضاى
بدن شما و نگهبانان صادقى بر شما گماشته شده‌‏اند كه اعمال شما و شمار نَفَسهايتان را ثبت مى‏كنند .
نه سياهى شب تار (اعمال) شما را از ديد آنها پوشيده مى‏دارد و نه دروازه محكم و بسته ،
شما را از آنان مخفى مى‏كند .

كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 23

خشنودي خدا

v الإمامُ الحسينُ عليه السلام : مَن طَلَبَ رِضا اللَّهِ‏ بِسَخَطِ الناسِ كَفاهُ اللَّهُ اُمُورَ الناسِ ،
ومَن طَلَبَ رِضا الناسِ بِسَخَطِ اللَّهِ ، وَكَلَهُ اللَّهُ إلى النّاسِ ، والسلامُ .
امام حسين عليه السلام : هركه خشنودى خدا را با ناخشنودى مردم بطلبد ، خداوند
او را از امور مردم بى‏نياز كند و هركه خشنودى مردم را با ناخشنود كردن خدا بجويد ،
خداوند او را به مردم واگذارد . والسلام .

كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 22

براي مطالعه بيشتر

احاديثي در زمينه حق و حق گوئي

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الحقُّ أقوى‏ ظَهيرٍ .
امام على عليه السلام : حقّ ، نيرومندترين پشتيبان است .

v عنه عليه السلام : ألَا وإنَّ الحَقَّ مَطايا ذُلُلٌ ، رَكِبَها أهلُها واُعطُوا أزِمَّتَها ، فسارَتْ بِهِمُ الهُوَيْنا
حتّى‏ أتَتْ ظِلّاً ظَليلاً .
امام على عليه السلام : آگاه باشيد ! حقّ ، مركبهايى رام هستند كه صاحبانشان بر آنها نشستند
و زمام آنها را به دست گرفتند . پس ، اين مركبها سواران خودرا به آرامى و ملايمت بردند
تا به سايه‏اى گسترده رسيدند .

v عنه عليه السلام : مَن يَطلُبِ العِزَّ بغَيرِ حقٍّ يَذِلَّ ، ومَن عانَدَ الحقَّ لَزِمَهُ الوَهْنُ .
امام على عليه السلام : هركه به جز حقّ جوياى عزّت شود به ذلّت در افتد وهركه با حقّ
عناد ورزد خوار گردد .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لَيس مِن باطلٍ يَقومُ بإزاءِ الحقِّ إلّا غلَبَ الحقُّ الباطِلَ ، وذلكَ قولُهُ :
«بَلْ نَقْذِفُ بالحَقِّ على‏ الباطِلِ فيَدْمَغُهُ ...» .
امام صادق عليه السلام : هيچ باطلى‏نيست كه در برابر حقّ بايستد مگر آن كه حقّ بر باطل چيره
شود و اين سخن خداوند است : «بلكه حقّ را بر سر باطل مى‏زنيم تا آن را درهم كوبد ...»

v عنه عليه السلام : العِزُّ أنْ تَذِلَّ للحقِّ إذا لَزِمَكَ .
امام صادق عليه السلام : عزّت و ارجمندى آن است كه چون با حقّ رو به رو شدى در برابر آن فروتنى كنى .

v الإمامُ عليٌ‏عليه السلام: إنَّ الحقَّ ثَقيلٌ مَرِي‏ءٌ ، وإنّ الباطِلَ خَفيفٌ وَبِي‏ءٌ.
امام على عليه السلام : همانا حقّ سنگين است ، امّا گوارا و باطل سبك و آسان است ، اما كشنده .

v الإمامُ الباقرُ عليه السلام : لَمّا حَضَرَتْ أبي عليَّ ابنَ الحسينِ‏عليه السلام الوَفاةُ ضَمَّني إلى‏ صَدْرِهِ ثُمَّ قالَ :
أيْ بُنيَّ ، اُوصيكَ بِما أوْصاني أبي حِينَ حَضَرَتْهُ الوَفاةُ وبما ذَكَرَ أنّ أباهُ عليه السلام أوصاهُ بهِ : أيْ بُنَيَّ ،
اصبِرْ على‏ الحقِّ وإنْ كانَ مُرّاً .

امام باقر عليه السلام : چون هنگام رحلت پدرم على بن الحسين عليه السلام فرا رسيد مرا در آغوش گرفت
و فرمود : فرزندم ! من به تو همان سفارشى را مى‏كنم كه پدرم در هنگام فرا رسيدن رحلتش به من كرد
و فرمود كه پدر او نيز به وى همان سفارش را كرده است: فرزندم! حقّ را تحمّل كن هرچند تلخ باشد .

لزوم حقّ گويى هر چند به زيان خود

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : أتْقى‏ النّاسِ مَن قالَ الحقَّ فيما لَهُ وعَلَيهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : با تقواترين مردم كسى است كه حقّ را بگويد ، چه به سودش
باشد چه به زيانش .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : في قائمةِ سَيفٍ مِن سُيوفِ رسولِ اللَّهِ صلى الله عليه وآله صَحيفَةٌ فِيها ...
قُلِ الحقَّ ولو على‏ نفسِكَ .
امام على عليه السلام : بر نوشته دسته شمشيرى از شمشيرهاى حضرت رسول چنين آمده بود :
حقّ را بگو هر چند عليه خودت .

v عنه عليه السلام : إنّ أفْضلَ النّاسِ عندَ اللَّهِ مَن كانَ العَملُ بالحقِّ أحَبَّ إليهِ - وإنْ نَقَصَهُ وكَرَثَهُ -
مِن الباطِلِ وإنْ جَرَّ إلَيهِ فائدةً وزادَهُ .
امام على عليه السلام : برترين مردم نزد خدا كسى است كه عمل به حقّ را از عمل به باطل
بيشتر دوست داشته باشد ، اگر چه براى او زيانمند و غمبار باشد و باطل برايش سودمند و فزاينده .

v الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : قُلِ الحقَّ وإنْ كانَ فيهِ هَلاكُكَ ، فإنَّ فيهِ نَجاتَكَ ... ودَعِ الباطِلَ وإنْ كانَ
فيهِ نَجاتُكَ فإنّ فيهِ هَلاكَكَ .
امام كاظم عليه السلام : حقّ را بگو اگر چه نابودى تو در آن باشد ؛ زيرا كه نجات تو در آن است ...
و باطل را فروگذار هر چند نجات تو در آن باشد ؛ زيرا كه (در واقع) نابودى تو در آن است .


گفتن حقّ در حال خشنودى و خشم‏

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : ألا ! لا يمنعنّ رجلاً مهابة النّاس أن يتكلّم بالحقّ إذا عِلمه ،
ألا ! إنّ أفضَل الجِهاد كَلمة حقٍّ عِند سُلطان جائِر .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : هان ! مبادا ترس از مردم مانع از آن شود كه كسى حقّ را
بداند و نگويد . بدانيد كه برترين جهاد سخن حقّى است كه در برابر فرمانرواى ستمگر و
منحرف گفته شود .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام - مِن وصاياهُ لابْنِهِ الحُسينِ عليه السلام - : يا بُنيَّ ، اُوصيكَ بتَقْوى‏ اللَّهِ
في الغِنى‏ والفَقرِ ، وكَلِمَةِ الحقِّ في الرِّضا والغَضَبِ .
امام على عليه السلام - از سفارشهاى آن حضرت به فرزندش حسين عليه السلام - : فرزندم!
تو را سفارش مى‏كنم به ترس از خدا در توانگرى و تهيدستى و گفتن حقّ در حال خشنودى و خشم.

حقّ پذيرى‏

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : اقْبَلِ الحَقَّ مِمَّن أتاكَ بهِ - صَغيرٌ أو كَبيرٌ - وإن كانَ بَغيضاً ،
وارْدُدِ الباطِلَ على‏ مَن جاءَ بهِ مِن صَغيرٍ أو كَبيرٍ وإنْ كانَ حَبيباً .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : حقّ را از هركس كه برايت آورد كوچك باشد يا بزرگ بپذير
هر چند دشمنت باشد و باطل را - كوچك يا بزرگ - هر كه گويد به خودش برگردان هرچند دوستت باشد .

معيار شناخت حقّ‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : إنّ الحقَّ لايُعرَفُ بالرِّجالِ ، اعْرِفِ الحقَّ تَعرِفْ أهلَهُ .
امام على عليه السلام : حقّ به شخصيتها شناخته نمى‏شود ؛ خود حق را بشناس تا پيروان آن را بشناسى .
حقّ دو جانبه است‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الحقُّ أوْسَعُ الأشياءِ في التَّواصُفِ ، وأضْيَقُها في التَّناصُفِ ، لا يَجْري لأحدٍ إلّا جَرى‏
عَلَيهِ ، ولا يَجْري علَيهِ إلّا جَرى‏ لَهُ ، ولَو كانَ لأحَدٍ أنْ يَجْريَ لَهُ ولا يَجْريَ علَيهِ لَكانَ ذلكَ خالِصاً للَّهِ سُبحانَهُ .
امام على عليه السلام : دايره حقّ در توصيف و گفتار گسترده‏ترين چيزهاست ، امّا در عمل تنگترين
دايره ‏هاست . كسى را حقى نيست جز آن كه بر او نيز حقى است و بر او حقى نيست جز آن كه او را
نيز (بر ديگرى) حقى است . اگر بنا بود كسى را حقى باشد امّا بر او حقّى نه ، آن كس فقط خداى سبحان بود .

v عنه عليه السلام : لا تَمْنَعَنّكُم رِعايةُ الحقِّ لأحدٍ عن إقامَةِ الحقِّ علَيهِ .
امام على عليه السلام : رعايت و احترام حقّ كسى مانع از اجراى حقّ بر وى نشود .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَن عَظّمَ دِينَ اللَّهِ عظّمَ حقَّ إخْوانِهِ ، ومَنِ اسْتَخَفَّ بدِينهِ اسْتَخَفَّ بإخْوانِهِ .
امام صادق عليه السلام : هر كه دين خدا را ارج نهد ، به حقوق برادران خود نيز ارج مى‏نهد و هركه
دين خدا را خفيف شمارد ، به برادران خود نيز اهميّتى ندهد .

v عنه عليه السلام : ما عُبِدَ اللَّهُ بشي‏ءٍ أفضَلَ مِن أداءِ حقِّ المؤمنِ .
امام صادق عليه السلام : خداوند به چيزى برتر از اداى حقّ مؤمن عبادت نشده است .


كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 15


حكمت‏

«يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَما يَذَّكَّرُ إِلّا أُولُوا الْأَلْبابِ» .
«به هركه خواهد حكمت عطا كند و به هركه حكمت عطا شود نيكى فراوان داده شده است
و جز خردمندان پند نپذيرند» .

v المسيحُ عليه السلام : إنّ الحِكمَةَ نُورُ كُلِّ قَلبٍ .
مسيح عليه السلام : همانا حكمت روشنايى هر دلى است .

v لُقمانُ عليه السلام - مِن وصيَّتِهِ لابنهِ - : يا بُنَيّ ، تَعلَّمِ الحِكمَةَ تَشْرُفْ ؛ فإنَّ الحِكمَةَ تَدُلُّ على‏ الدِّينِ ،
وتُشَرِّفُ العَبْدَ على‏ الحُرِّ ، وتَرفَعُ المِسكينَ على‏ الغَنيِّ ، وتُقَدِّمُ الصَّغيرَ على‏ الكَبيرِ .
لقمان عليه السلام - از سفارشهاى او به فرزندش - : فرزندم ! حكمت بياموز تا ارجمند شوى ! زيرا كه حكمت ،
به دين رهنمون مى‏شود و بنده را بر آزاده شرافت مى‏بخشد و تهيدست را از ثروتمند بالاتر برد و
كوچك را از بزرگ پيش مى‏اندازد .

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : كَلِمَةُ الحِكمَةِ يَسْمَعُها المؤمنُ خَيرٌ مِن عِبادَةِ سَنةٍ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : سخن حكيمانه ‏اى را كه مؤمن بشنود بهتر از عبادت يك سال است .

v عنه صلى الله عليه وآله : كادَ الحَكيمُ أنْ يَكونَ نَبيّاً .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : حكيم به پيامبرى نزديك است .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الحِكمَةُ رَوضَةُ العُقَلاءِ ، ونُزْهَةُ النُّبَلاءِ .
امام على عليه السلام : حكمت گلزار خردمندان است و گردشگاه فرزانگان .

v عنه عليه السلام : الحِكمَةُ شَجَرةٌ تَنْبُتُ في القَلبِ ، وتُثْمِرُ على‏ اللِّسانِ.
امام على عليه السلام : حكمت درختى است كه در دل مى‏رويد و بر زبان به بار مى‏نشيند .

v عنه عليه السلام : مَن عُرِفَ بالحِكمَةِ لَحَظَتْهُ العُيونُ بالوَقارِ والهَيبةِ .
امام على عليه السلام : هركس به حكمت شناخته شود ، چشمها با ديده وقار و شكوه به او بنگرند .

حكمت گمشده مؤمن است‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الحِكمَةُ ضَالّةُ المؤمنِ ، فاطْلُبوها ولَو عندَ المُشرِكِ تكونوا أحَقَّ بها وأهلَها .
امام على عليه السلام : حكمت گمشده مؤمن است ، پس آن را گر چه نزد مشرك بجوييد كه
شما بدان سزاوارتر و شايسته ‏تريد .

v عنه عليه السلام : الْحِكْمَةُ ضالَّةُ المُؤْمِنِ ، فخُذِ الحِكْمَةَ ولَو مِن أهلِ النِّفاقِ .
امام على عليه السلام : حكمت گمشده مؤمن است ، پس آن را گر چه از منافقان فرا گيريد .

كارهايى كه برازنده حكيم نيست‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : لَيس بحَكيمٍ مَن قصَدَ بحاجَتِهِ غَيرَ حَكيمٍ (كريم) .
امام على عليه السلام : حكيم نيست كسى كه نياز خود را نزد شخص غير حكيم (كريم) برد .

v عنه عليه السلام : ليسَ الحَكيمُ مَن لَم يُدارِ مَن لا يَجِدُ بُدّاً مِن مُداراتِهِ .
امام على عليه السلام : از حكمت بى بهره است آن كه مدارا نكند با كسى كه چاره‏اى
جز مدارا با او ندارد .
تفسير حكمت‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : أوّلُ الحِكمَةِ تَرْكُ اللَّذّاتِ ، وآخِرُها مَقْتُ الفانِياتِ .
امام على عليه السلام : نخستين گام حكمت وانهادن لذتهاست و آخرين گام آن دشمن
داشتن هر آنچه فانى مى‏شود .

v عنه عليه السلام : مِن الحِكمَةِ أنْ لا تُنازِعَ مَن فَوقَكَ ، ولا تَسْتَذِلَّ مَن دُونَكَ ، ولا تَتَعاطى
‏ ما ليسَ في قُدْرَتِكَ ، ولا يُخالِفَ لِسانُكَ قَلبَكَ ، ولا قَولُكَ فِعلَكَ ، ولا تَتَكلّمَ فيما لا تَعلَمُ ،
ولا تَتْرُكَ الأمرَ عِندَ الإقْبالِ وتَطْلُبَهُ عِندَ الإدْبارِ .
امام على عليه السلام : از حكمت است كه با بالا دست خود نستيزى و فرو دست خود را خوار نشمارى
و به كارى كه در توان تو نيست نپردازى و زبانت با دلت و گفتارت با كردارت ناسازگار نباشد و درباره
آنچه نمى‏دانى سخن نگويى و كار را آن گاه كه به تو روى مى‏آورد رهايش نكنى و چون از تو روى گرداند
به دنبالش بروى .

v الإمامُ الباقرُ عليه السلام : وقد سألَهُ أبو بصيرٍ عن قولِ اللَّهِ : «ومَن يُؤْتَ الحِكْمَةَ ...» : هِي طاعَةُ اللَّهِ
ومَعرِفَةُ الإمامِ .
امام باقر عليه السلام - در پاسخ به سؤال ابوبصير از آيه «و به هركس حكمت عطا شود ...» - : مراد از
حكمت فرمانبرى از خدا و شناخت امام است .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنّ الحِكمَةَ المَعرِفَةُ والتَّفَقّهُ في الدِّينِ ، فمَن فَقِهَ مِنكُم فهُو حَكيمٌ .
امام صادق عليه السلام : همانا حكمت عبارت است از شناخت و فهم دين ؛ پس هر يك از شما كه
در دين فقيه و فهيم باشد حكيم است .

v الإمام الكاظم عليه السلام : قيلَ لِلُقمانَ : ما يَجْمَعُ مِن حِكْمتِكَ ؟ قالَ : لا أسْألُ عَمّا كُفِيتُهُ ، ولا أتَكَلّفُ ما لا يَعْنيني .
امام كاظم عليه السلام : به لقمان گفته شد : چكيده حكمت تو چيست ؟ گفت : از آنچه مى‏دانم نمى‏پرسم
و براى آنچه به من مربوط نمى‏شود خود را به زحمت نمى‏اندازم .


رأس حكمت‏

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : رأسُ الحِكمَةِ مَخافَةُ اللَّهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : ترس از خدا رأس حكمت است .

v عنه صلى الله عليه وآله : إنّ أشْرَفَ الحَديثِ ذِكْرُ اللَّهِ ، ورأسَ الحِكمَةِ طاعَتُهُ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : بهترين سخن ياد خداست و رأس حكمت اطاعت از اوست .

v عنه صلى الله عليه وآله : إنّ الرِّفْقَ رأسُ الحِكمَةِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : مدارا كردن در رأس حكمت است .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : رأسُ الحِكمَةِ لُزومُ الحقِّ وطاعَةُ الُمحِقِّ.
امام على عليه السلام : پايبندى به حقّ و فرمانبرى از كسى كه برحق مى‏باشد اساس حكمت است .

آنچه حكمت مى‏آورد

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : اغْلِبِ الشّهْوَةَ تَكمُلْ لكَ الحِكمَةُ .
امام على عليه السلام : بر شهوت و خواهش نفس چيره شو ، حكمتت به كمال مى‏رسد .

v عنه عليه السلام : لا حِكمَةَ إلّا بعِصْمَةٍ .
امام على عليه السلام : حكمت جز با خويشتندارى از گناه به دست نمى‏آيد .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَن زَهِدَ في الدُّنيا أثْبَتَ اللَّهُ الحِكمَةَ في قَلبِهِ ، وأنْطَقَ بها لِسانَهُ .
امام صادق عليه السلام : هركه به دنيا پشت كند خداوند حكمت را در دلش استوار گرداند
و زبانش را به آن گويا سازد .

آنچه مانع كسب حكمت مى‏شود

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : القَلبُ يَتَحمّلُ الحِكمَةَ عند خُلُوِّ البَطْنِ ، القَلبُ يَمُجُّ الحِكمَةَ
عند امْتِلاءِ البَطْنِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : آن گاه كه معده خالى باشد ، دل حكمت را مى‏پذيرد ؛ زمانى
كه معده پر باشد دل حكمت را بيرون مى‏افكند .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : لاتَجْتَمِعُ الشَّهوَةُ والحِكمَةُ .
امام على عليه السلام : شهوت و حكمت با هم جمع نمى‏شوند .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : الغَضَبُ مَمْحَقةٌ لقَلبِ الحكيمِ ، ومَن لم يَمْلِكْ غَضَبَهُ لَم يَمْلِكْ عَقلَهُ .
امام صادق عليه السلام : خشم ، دل حكيم را تباه مى‏كند و كسى كه اختيار خشم خود را نداشته باشد
اختيار عقل خويش را ندارد .


 الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : إنّ الزَّرعَ يَنْبُتُ في السَّهلِ ولا يَنْبُتُ في الصَّفا ، فكذلكَ الحِكمَةُ تَعْمُرُ
في قَلبِ المُتواضِعِ ، ولا تَعْمُرُ في قَلبِ المُتَكبِّرِ الجبّارِ ؛ لأنَّ اللَّهَ جَعلَ التَّواضُعَ آلةَ العَقلِ .
امام كاظم عليه السلام : همانا زراعت در زمين نرم مى‏رويد و بر روى سنگ نمى‏رويد . حكمت
نيز چنين است در دلهاى افتاده آبادان مى‏شود و در دل خودستاى گردن فراز پرورش نمى‏يابد ؛
زيرا كه خداوند افتادگى را ابزار خِرد قرار داده است .

v الإمامُ الهاديُ عليه السلام : الحِكمَةُ لا تَنْجَعُ في الطِّباعِ الفاسِدَةِ.
امام هادى عليه السلام : حكمت در جانهاى فاسد مؤثر و مفيد نمى‏افتد .

آثار حكمت‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن ثَبتَتْ لَهُ الحِكمَةُ عَرَفَ العِبرَةَ .
امام على عليه السلام : هر كه حكمت در دلش جاى گيرد ، عبرت شناس شود .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : كَثرةُ النَّظَرِ في الحِكمَةِ تَلْقَحُ العَقلَ .
امام صادق عليه السلام : انديشيدن زياد در حكمت خرد را بارور مى‏سازد .

مراقبت از حكمت‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : إنّ الحُكَماءَ ضَيَّعوا الحِكمَةَ لَمّا وَضَعوها عِند غَيرِ أهْلِها .
امام على عليه السلام : حكيمان آن گاه حكمت را تباه كردند كه آن را در اختيار نا اهلان گذاشتند .

v الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : لا تَمْنَحوا الجُهّالَ الحِكمَةَ فتَظْلِموها ، ولا تَمْنَعوها أهْلَها فتَظْلِموهُم .
امام كاظم عليه السلام : حكمت را در اختيار نادانان مگذاريد كه به آن ستم كرده‏ايد و آن
را از اهلش دريغ نكنيد كه به آنان ستم روا داشته‏ايد .

كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 15

 


align=center>و فرموده است كه :
بهترين سخن آن است كه عمل خوب گوينده ، آن را تصديق كند .
احسن المقال ، ما صدقه حسن الفعال
غرر / ص 560

و درروايتي ديگر از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل شده است كه فرمود :
با غير زبان خود ، خير و خوبي را به مردم ياددهيد و آنان را به نيكوكاري دعوت كنيد با اعمال
پسنديده خود و هميشه ، در عمل ، ملازم راستي و تقوا باشيد .
علموا الناس الخير بغير السنتكم و كونوا دعاه القوم بفعلكم‏و الزموا الصدق والورع

تاريخ يعقوبي / ص 152‏

يكي از آثار اخلاص و تقوا براي خطيب ، جبران ضعف او در به كارگيري فن خطابه است .
ممكن است خطيبي در ايراد خطابه ، نطّاق ، نيرومند و چيره باشد اما به دليل فقدان اخلاص و تقوا و
ناهماهنگي گفتار و رفتار ، علاوه بر بي اثربودن كلامش در مخاطبان ، از اعتباري شايسته نيز در جامعه ،
برخوردار نخواهد بود و ممكن است خطيبي در ايراد خطابه ، ضعيف باشد اما ، هماهنگي قول و عملش
كه ناشي از اخلاص و تقواي اوست ، مردم را در مقابل كلامش تسليم و اثرپذير و شخصيت و ارزش
خودرا در جامعه ، والا و برجسته مي كند .

يكي ديگر از آثار شگفت انگيز اخلاص ، دگرگوني قلب بنده درستكار و مخلص است كه خاستگاه بينش
و دانائي مي شود و زلال حكمت را برزبان ، جاري مي كند .

از پيامبر بزرگوار اسلام (ص) نقل شده است كه فرمود :
بنده اي نيست كه چهل روز رفتارش را براي خدا خالص كند مگر اين كه چشمه هاي حكمت از قلبش
برزبانش جاري و ظاهر شود .
ما من عبد يخلص العمل اللَّه تعالى اربعين يوماً الا ظهرت ينابيع الحكمة من قلبه على لسانه؛
محجة البيضاء، ج 8، ص 126.
جامع السعادات / ج2 / ص 313

در نظام فريبكاري ووسه انگيزي شيطان ، اين قاعده حاكم است كه براي گمراهي هرگروه خاص از بندگان
خدا ، شيطاني متناسب با ويژگي هاي فردي و شخصيت اجتماعي و حرفه و تخصص افراد همان گروه از سوي
ابليس اعزام مي شود . براي وسوسه و فريب و گمراه كردن كارگري بي سواد و ساده لوح ، شيطاني
درشأن او ، و براي ضلالت و اغواي يك عالم ، شيطاني دانشمند و با تجربه ، مامور مي شود كه گفته اند :
شيطان الفقهاء فقيه الشياطين و به مناسبت اين بحث مي توانيم بگوئيم : شيطان الخطباء خطيب الشياطين .
براي ضلالت ووسوسه خطيب و بازداشت او از رويكرد به اخلاص و تقوا ، شيطاني عالم و هنرمند و با تخصص
در فن خطابه و آشنا با راز و رمزهاي آن ، اعزام مي شود .
گام نخست براي موفقيت خطيب يا خطيبه اسلامي ، قصد قربت ، رويكرد به هماهنگي گفتار و كردار و باور
اخلاص و تقوا به عنوان رأس فضيلت ها و شرط قبول و صحت اعمال است و خطيب از شرّ شيطان نيز رها
نخواهد شد مگر اخلاص داشته باشد كه شيطان خود وعده داده است :
إِلاَّ عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
سوره الحجر / آيه 40

وظيفه اي كه انجامش را خطيب به عهده گرفته ، نتيجه اش هدايت مردم است . اگر به قصد قربت و با اخلاص
و براي جلب رضاي خدا باشد ، عبادت بزرگي است كه افزون بر اجر اخروي ، از پاداش در اين جهان نيز ،
بي نصيب نخواهد بود .
حضرت فاطمه زهراء سلام الله عليها فرموده است :
هركس عبادت خالص و بي رياي خودرا به سوي خدا بالا فرستد ، خداي بزرگ هم بهترين خير و مصلحت اورا
در اين جهان ، براي او فرو مي فرستد .
من اصعد الي الله خالص عبادته اهبط الله عزوجل اليه افضل مصلحته
مجموعه ورام / ج2 /ص 108


احترام به باور مردم كه توقع دارند خطيب اسلامي آنچه را مي گويد ، عمل كند ، وظيفه واعظ و
سخنوراست و اگر جزاين باشد ، موجبات تحقير و كاهش رتبه اجتماعي و كاهش مقام و منزلت علمي
و ديني او ، در جامعه فراهم مي شود و از ديدگاه مردم ، خطيب اسلامي غيرعامل به مواعظ و نصائح
خود ، عنصري متخلف ووظيفه ناشناس خواهد بود .
پيامبر گرامي اسلام مي فرمود :
مثل عالمي كه به مردم خير و خوبي را آموزش مي دهد و خودش به آن عمل نمي كند ، همانند
چراغي است كه مردم را روشن مي كند و خودرا مي سوزاند .
مثل الذي يعلّم الخير و لا يعمل به مثل السراج يضيء للناس و يحرق نفسه
ميزان الحكمه / ج9 / ص54

علاوه بر ناگواري هائي كه دردنيا متوجه واعظ غيرمتعظ مي شود ، مجازات اخروي نيز در انتظار او خواهد
بود و در آتشي كه خود در اين جهان برافروخته است ، خواهد سوخت .
رسول اكرم (ص) به اباذر فرمود :
اباذر ! درقيامت ، گروهي از اهل بهشت به گروهي از اهل دوزخ اشراف مي يابند . ازآنان مي پرسند :
چه عاملي شمارا وارد آتش نموده است با آن كه ما در پرتو آموزش هاي شما به بهشت راه يافتيم ؟ !
پاسخ مي دهند : ما شمارا به خوبي و درستكاري امر مي كرديم ولي خودمان عمل نمي كرديم !
يا أباذر :ي طلع قوم من أهل الجنة على قوم من أهل النار فيقولون: ما أدخلكم النار؟
وقد دخلنا الجنة بتأديبكم وتعليمكم!! فيقولون إنا كنا نأمر بالخير ولا نفعله !
امالي شيخ طوسي / ج2 / ص140

 

موضوع ديگري كه خطيب در آخرت با آن مواجه خواهد شد ، عرضه خطابه خطيب و سوال از انگيزه خطيب
در طرح برخي از موضوعات ضمن خطابه اش و حسابرسي خداوند مي باشد كه قبلا در بحث تعريف
خطيب اسلامي و با استناد به آيه شريفه الذين يبلغون رسالات الله ..... به آن اشاره كرديم .
رسول اكرم (ص) به اباذر فرمود :
يا اباذر ! ما من خطيب الا عرضت عليه خطبته يوم القيامه و ما اراد بها
هيچ خطيبي نيست مگر آن كه در قيامت ، خطبه او و قصدش از ايراد آن خطبه ، به وي عرضه مي شود .
امالي شيخ طوسي / ج2 / ص 143

 


امام صادق عليه السلام از پيامبربزرگوار اسلام روايت نموده كه :
در قيامت ، شديدترين افسوس و پشيماني ، از آن كسي است كه بنده اي را به خدا دعوت نموده
و آن بنده ، دعوت را پذيرفته و اوامر الهي را اطاعت كرده و بر اثر پذيرش و اطاعت خداوند ،
بنده مطيع را به بهشت برده ولي دعوت كننده را درآتش دوزخ ، جاي داده اند به اين دليل
كه به دستور خداي متعال عمل نكرده و از هواي نفس ، پيروي كرده است .

أَشَدَّ أَهْلِ النّارِ نِدامَةً وَ حَسْرَةً رَجُلٌ دَعا عَبْدًا إِلَى اللّهِ فَاسْتَجابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطاعَ اللّهَ
فَأَدْخَلَهُ اللّهُ الْجَنَّةَ وَ أَدْخَلَ الدّاعِىَ النّارَ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ.
مشكوة الانوار / ص 141

از ديگر آثار قصد قربت ، اخلاص و تقواي خطيب اسلامي ، گرايش و اهتمام او به طهارت ( وضو) ،
تلاوت آياتي از قران كريم ، دعا و توكل به خدا ، پيش از ايراد خطابه و با هدف اشراف بر بيان و
اثر گذار بودن خطبه و پذيرش دعوت او به ارزش ها ، از سوي مخاطبان است .

طهارت ( وضو )
وضو ، نور است و چنانچه خطيب پيش از ايراد هر خطابه ، خودرا ملزم به رعايت اين سنت حسنه كند
و با وضو ، بر كرسي خطابه بنشيند ، بياني شيرين و دلپذير خواهدداشت و از توفيق بيشتري براي ارشاد
مخاطبان ، برخوردار خواهد شد .

تلاوت آياتي از قران كريم و دعا
قران كريم ، پناهگاه محكم و آرام بخشي براي صيانت خطيب ازآفت ها و آسيب هاي روحي و جسمي ناشي
از حضور در جمع ، ايراد سخنراني و القاء مطالب و مقاصد است .
پيش از حضور در جمع و قرار گرفتن در جايگاه سخنراني ، شايسته است خطيب مخلص ، با تلاوت برخي
از آيات قران كريم مانند آية الكرسي ( سوره بقره / آيه 255 ) و دعاي حضرت موسي علي نبينا و عليه السلام :
رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي
( سوره طه / آيه 25 تا 28 )
قصد قربت كند و بدون ترس و نگراني و
بدون لكنت زبان ، خطابه اش را با موفقيت ، ايراد كند .
هم چنين ، ذكر شريف ماشاء الله لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم ، توسل به
ائمه اطهار عليهم السلام و زمزمه دعاهائي كه براي چنين موقعيت هائي توصيه شده ، در پيروزي
خطيب ، آثار شگفتي دارد و خطيب را براي ايراد خطابه اي توأم با نفوذ و اثرگذاري كلام در مخاطبان
و بياني بدون لكنت و چالش و لغزش ، تجهيز و تقويت مي كند .

توكل بر خدا
انسان ، در طول زندگي ، در معرض بارها لغزش و سقوط از اوج و بلنداي ارزش ها به حضيض
ضد ارزش هاست و افرادي از گروه هائي خاص به دلائلي ، بيشتر مواجه با لغزش هاي گوناگون
مي شوند .
خطيب ، يكي از چهره هاي مورد توجه مردم و انگشت نماي اقشار مختلف جامعه است و به
همين دليل ، احتمال روياروئي و برخورد او با عوامل موثر در ايجاد جريان هاي مخرّب ، بي ارزش ،
ضد ارزش و مغاير با شئون خطيب اسلامي ، بيشتر است كه بعدا ، در مبحث آسيب شناسي خطيب
و خطابه ، توضيح داده خواهد شد .
توكل برخدا ، از ضرورت هاي زندگي همه مومنان براي برخورداري از سلامت و امنيت و نعمت هاي
ديگر خداوند است اما خطيب ، نياز بيشتري به توكل بر خدا ، به منظور برخورداري از توفيق الهي
براي تبليغ رسالت هاي ديني و جاري شدن كلام حق برزبانش توأم با بصيرت و شجاعت از طريق
ايراد خطابه هائي متين و محكم و اثرگذار و بدون لغزش ، دارد و اگر بر خدا توكل كند ،
خداوند اورا كفايت مي كند ومن يتوكل علي الله فهو حسبه .

نتيجه
از ضرورت هاي اوليه ورود به عرصه خطابه اسلامي براي داوطلبي كه حائز شرائط خاص فعاليت
و اشتغال در اين حوزه خطير و مقدس است ، شناسائي و به موقع اجرا گذاشتن تمام نكته هاي پيدا
و پنهان پيش نيازهاي اصلي اين فن شريف يعني : قصد قربت ، اخلاص ، تقوا ، شرح صدر ، وظيفه شناسي ،
مسئوليت شناسي و مسئوليت پذيري اجتماعي است كه نهايتا ، موجب توانمندي خطيب براي مديريت
اخلاق خود و هماهنگي گفتار و رفتارش مي شود .
براي نيل به اين مقصود ، شايسته است خطيب ، اولا ، قران كريم را كتاب راهنماي خود قرار دهد و با تفسير
آياتي كه مربوط به سيره تبليغي پيامبران بزرگوار و آياتي كه مربوط به تزكيه نفس ، اخلاص ، تقوا ،
امر به معروف و نهي از منكر است ، هميشه مأنوس باشد و با جهاد مداوم اكبر كه مبارزه با نفس امّاره است
و با تمرين و ممارست معنوي ، " هماهنگي گفتارورفتار " رادر خود ، ملكه كند .
ثانيا ، علاوه بر ژرف نگري در سخنان اولياي گرانقدر اسلام پيرامون قصد قربت ، اخلاص و تقوا كه حاوي
نكته ها و آموزه هاي بسياردقيق و ظريف است ، سيره عملي آن بزرگواران را نيز در زمينه ابلاغ
رسالت هاي الهي و تبليغ ارزش هاي ديني و هماهنگي گفتارورفتار آنان را ، الگو قرار داده و در خود ،
عملياتي كند تا به نفوذ كلام در مخاطبان و اثر گذاري بر جامعه ، دسترسي پيدا كند .

با دقت اگر به زندگي پيامبر بزرگوار اسلام نگاه كنيم ، مي بينيم سيره نظري و عملي آن حضرت ،
هماهنگ و همگرا بود و موجب شد مردم با اطمينان خاطر به آئين نوظهوراسلام در عصر جاهليت
و دوران بدويت ، با علاقه اي شديد ، گرايش پيدا كنند چرا كه مي ديدند پيامبر دين حق ،
به گفته هاي خود عمل مي كند و پيش از آن كه رسالت هاي الهي را تبليغ كند ، خود به موقع اجرا
مي گذارد و همين هماهنگي گفتار و كردار پيامبر ، يكي از مهم ترين دلائل گرايش مردم به اسلام
و پايداري و توسعه آخرين مكتب الهي بود .

در باب هماهنگي گفتارورفتار ، اخلاص و تقواي خطيب اسلامي ، تذكر اين نكته مهم ضروري است كه
خطيب اسلامي ، وظيفه اش را با قصد قبول عمل او از سوي خداوند متعال انجام مي دهد و بنا به تأكيد
روايات ، شرط قبول عمل ، خلوص نيت است .
اميرالمومنين علي عليه السلام مي فرمود :
عليك بالاخلاص فانه سبب قبول الاعمال
فهرست موضوعي غررالحكم ، ص 93
بر تو باد كه عملت را با خلوص نيت انجام دهي چرا كه خلوص نيت ، موجب قبول اعمال است .
ونيز فرموده است :
من لم يصحب الاخلاص عمله لم يقبل
كسي كه عمل خوبي را بدون اخلاص انجام دهد ، در پيشگاه الهي ، مورد قبول واقع نمي شود .
فهرست موضوعي غررالحكم ، ص 93

بحث " هماهنگي گفتارورفتار " خطيب را با نقل كلام امام صادق عليه السلام كه موعظه وواعظ
برتر را تعريف فرموده است ، به پايان مي بريم :
بهترين و زيباترين پند و اندرزها آن است كه سخن ازمرز درستي و راستي ، و عمل ، ازمرز اخلاص
و پاكي ، فراتر نرود .
اَحسَنُ المَوعظة مالا تَجاوَزَ القولُ حَدّ الصِدق والعَمَلُ حَدَّالاِخلاص
مصباح الشريعه / ص49

" هماهنگي گفتار و رفتار " ، يعني : به درستي و راستي سخن گفتن و پاك و خالص و بي ريا
عمل كردن واين ويژگي ، نشانه بزرگي براي شناسائي خطيب اسلامي است .

خلاصه بحث " هماهنگي گفتارورفتار "

( قصدقربت - اخلاص - تقوا )

> اجراي احكام دين حق ، تكليف همه مسلمانان است و همه ، ملزم به رعايت اوامر و نواهي الهي هستند .

> مقررات اسلامي ، برنامه اجرائي و رفتاري پيامبر گرامي اسلام (ص) و ائمه معصومين (ع) و تكليف همه
علماء ، خطباء و توده هاي مختلف مسلمين است .

> خطيب اسلامي ، عضوي از جامعه مسلمانان است و پيش از آن كه ديگران را به احكام الهي آشنا كند ،
خود بايد گفتارورفتارش را هماهنگ كند تا كلامش نافذ و رفتارش براي مخاطبان ، سرمشق باشد .

> هماهنگي گفتارورفتار خطيب ، تبليغ عملي از ارزش هاي ديني و مؤثرترين شيوه تبليغ و روش تبليغي
پيامبرگرانقدر اسلام و ائمه معصومين عليهم السلام از تعاليم و معارف اسلامي است .

> روايات بسياري از اولياي محترم اسلام درزمينه ارزش ها و آثار شگفت " هماهنگي گفتار و رفتار " علما
و وعاظ و خطباي اسلامي وارد شده كه بايد دستور كار وعاظ و سخنوران اسلامي باشد .

> به فرموده امام صادق عليه السلام ، " زماني كه عالم به علم خود عمل نكند ، موعظه او از دل ها ،
مي لغزد و دردل ها جاي نمي گيرد . مثل باران ، كه از روي سنگ هاي سخت ، مي لغزد و فرو مي افتد .

> از آثار اخلاص ، يكي هم اين است كه بر اساس فرموده پيامبر عزيز ما ، قلب بنده مخلص ، دگرگون
مي شود و حتي اگر چهل روز رفتارش را براي خدا ، خالص كند ( و براي خوشايند ديگران حرفي نزند و
كاري نكند ) ، خداوند چشمه هاي حكمت را از قلبش برزبانش ، جاري مي كند .

> خطيب تواناي بدون اخلاص و تقوا ، كلامش بي اثر ، و خطيب ضعيف و ناتوان از نظر به كارگيري هنر
خطابه اما پرهيزگار و با اخلاص ، كلامش نافذ ومورد احترام وتوجه مردم است .

> شيطان ، بيشتر از اقشار ديگر ، دركمين علماء و خطباء براي ضلالت و اغواي آن هاست مگر علماء و
خطبائي كه پرهيزگارو با اخلاص باشند .

> اين كه خطيب اسلامي ، خود عامل به مواعظ و نصائح خود و گفتار و رفتارش هماهنگ باشد ، حق
مردم است و خطيب بايد به حق و باور و توقع مردم ، احترام بگذارد و گرنه ، عنصري متخلف و
وظيفه ناشناس ، از ديدگاه مردم خواهد بود .


> تلاش خطيب ، اگر به قصد قربت و همراه با اخلاص و تقوا باشد ، عبادت است و به فرموده حضرت
فاطمه زهرا سلام الله عليها ،علاوه بر اجر اخروي ، از پاداش دراين جهان نيز ، بهره مند خواهد شد .

> علاوه بر ناگواري هائي كه دردنيا متوجه واعظ غير متعظ مي شود ، حسرت و ندامت و مجازات اخروي
نيز در انتظار او خواهد بود .
پيامبر گرامي اسلام فرموده است : " خطيبي نيست مگر آن كه در قيامت ، خطبه و قصدش از ايراد آن خطبه ،
به وي عرضه مي شود " و حسابرسي كلمه به كلمه خطابه هايش ، با خداوند است .

> از پيش نيازهاي اصلي فن شريف خطابه اسلامي ، قصد قربت ، اخلاص ، تقوا ، شرح صدر ، وظيفه شناسي ،
مسئوليت شناسي ، مسئوليت پذيري و دسترسي به مديريت قوي بر اخلاق تبليغي است .

> يكي از عوامل مهم در توسعه و پايداري دين مبين اسلام و گسترش و دوام مذهب برحق جعفري و گرايش
همراه با اطمينان خاطر و علاقه شديد مردم به پذيرش تعاليم اسلامي ، هماهنگي گفتارورفتار پيامبر بزرگوار
اسلام (ص) و ائمه معصومين عليهم السلام است .

> شايسته است خطيب اسلامي ، با آيات مربوط به سيره تبليغي پيامبران بزرگوار و آيات مربوط به تزكيه
نفس ، اخلاص ، تقوا، امر به معروف و نهي از منكر و ساير آيات اخلاقي قران كريم و هم چنين با روايات
پيامبرعزيز اسلام و اهل بيت بزرگوارش در زمينه ويژگي هاي خطيب اسلامي و با سيره نظري و عملي آن
بزرگواران و هماهنگي گفتارورفتارشان در ابلاغ رسالت ها و تبليغ آئين اسلام ، مأنوس باشد و با جهاد اكبر
كه مبارزه با نفس امّاره است و تمرين و ممارست ، هماهنگي گفتارورفتاررا ملكه خود براي ايراد خطابه هاي
تبليغي اثرگذار كند .

> موعظه برتروزيباي هرواعظ و خطيب ، ، به فرموده امام صادق عليه السلام ، با دو نشانه همراه است :
صداقت در كلام و اخلاص در عمل .

> گرايش و اهتمام خطيب به وضو ، تلاوت آياتي از قران كريم ، دعا و اتكال به خدا پيش از ايراد خطابه هايش ،
نشانه هائي از اخلاص و از آثار قصد قربت و تقواي اوست و در اشراف او بربيان و تأثيركلامش در مخاطبان ،
آثارشگفتي دارد .

براي مطالعه بيشتر

برگزيده اي از احاديث مربوط به مباحث گذشته

بهترين سخن‏

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : أحسَنُ الكلامِ كلامُ اللَّهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : بهترين سخن ، سخن خداست.


v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : أحسَنُ الكلامِ ما لا تَمُجُّهُ الآذانُ ولا يُتعِبُ فَهمُهُ الأفهامَ .
امام على عليه السلام : بهترين سخن ، آن است كه گوشها از شنيدن آن رنجه و بيزار نشود و فهميدن آن ،
انديشه‏ها را به رنج نيندازد .


v عنه عليه السلام : أحسَنُ الكلامِ مازانَهُ حُسن‌ُ‏النِّظامِ ، وفَهِمَهُ الخاصُّ والعامُّ .
امام على عليه السلام : بهترين سخن ، آن است كه به انسجام زيبا (حُسن تأليف و تركيب) آراسته باشد
و خاصّ و عام آن را بفهمند .


v عنه عليه السلام : خَيرُ الكلامِ ما لا يُمِلُّ ولا يَقِلُّ .
امام على عليه السلام : بهترين سخن آن است كه نه (طولانى باشد و) ملال آورَد و نه اندك باشد (و ابهام فزايد) .


ارزش و برترى خوش سخنى‏


«وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً» .
«و با مردم (به زبان) خوش سخن بگوييد».


«وَقُلْ لِعِبادِي يَقُولُوا الَّتِي هِي أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلْإِنسانِ عَدُوّاً مُبِيناً» .
«و به بندگانم بگو: آنچه را كه بهتر است بگويند. همانا شيطان، ميانشان را بر هم مى‏زند. راستى
كه شيطان براى انسان دشمنى آشكار است».


v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله - لمّا سَألَهُ رجُلٌ عن أفضَلِ الأعمالِ - : إطعامُ الطَّعامِ ، وإطيابُ الكلامِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله - در پاسخ به مردى كه پرسيد برترين كارها كدام است ؟ - :
اطعام كردن و نيكو سخن گفتن .


v الإمامُ زينُ العابدينَ‏عليه السلام : القَولُ الحَسَنُ يُثرِي المالَ، ويُنمي الرِّزقَ ، ويُنسِئُ في الأجَلِ ،
ويُحَبِّبُ إلَى الأهلِ ، ويُدخِلُ الجَنَّةَ .
امام سجّاد عليه السلام : گفتار نيك ، دارايى را زياد مى‏كند و روزى را افزايش مى‏دهد و اجل را
به تأخير مى‏اندازد و انسان را نزد خانواده محبوب مى‏گرداند و (شخص را) به بهشت مى‏برد .


v الإمامُ الباقرُعليه السلام - في قولِ اللَّه‌ِ‏عزّ و عجل : «وقُولُوا للنّاسِ حُسْناً» - : قولوا للناسِ أحسَنَ ما
تُحِبُّونَ أن يُقالَ فيكُم .
امام باقر عليه السلام - درباره آيه «و با مردم (به زبان) خوش سخن بگوييد» - : بهترين سخنى را كه
دوست داريد درباره شما گفته شود ، به مردم بگوييد .


v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَعاشِرَ الشِّيعَةِ ، كونوا لنا زَيناً ولا تكونوا علَينا شَيناً ، قولوا لِلناسِ حُسناً ،
واحفَظُوا ألسِنَتَكُم ، وكُفُّوها عنِ الفُضولِ وقَبيحِ القَولِ .
امام صادق عليه السلام : اى گروه شيعه ! مايه زيور ما باشيد و باعث عيب و ننگ ما نباشيد .
با مردم نيكو سخن بگوييد و زبانهايتان را نگه داريد و از زياده‏‌گويى و سخن زشت ، بازشان داريد .


كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 48

نصيحت و خيرخواهي

«أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ» .
«پيام‏هاى پروردگارم را به شما مى‏رسانم و من براى شما خيرخواهى امين هستم».

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : قالَ اللَّهُ‏عزّ و عجل : أحَبُّ ما تَعَبَّدَ لي بهِ عَبدي ، النُّصحُ لي .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : خداوند عزّ و جل فرمود : محبوبترين چيزى كه بنده‏‌ا‌م به وسيله آن
مرا عبادت كرد ، خيرخواهى (و خلوص) براى من است .

v عنه صلى الله عليه وآله - لأصحابهِ - : الدِّينُ النَّصيحَةُ ، قُلنا : لِمَن ؟ قالَ : للَّهِ ، ولكِتابِهِ ، ولرَسولِهِ ،
ولأئمَّةِ المُسلِمينَ ، وعامَّتِهِم .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله - خطاب به اصحاب خود - : دين ، نصيحت و خيرخواهى است . عرض كرديم :
نصيحت و خيرخواهى براى چه كسى ؟ فرمود : براى خدا ، براى كتاب او ، براى پيامبر او ، براى پيشوايان
مسلمانان و براى همه مردم .

v عنه صلى الله عليه وآله : إنّ أعظَمَ النّاسِ مَنزِلَةً عِندَ اللَّهِ يَومَ القِيامَةِ أمشاهُم في أرضِهِ بالنَّصيحَةِ لِخَلقِهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : با منزلت‏ترين مردم نزد خداوند در روز قيامت ، كسى است كه در راه
خيرخواهى براى خلق او بيش از ديگران قدم بر دارد .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : امحَضْ أخاكَ النَّصيحَةَ ، حَسَنةً كانَت أو قَبيحَةً .
امام على عليه السلام : برادرت را خالصانه نصيحت كن ، خواه آن نصيحت خوشايند باشد يا ناخوشايند .

علَيكُم بالنُّصحِ للَّهِ في خَلقِهِ ، فلَن تَلقاهُ بعَمَلٍ أفضَلَ مِنهُ .
امام‏صادق عليه السلام : بر شما باد خيرخواهى براى‏خدا نسبت به‏ خلق او ؛ زيرا هرگز خداوند را با عملى
بهتر از اين كار ملاقات نخواهى كرد .

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : أمّا علامَةُ النّاصِحِ فأربَعةٌ : يَقضي بالحَقِّ ، ويُعطي الحَقَّ مِن نَفسِهِ ،
ويَرضى‏ للنّاسِ ما يَرضاهُ لنَفسِهِ ، ولا يَعتدي على‏ أحَدٍ .
پيامبرخدا صلى الله عليه وآله : نشانه شخص خيرخواه چهار چيز است : به حقّ قضاوت مى‏كند و از خود
به ديگران حقّ مى‏دهد ، براى مردم همان مى‏پسندد كه براى خود مى‏پسندد و به (حقّ) هيچ كس درازدستى نمى‏كند .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : حَسبُ المَرءِ ... مِن نُصحِهِ نَهيُهُ عَمّا لا يَرضاهُ لنَفسِهِ .
امام على عليه السلام : در خيرخواهى انسان همين بس كه از آنچه براى خود نمى‏پسندد (ديگران را نيز) نهى كند .

v عنه عليه السلام : إنّ أنصَحَ النّاسِ لِنَفسِهِ أطوَعُهُم لِرَبِّهِ ، وإنّ أغَشَّهُم لِنفسِهِ أعصاهُم لِرَبِّهِ .
امام على عليه السلام : خيرخواه‏ترين مردم نسبت به خود ، فرمانبردارترين آنان از پروردگار خويش است
و خيانتكارترين آنان نسبت به خود ، كسى است كه در برابر پروردگارش نافرمانتر باشد .

كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 53

امر به معروف و نهى از منكر

«وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ اُمَّةٌ يَدْعُونَ إلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ
وَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» .
«بايد از ميان شما گروهى باشند كه به خير دعوت كنند و امر به معروف و نهى از منكر. اينان رستگارانند».

«كُنْتُمْ خَيْرَ اُمَّةٍ اُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أهْلُ الْكِتابِ
لَكانَ خَيْراً لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ» .
«شما بهترين امتى هستيد كه براى مردم پديد آمده است، امر به معروف و نهى از منكر مى‏كنيد و
به خدا ايمان داريد. اگر اهل كتاب نيز ايمان بياورند برايشان بهتر است. بعضى از ايشان مؤمنند
ولى بيشترشان فاسق‏اند».

«وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ» .
«مردان مؤمن و زنان مؤمن سرپرستان يكديگرند، امر به معروف و نهى از منكر مى‏كنند».

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : مَن أمَرَ بِالمَعروفِ ونَهى‏ عَنِ المُنكَرِ فهُوَ خَليفَةُ اللَّهِ في الأرضِ ،
وخَليفَةُ رَسولِهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : هر كه امر به معروف و نهى از منكر كند ، او جانشين خدا و
جانشين رسول او در زمين است .

v عنه صلى الله عليه وآله : إنَّ اللَّه‌َ‏عزّ و عجل لَيُبْغِضُ المُؤْمِنَ الضَّعيفَ الّذي لا دِينَ لَهُ ، فقيلَ لَهُ :
وما المُؤْمِنُ الّذي لا دِينَ لَهُ ؟ قالَ : الّذي لا يَنهى‏ عَنِ المُنكَرِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : خداوند عزّ و جل از مؤمن ضعيفى كه دين ندارد نفرت دارد .
عرض شد : مؤمنى كه دين ندارد كيست ؟ فرمود : كسى كه نهى از منكر نمى‏كند .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : قِوامُ الشَّريعَةِ الأمرُ بِالمَعروفِ ، والنَّهيُ عَنِ المُنكَرِ ، وإقامَةُ الحُدودِ .
امام على عليه السلام : پايندگى شريعت به امر به معروف و نهى از منكر و بر پاداشتن حدود (الهى) است .

v عنه عليه السلام : وما أعمالُ البِرِّ كُلِّها والجِهادُفي سَبيلِ اللَّهِ عِندَ الأمرِ بِالمَعروفِ والنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ ،
إلّا كَنَفثَةٍ في بَحرٍ لُجِّيٍّ .
امام على عليه السلام : همه كارهاى خوب و جهاد در راه خدا ، در مقايسه با امر به معروف و نهى از منكر
چيزى نيست ، مگر همچون آب دهانى كه در دريايى ژرف انداخته شود .

v عنه عليه السلام : الأمرُ بِالمَعروفِ أفضَلُ أعمالِ الخَلقِ .
امام على عليه السلام : امر به معروف برترين كارهاى مردم است .

v عنه‏عليه السلام: اعلَموا أنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ والنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ لَم يُقَرِّبا أجَلاً ، ولَم يَقطَعا رِزقاً .
امام على عليه السلام : بدانيد كه امر به معروف و نهى از منكر ، اجل كسى را نزديك نكرده‌‏اند
و روزى كسى را نبريده‌‏اند .

v الإمامُ الحسينُ عليه السلام : كانَ يُقالُ : لا تَحِلُّ لِعَينٍ مُؤمِنَةٍ تَرَى اللَّهَ يُعصى‏ فتَطرِفُ حتّى‏ يُغَيِّرَهُ .
امام حسين عليه السلام : گفته مى‏شد : بر هيچ چشمى كه مؤمنِ به خدا باشد روا نيست كه
ببيند خدا نافرمانى مى‏شود و خود را فرو بندد مگر آن وضع را تغيير دهد .

v الإمامُ الباقرُ عليه السلام : إنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ والنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ سَبيلُ الأنبياءِ ، ومِنهاجُ الصُّلَحاءِ ،
فريضَةٌ عَظيمَةٌ بِها تُقامُ الفَرائضُ ، وتَأمَنُ المَذاهِبُ ، وتَحِلُّ المَكاسِبُ ، وتُرَدُّ المَظالِمُ ،
وتَعمُرُ الأرضُ ، ويُنتَصَفُ مِنَ الأعداءِ ، ويَستَقيمُ الأمرُ .
امام باقر عليه السلام : امر به معروف و نهى از منكر راه پيامبران است و شيوه نيكوكاران .
فريضه بزرگى است كه ديگر فرايض به واسطه آن برپا مى‏شود و راه‏ها امن مى‏گردد و
درآمدها حلال مى‏شود و حقوق و اموالِ به زور گرفته شده به صاحبانش بر مى‏گردد و
زمين آبادان مى‏شود و از دشمنان انتقام گرفته مى‏شود و كارها سامان مى‏پذيرد .

خطر رها كردن امر به معروف و نهى از منكر

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ ولَتَنهُنَّ عَنِ المُنكَرِ ، أو لَيَعُمَّنَّكُم عَذابُ اللَّهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : يا امر به معروف و نهى از منكر مى‏كنيد ، يا عذاب خدا همه
شما را فرا مى‏گيرد .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنَينِ عليهما السلام بعدَ أن ضَرَبَهُ ابنُ مُلجَمٍ - :
لا تَترُكوا الأمرَ بِالمَعروفِ والنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ فَيُوَلّى‏ عَلَيكُم شِرارُكُم ثُمَّ تَدعونَ فلا يُستَجابُ لَكُم .
امام على عليه السلام - سفارش آن حضرت به حسنين عليهما السلام پس از ضربت خوردن
توسط ابن‏ملجم - : امر به معروف و نهى ازمنكر را رها مكنيد ، كه در اين صورت اشرار شما
زمام امورتان را به دست مى‏گيرند و آن گاه هر چه دعا كنيد ، مستجاب نخواهد شد .

. شرايط كسى كه امر به معروف مى‏كند

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : مَن أمَرَ بِمَعروفٍ فليَكُنْ أمرُهُ ذلكَ بِمَعروفٍ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : كسى كه امر به معروف مى‏كند ، بايد اين كار را با شيوه خوبى انجام دهد .

v عنه صلى الله عليه وآله - لَمّا قيلَ لَهُ : لا نَأمُرُ ولا نَنهى‏ إلّا بِما عَمِلنا بِهِ أو انتَهَينا عَنهُ كُلِّهِ - :
لا ، بَل مُروا بِالمَعروفِ وإن لَم تَعمَلوا بِهِ كُلِّهِ ، وانهَوا عَنِ المُنكَرِ وإن لَم تَنتَهوا عَنهُ كُلِّهِ .
رسول خدا صلى الله عليه وآله - در پاسخ به اين سخن كه گفته شد : ما تنها به چيزهايى امر و نهى مى‏كنيم
كه خودمان به طور كامل آنها را رعايت كنيم - : نه ، بلكه به خوبيها فرمان دهيد هر چند خودتان به همه
آنها عمل نكنيد و از زشتيها باز داريد ، گرچه خود از همه آنها خوددارى نورزيد .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : إنّي لأَرفَعُ نَفسي أن أنهى‏ النّاسَ عَمّا لَستُ أنتَهي عَنهُ ، أو آمُرَهُم بِما لا أسبِقُهُم إلَيهِ بعَمَلي .
امام على عليه السلام : من شأن خود را بالاتر از آن مى‏دانم كه آنچه را خودم ترك نمى‏كنم ، مردم را
از آنها باز دارم ، يا به كارى فرمانشان دهم كه خود جلوتر به آن عمل نكنم .

v عنه عليه السلام : لَعَنَ اللَّهُ الآمِرينَ بِالمَعروفِ‏التّارِكينَ لَهُ ، والنّاهينَ عَنِ المُنكَرِ العامِلينَ بِهِ .
امام على عليه السلام : نفرين خدا بر كسانى كه به خوبى فرمان مى‏دهند و خود آن را فرو مى‏گذارند
و بر كسانى كه از زشتى باز مى دارند و خود مرتكب آن مى‏شوند .

v عنه عليه السلام : وانهَوا عَنِ المُنكَرِ وتَناهَوا عَنهُ ؛ فإنَّما اُمِرتُم بِالنَّهيِ بَعدَ التّناهي .
امام على عليه السلام : نهى از منكر كنيد و خود از آن باز ايستيد ؛ زيرا دستور داريد كه ابتدا
خود از كار زشت باز ايستيد و سپس ديگران را نهى كنيد .

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنَّما يَأمُرُ بِالمَعروفِ ويَنهى‏ عَنِ المُنكَرِ مَن كانَت فيهِ ثَلاثُ خِصالٍ :
عامِلٌ بِما يَأمُرُ بِهِ وتارِكٌ لِما يَنهى‏ عَنهُ ، عادِلٌ‏فيما يَأمُرُ عادِلٌ فيما يَنهى‏ ، رَفيقٌ فيما يَأمُرُ ورَفيقٌ فيما يَنهى‏ .
امام صادق عليه السلام : كسى (بايد) امر به معروف و نهى از منكر كند كه سه خصوصيت در او باشد :
(اوّل) به آنچه فرمان مى‏دهد ، خود عمل كند و آنچه را نهى مى‏كند ، خود نيز ترك گويد . (دوم)
در امر و نهى خود عدالت را رعايت كند و (سوم) در امر و نهيش ، طريق ملايمت و نرمى پيش گيرد .

كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 36

ورع ( پارسائي )

v عنه عليه السلام : مَن أحَبَّنا فلْيَعمَلْ بعَمَلِنا ولْيَستَعِنْ بالوَرَعِ ؛ فإنّهُ أفضَلُ ما يُستَعانُ
بهِ في‏أمرِ الدُّنيا والآخِرَةِ .
امام على عليه السلام : هر كه ما را دوست دارد بايد به‏كردار ما رفتار كند و از پارسايى مدد گيرد ؛
زيرا كه پارسايى ، بهترين مدد رسان در كار دنيا و آخرت است .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : ثَمَرَةُ الوَرَعِ صَلاحُ‏النَّفسِ والدِّينِ .
امام على عليه السلام : نتيجه پارسايى، درست‏شدن نفس و دين است .

v عنه عليه السلام : الوَرَعُ يحجِزُ عَنِ ارْتِكابِ الَمحارِمِ .
امام على عليه السلام : پارسايى، مانع‏ارتكاب حرام‏ها مى‏شود .

v عنه عليه السلام : الوَرَعُ أساسُ التَّقوى‏ .
امام على عليه السلام : پارسايى ، بنياد تقواست .

v عنه عليه السلام : لا يَزكو العِلمُ بغَيرِ وَرَعٍ .
امام على عليه السلام : علم (و معرفت)بدون پارسايى رشد نمى‏يابد .

v عنه عليه السلام - في وصيَّتِهِ لِعَمرِو بنِ‏سعيدٍ - : اُوصيكَ بتَقوَى اللَّهِ والوَرَعِ والاجتِهادِ ،
واعلَم أ نّهُ لا يَنفَعُ اجتِهادٌ لا وَرَعَ فيهِ .
امام صادق عليه السلام - خطاب به عمرو بن سعيد - : تو را به تقواى الهى و پارسايى
و كوشش (در عبادت) سفارش مى‏كنم و بدان كه كوششى كه در آن پارسايى نباشد ، سودى نمى‏دهد .

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : كُفَّ عَن مَحارِمِ اللَّهِ تَكُن أورَعَ النّاسِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : از حرام‏هاى‏خدا باز ايست، تا پارساترين مردم باشى .

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : أورَعُ النّاسِ أنزَهُهُم عَنِ المَطالِبِ .
امام على عليه السلام : پارساترين مردم ، دورترين آنها از خواهش‏ها و نيازخواهى است

كتاب منتخب ميزان الحكمه / بخش 57 .


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۹:۵۲ ] [ مشاوره مديريت ]

 

اصول فن خطابه ( ديني )  2

خطابه در خدمت تبليغ

از روش هاي مختلفي مي توان براي تبليغ استفاده كرد اما ، هيچ شيوه اي نمي تواند اثرگذاري تبليغ عملي را داشته باشد چرا كه نتيجه تبليغ عملي و غير مستقيم ، پايدارتر ، عميق تر و بابردي وسيع تر مي باشد . 

به عنوان نمونه ، آموزه هاي فرهنگ و حماسه عاشورا ، به ويژه ، سيره امام حسين عليه السلام ،
سرشار از تبليغات عملي و غير مستقيم است كه با نگاهي به فهرست حوادث زندگي حضرت
اباعبدالله عليه السلام و يارانش - ازروزحركت از مدينه تا روز شهادت در كربلا - ، رفتارهاي زيبائي
را مي بينيم كه هر كدام از آن ها ، جلوه اي بديع از تبليغ عملي هدف ها و منويات نهضت عاشورا
و پاسداري از حريم حقايق اسلام و معارف اهل بيت عليهم السلام ، مي باشد .

پايداري در راه هدف ، همراه نمودن اهل بيت و زنان و كودكان ، رفتار صميمانه و توام با مهرباني
با خانواده و كودكان و ياران در اوج بحران هاي روحي ، مصادره كاروان طاغوت ، برخورد با لشكر
حرّ و آب دادن به سربازان او ، اقامه نماز در ظهر عاشورا ، ترك تمام مكروهات ، انجام تمام مستحبات ،
روزه داري درروز عاشورا تا افطار نزد پيامبر (ص) ، هدايت دشمنان به دين خدا ، ايراد خطابه هاي قاطع
و روشنگر و كوبنده ، حوادث شب عاشورا ، رد امان نامه توسط حضرت عباس سلام الله عليه و صدها
مورد ديگر كه همه ، تبليغ عملي و درس انسان بودن و آزادي و غيرت و شرف و خلاصه ، آموزش غير
مستقيم تمام فضائل و كمالات انساني مي باشد .

نمونه هاي بسيار از سيره عملي و تبليغ غير مستقيم در تاريخ حيات اهل بيت عليهم السلام وجوددارد كه
تأمّل در آن ها ، سبب رويكرد ما به بهترين شيوه تبليغ مي شود .

بعد از واقعه عاشورا ، مردان قبيله بني اسد هنگام خاكسپاري جسد مطهر امام حسين عليه السلام ، در كتف
و شانه آن حضرت ، اثرزخمي ديدند كه با جراحت هاي جنگي تفاوت داشت . زخم كهنه اي بود كه هيچ
شباهتي به زخم هاي روز عاشورا نداشت .
از امام سجاد عليه السلام در مورد آن پرسيدند . امام زين العابدين عليه السلام فرمودند : اين زخم ،
در اثر حمل بار و كيسه هاي غذا و هيزم به خانه هاي بيوه زنان و يتيمان و مستمندان مي باشد كه پدرم
شب ها بردوش خود ، آن هارا حمل مي كرد .

المناقب / ج4 / ص66 - بحارالانوار / ج44 / ص 190

 

 

پس از روش عملي ، شيوه هاي متفاوتي براي تبليغ وجوددارد . روش هائي مانند :
كتابت و تاليف ، انتشار روزنامه و مجله ، اجراي نمايشنامه هاي راديوئي و تله تئاتر ، نمايش هاي
هنري روي صحنه در تئاتر و نمايش هاي خياباني ، فيلم هاي سينمائي ، انيميشن ، نقاشي ،
ويدئو كليپ ، ديوارنويسي ، بنر و بيلبورد ، تيزرهاي تلويزيوني ، كنفرانس و سمينار ، مصاحبه
و مناظره ، بدنه اتوبوس هاي شهري ، فضاي ايستگاه هاي مترو ، تراكت و پلاكارد ، لوح فشرده ،
ابزار و فضاهاي اينترنتي مانند تالار گفتگو ، وب سايت ، وبلاگ و مسنجرها ، تابلوهاي بزرگ كنار
جاده ها ، sms و mms از طريق موبايل و غير اين ها

اما ، هيچ شيوه اي نمي تواند اثر گذاري خطابه را در جامعه ، داشته باشد چراكه با به كار گيري
بعد هنري خطابه و درآميختن اين هنر با انديشه و علم و اخلاص ، خطيب مي تواند فكر و
عقيده اي را تقويت و يا آن را ناتوان سازد و به بياني ديگر ، مباني يك فكر ، يك فلسفه و تعاليم
و معارف يك دين و آئين را مي توان با اتكاء به اصول ودقايق و ظرائف علمي و هنري خطابه ،
تقويت يا تضعيف كرد .

خطيب ، به سبب حضور دركنار مردم و حضور درمتن جامعه و استفاده از سيره عملي تبليغ و
برخوردهاي صميمانه و اخلاق مدار با مخاطبان و مردم كوچه و بازار و حضور و همراهي در شادي
و عزاي مردم و رفع حوائج آنان در حد توان و پاسخ به سوالات پرسشگران پس از سخنراني ها
و رفع ابهامات آن ها و قرار گرفتن طرف شور مخاطبان در برخورد با مشكلات ، توجه به جوانان ،
محرم و سنگ صبور بودن براي مردم و رعايت دهها نكته ظريف و دقيق و باريك تر از مو ،
چنان به شهرت و محبوبيت و نفوذي در جامعه دسترسي پيدا مي كند كه مي تواند با استفاده
از اين سرمايه و پشتوانه بزرگ و با استفاده از اين قابليت ها ، خطابه هاي عالمانه و هنرمندانه
خودرا در خدمت تبليغ ، و تبليغ را در خدمت پايداري و توسعه ارزش ها قرار دهد و بندگان
خدارا به آنچه حق است ، آشنا سازد .

 


1

تعريف " وعظ " و " م به شما مى افتد ، قادر به سخن گفتن
نيستم .

آن حضرت فرمود: من به كنارى مى روم ، ندا داده شد و مردم ، جمع شدند، حضرت مجتبي (ع) ،
بالاى منبر رفت و خطبه اى بسيار كوتاه و بليغ خواند كه مردم گريستند . آنگاه فرمود:

اى مردم ! در سخن پروردگاراتان بينديشيد، كه فرموده : خداوند آدم و نوح و خاندان ابراهيم
و خاندان عمران را بر جهانيان برگزيد، كه بعضى از آنها ، فرزندان يكديگرند، و خدا شنوا و دانا است .
پس ما فرزندان آدم ، و از تيره نوح و از برگزيدگان ابراهيم ، و سلاله اسماعيل و خاندان
محمديم صلى الله عليه و آله
ما در ميان شما مانند آسمان برافراشته ، و زمين گسترده ، و خورشيد درخشان ، و همانند درخت
زيتونى هستيم كه به شرق و غرب متمايل نبوده و زيتونش ، بركت داده شده است .

پيامبر ، ريشه آن ، و على ، ساقه آن و سوگند به خدا كه ما ميوه آن درختيم ، هر كه به شاخه اى
از شاخه هاى آن چنگ زند ، نجات يافته ، و هر كه از آن تخلف ورزد ، در آتش ، فرو مي افتد .

در پايان ، حضرت على عليه السلام ، از آخر جمعيت برخاست ، در حاليكه رداء ايشان از پشت
سرش كشيده مى شد، به بالاي منبر رفت ، كنار امام حسن عليه السلام قرار گرفت و
بين چشم هاى ايشان را بوسيد، و فرمود:
پسر پيامبر ! حجتت را بر مردم ثابت كرده ، و اطاعتت را واجب ساختى . پس واى بر كسى كه
با تو مخالفت كند !

روايت شده هنگامى كه امام على عليه السلام از جنگ جمل فارغ شد، بيمار شد . روز جمعه
و انجام نماز جمعه فرا رسيد، از اين رو ، به پسرش امام حسن عليه السلام فرمود:
پسرم ! نماز جمعه را همراه مردم به جاى آور، امام به مسجد رفت ، آنگاه كه بر منبر
قرار گرفت ، حمد و ثناى الهى گفت و بر پيامبر درود فرستاد، سپس فرمود:

اى مردم ! خداوند ما را براى خود اختيار كرد، و براى دينش به ما خشنود شد، و بر مخلوقاتش
ما را برگزيد، و كتاب و وحي خودرا را بر ما نازل فرمود، و سوگند به خدا كسى از حق ما
چيزى را نخواهد كاست ، جز آنكه خداوند در اين دنيا و در جهان ديگر ، از حقش مى كاهد،
دولتى عليه ما حكومت نمى كند، جز آنكه سرانجام به نفع ما خواهد بود، و خبر آن را
بزودى خواهيد دانست .

آنگاه نماز جمعه را خواند ، سخنانش به گوش پدر رسيد . هنگامى كه بازگشت ،
چشمانش پر از اشك شد ، او را در آغوش گرفت و بين چشمان آن حضرت را بوسيد،
و فرمود : پدر و مادرم فدايت باد ، فرزندانى كه بعضى از بعضى ديگرند،
و خداوند شنوا و دانا است .
بحار الانوار / ج75 / ص 114

اميرالمومنين عليه السلام ، گاهي يارانش را نيز امر مي فرمود كه خطبه بخوانند تا براي تبليغ ،
مهارت هاي لازم در ايراد خطابه را فرا گيرند .
امام صادق عليه السلام مي فرمود :
" در ميان اصحاب علي عليه السلام ، به جز " صعصعة بن صوحان " و يارانش ،
كسي امام علي عليه السلام را نشناخت "
تنقيح المقال / ج 2 / ص 99

" صعصعة بن صوحان " و برادرش " سيحان بن صوحان " هردو خطيب بودند كه خطبه هاي صعصعه ،
در مصادر ، نقل شده است .

 

 

 

توجه پيامبراكرم (ص) و اهل بيت (ع) به تبليغ و مبلغ

پيامبر عزيز اسلام (ص) و اهل بيت عليهم السلام ، علاوه بر هماهنگي گفتار و رفتار خود به عنوان
اثرگذارترين روش تبليغي و علاوه بر تاكيد به تبليغ گفتاري و ستايش مبلغان ديني و علاوه بر
اينكه به ايراد خطبه هاي تبليغي اهتمام داشتند ، براي پايداري و گسترش معارف و تعاليم اسلام ،
اقدام به آموزش و اعزام مبلغ به مناطق محتلف مي كردند .

از اميرالمومنين عليه السلام روايت شده كه فرمود :
وقتي رسول گرامي مرا ماموريمن نمود ، به من فرمود : با هيچ يك از اهالي قتال مكن تا اورا
به آئين الهي دعوت نمائي . به خدا سوگند ، اگر پروردگار ، به دست تو ، يك نفررا هدايت كند ،
براي تو بهتر است از آن چه آفتاب برآن طلوع و غروب مي كند . درحالي كه حكومت آن ،
پهنه وسيع براي تو باشد اي علي !
مجموعه ورام / ج 2 / ص277

پيامبر اكرم (ص) ، به جز اميرالمومنين (ع) ، افراد ديگري را نيز به مناطقي براي تبليغ دين
اعزام فرمود .
پس از بيعت عقبه با انصار ، " مصعب بن عمير " را براي آموزش قران و تعليم و تبليغ دين ،
پيش از هجرت ، به مدينه فرستاد .
گروهي ديگررا نيز پس از هجرت و تشكيل حكومت اسلامي ، به نواحي مدينه اعزام كرد كه
شماري از مبلغان دين ، به دست دشمنان به شهادت رسيدند كه به شهداي " بئرمعونه "
شهرت دارند
سيره ابن هشام / ج 2 / ص 76

درسال پاياني زندگي ، پيامبراكرم (ص) ، " معاذ بن جبل " را به يمن اعزام فرمود و اورا پياده
تا خارج شهرمدينه ، همراهي كرد . معاذ به پيامبر عرض كرد : ازاين كه من سواره باشم
و شما پياده ، ناراحتم . پيامبر (ص) فرمود : " يا معاذ ! اِنَّما اَحتَسِبُ خُطايَ في سَبيلِ الله " .
من اين گام هايم را به حساب خدا مي گذارم
و سفارش هاي لازم را درامر تبليغ و روش هاي ارشاد و مردم ، يادآورشدند .
بحارالانوار / ج 74 / ص 126

اهل بيت عليهم السلام نيز پس از پيامبر اكرم (ص) ، توجه خاصي به مبلغان و موضوع تبليغ
داشتند . امام باقر عليه السلام در مسجد مدينه ، جايگاه خاصي براي تبليغ اختصاص داده بود .
" ابان بن تغلب " كه يكي از بزرگان اصحاب امام باقر عليه السلام است ، هنگامي كه به مدينه آمد ،
در همان مكاني كه امام باقر(ع) در مسجد رسول خدا (ص) جلوس مي فرمود ، به امر آن حضرت
نشست و مردم از او استفاده كردند و امام به او فرمود :
" يا ابان ! اِجلِس في مسجدِالمدينه واَفتِ الناس فَاِنّي اُحِبُ اَن يُري في شيعَتي مِثلُك "
ابان ! در مسجد مدينه بنشين و پاسخ پرسش هاي مردم را بده . دوست دارم بين شيعيانم مثل تو ،
حضورداشته باشد .
جامع الرواة / ج1 / ص 9

بيشتر اصحاب امام صادق عليه السلام ، اهل كوفه بودند كه پس از كسب علم و اخلاق از آن بزرگوار ،
به كوفه برگشتند و به تبليغ دين و ارشاد مردم پرداختند .
درعصرغيبت نيز ، سنّت توجه به تبليغ كه ازدوران معصومين عليهم السلام به جاي مانده بود ، مورد
توجه بزرگان ديني قرار داشته و با عنايت به آثار ارزشمند تبليغ در گسترش آموزه هاي ديني ،
علما و دانشمندان اسلامي ، در فرصت هاي مقتضي ، انجام وظيفه مي كردند و يا اقدام به اعزام
مبلغان به مناطق مختلف مي كردند كه تا هنوز ادامه دارد .

 


تبليغ ، از ديدگاه قران كريم

حسن ختام و فصل الخطاب مباحث مربوط به فصل نخست آموزش فن خطابه ، آشنائي با واژه ها ي
به كاررفته براي امر خطير تبليغ رسالت هاي الهي در قران كريم است .
علاوه بر كلمه هاي صادر شده از مصادر تبليغ ، بلاغ و دعوت كه در مباحث قبلي به آن ها اشاره شد ،
واژه هاي ديگري نيز كه هر كدام حاكي از ضرورت تبليغ و ناظر به مرتبه اي از مراتب و مراحل
تبليغ است ، درآيات بسياري از قران كريم به كاررفته كه به برخي از آن ها ، با نقل آيات مربوطه ،
استناد مي شود :

انذار

وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنذِرِينَ
و اينكه قرآن را بخوانم پس هر كه راه يابد تنها به سود خود راه يافته است و هر كه
گمراه شود بگو من فقط از هشداردهندگانم .
سوره نمل / آيه 92

عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ
تا از [جمله] هشداردهندگان باشى
سوره شعراء / آيه 194

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِم مُّنذِرِينَ
و حال آنكه مسلما در ميانشان هشداردهندگانى فرستاديم
صافات / 72

وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
و آنان را از روز حسرت بيم ده آنگاه كه داورى انجام گيرد و حال آنكه آنها [اكنون]
در غفلتند و سر ايمان آوردن ندارند
مريم / 39

تبشير

وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلاَّ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ
و ما پيامبران [خود] را جز بشارتگر و هشداردهنده نمى‏فرستيم
انعام / 48

رُّسُلًا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا
پيامبرانى كه بشارتگر و هشداردهنده بودند تا براى مردم پس از [فرستادن] پيامبران در مقابل خدا
[بهانه و] حجتى نباشد و خدا توانا و حكيم است
نساء / 165

 


ذكر

فَذَكِّرْ فَمَا أَنتَ بِنِعْمَتِ رَبِّكَ بِكَاهِنٍ وَلَا مَجْنُونٍ
پس اندرز ده كه تو به لطف پروردگارت نه كاهنى و نه ديوانه
الطور / 29

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَن يَخَافُ وَعِيدِ
ما به آنچه مى‏گويند داناتريم و تو به زور وادارنده آنان نيستى پس به [وسيله]
قرآن هر كه را از تهديد [من] مى‏ترسد پند ده
ق 45

فَذَكِّرْ إِن نَّفَعَتِ الذِّكْرَى
پس پند ده اگر پند سود بخشد
سوره الاعلي / 9

فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ
پس تذكر ده كه تو تنها تذكردهنده‏اى
سوره الغاشيه / 21

بلاغ

وَإِن تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِّن قَبْلِكُمْ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
و اگر تكذيب كنيد قطعا امتهاى پيش از شما [هم] تكذيب كردند و بر
پيامبر [خدا] جز ابلاغ آشكار [وظيفه‏اى] نيست
عنكبوت 18

وَمَا عَلَيْنَا إِلاَّ الْبَلاَغُ الْمُبِينُ
و بر ما [وظيفه‏اى] جز رسانيدن آشكار [پيام] نيست
يس 17

تبليغ

يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ
اى پيامبر آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده ابلاغ كن
مائده / 67

قران و تاكيد به سفر براي آموزش هاي تبليغي

وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ
وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ
مؤ منان همگى نتوانند سفر كنند، چرا از هر گروه از ايشان دسته اى سفر نكنند تا در كار دين ،
دانش اندوزند، و چون بازگشتند قوم خويش را بيم دهند، شايد آنان بترسند
سوره توبه / 122
بنا به اهميت و ضرورت تبليغ رسالت هاي الهي و تبليغ ازارزش ها و تعاليم و معارف اسلامي
و تربيت مبلغ ديني ، قران كريم به سفرآموزشي افرادي تاكيد دارد كه اگر زمينه هاي فراگيري
دانش ديني براي آن ها در وطن فراهم نيست ، كوچ كنند تا پس از يادگيري احكام ديني ، جهت
تبليغ آموخته ها ، به وطن خود بازگردند و ديگران را با معارف اسلامي آشنا سازند و اين سفارش
قران در كنار آيات ديگر مربوط به تبليغ ، حكايت از ضرورت و اهميت بسيار تبليغ دارد وتوجه شايسته
همه دلسوختگان مكتب اهل بيت عليهم السلام را براي برنامه ريزي گسترده جهت انجام بهينه اين
رسالت بزرگ الهي ، جلب مي كند.

 


خلاصه مباحث فصل اول

تعريف بيان

بيان ، آشكار ساختن چيزي و كلمه اي است با مفهوم و معنائي گسترده تر از نطق و شامل غير نطق ( قلم )
هم مي شود .
قران كريم ، در سوره مباركه الرحمن ، به نعمت آموزش بيان پس از نام خود ، آموزش قران و آفرينش انسان ،
تصريح فرموده است :
الرَّحْمَنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنسَانَ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ
خداي رحمان ، قران را آموزش داد ، انسان را خلق فرمود و " بيان " ، آموخت

زبان در خدمت بيان

زبان گويا و قدرت تكلم در انسان ، از نعمت هاي الهي و موجب امتياز انسان نسبت به حيوانات است
اما اگررها شود و به وسيله عقل مهار نشود ، زيان بخش و خطرساز است .

آسيب شناسي بيان

زبان و بيان اگر محكوم عقل نباشند ، موجب مفاسد و اختلالاتي بزرگ و جبران ناپذير مي شوند .
گناهاني مانند دروغگوئي ، سخن چبني ، غيبت ، ايراد اتهام و افتراء به ديگران ، استهزاء ، ياوه گوئي و ... ،
از جمله آسيب ها و مفاسدي است كه منشأ آن ها ، زبان و بيان بدون تعقل است .

سكوت يا بيان ؟

دررواياتي كه در اهميت نطق و بيان وارد شده و آن را در كنارعقل قرار داده اند ، نيروي تكلم و آفرينش اين سرمايه
ارزشمند در وجود آدمي را تبيين مي كنند و رواياتي كه به خموشي و سكوت ، اشاره دارند ، تربيت اخلاقي و بازداشت
زبان از گناه و ناپاكي را مورد توجه قرار داده اند

عقل ، پشتيبان زبان و بيان

كمال و فضيلت انسان ، استفاده از قابليت ها و ظرفيت هاي موجود در عقل و بيان با يكديگراست
يعني اززبان براي بيان رهنمودها و هدايت هاي عقل ، و از عقل ، به عنوان پشتيبان زبان و بيان ،
براي بيان كلمه ها و عباراتي خردمندانه ووزين ، استفاده كند .

قلم ، شاخه اي از بيان

قلم ، شاخه اي از بيان است و چه بسا ، درروزگار ما كه شمار بيشتري از مخاطبان ، از نعمت خواندن
و نوشتن برخوردارند ، در مواردي ، ارزش و اعتبار كتابت ، بيش از لفظ و سخن و بيان باشد .

تعريف خطابه

خطابه ، ويژگي ، ملكه و قدرتي است در خطيب كه به كمك آن ها ، ايراد سخن ، القاي معاني
و ارائه مقاصد مي كند .
بيان خطيب ، برآمده از ملكه اي است كه با تمرين و ممارست ، حاصل مي شود و خطيب مي تواند
با گفتار سليس و هيجان انگيز خود ، مخاطبان را به انجام يا ترك عملي ، قانع و ترغيب كند .

موضوع خطابه

موضوع خطابه ، ايراد خطابه ، وعظ و سخنراني است .

فايده خطابه

هدايت انسان ها به سوي ارزش ها و تشويق مخاطبان به انديشيدن و به كارگيري عقل براي
گرايش به خير و صلاح و سعادت است .

 


فرق فن بيان و فن خطابه

فن بيان ، دايره علمي و فني بسيار محدودتري نسبت به فن خطابه دارد و درخدمت صاحبان
حرفه هائي خاص در جامعه است .
فن خطابه ، به دليل نياز اين فن به آگاهي هاي مختلف علمي و تمرين و ممارست بسيار ، جايگاهي
رفيع و حوزه اي وسيع تر از فن بيان دارد .

تعريف علم

علم ، رسيدن به حقيقت پديده ها و اشياء و تلاش و كنكاش براي نفوذ درژرفاي هرچيز ، خواه آن پديده ،
آن شيء ، معنوي باشد و يا مادي .

تعريف هنر

هنر ، مجسم ساختن و به تصوير كشيدن آگاهي ها و حقايق و صورتي براي علم و شكلي براي ماده است
و به كمك آن مي توان چهره اي زيبا و دوست داشتني و قابل فهم از علم ، ارائه كرد .

خطابه ، علم است يا هنر ؟

يك خطابه كامل و فني ، تركيبي از علم و هنر است و هر خطابه كه خالي از علم يا هنر باشد ،
خطابه نيست و يا خطابه اي غير علمي و يا غير هنري است .

تعريف منطق

منطق ، علمي است كه فكر انسان را هدايت مي كند و يا علم به قواعد و قوانيني است كه رعايت آن ها ،
موجب مصونيت فكر از خطاست و يا علمي است دستوري كه دستور درست فكركردن را به انسان ،
آموزش مي دهد .<