مشاوره مديريت - آموزش مديريت - آموزش فروشندگي حرفه‌اي
 
نويسندگان
عضویت
نام کاربری :
پسورد :
تکرار پسورد:
ایمیل :
نام اصلی :
آمار
امروز : 3554
دیروز : 16617
افراد آنلاین : 7
همه : 4259090

 

چگونه يك طرح پژوهشي براي پايان نامه بنويسيم ؟

براي انجام هر نوع پژوهشي، اولين و اساسي ترين گام، تهيه طرحي جامع و كامل در اين زمينه مي باشد. معمولا انجام اين مرحله براي بسياري از پژوهشگران بسيار مشكل مي باشد. گروهي معتقدند كه تهيه طرح پژوهش، در واقع، «جهت يابي پژوهشي» مي باشد، به اين معنا كه پس از تهيه طرح، پژوهشگر فقط بايد خود را ملزم بداند كه در چارچوب طرح نوشته شده حركت نمايد. مقدمه براي انجام هر نوع پژوهشي، اولين و اساسي ترين گام، تهيه طرحي جامع و كامل در اين زمينه مي باشد. معمولا انجام اين مرحله براي بسياري از پژوهشگران بسيار مشكل مي باشد. گروهي معتقدند كه تهيه طرح پژوهش، در واقع، «جهت يابي پژوهشي» مي باشد، به اين معنا كه پس از تهيه طرح، پژوهشگر فقط بايد خود را ملزم بداند كه در چارچوب طرح نوشته شده حركت نمايد.

 با توجه به گسترش دوره هاي كارشناسي و كارشناسي ارشد در دانشگاه هاي استان و نياز دانشجويان و نيز ساير پژوهشگران آزاد و شاغل در دستگاههاي دولتي و خصوصي نگارنده سعي نموده است كه به زبان ساده و با توضيح و بيان مطلب در حد متعارف -با توجه به محدود بودن صفحه نشريه- رئوس مطالب مربوط به تهيه و تنظيم طرح هاي پژوهشي را ارايه نمايد.

.1تعريف تحقيق يا پژوهش كلمه «تحقيق» در فرهنگ فارسي معين، رسيدن، درست كردن، پژوهيدن، پژوهش بررسي، مطالعه، حقيقت، واقعيت تعريف شده است.در لغت نامه دهخدا اين كلمه را «كُنه مطلب رسيدن، واقع چيزي را به دست آوردن» معنا كرده است.در اصطلاح علمي تحقيق يا پژوهش عبارت است از بكار گرفتن روش هايي منطقي و دقيق توام با طرح و انديشه براي كشف حقيقت.پژوهنده با انجام كارهاي پژوهشي منظم سعي بر اين دارد، واقعيت هاي پيرامون خود را به درست و صحيح شناخته و روابط حاكم بين امور را پيدا نمايد و در نهايت، پاسخ سوالهاي خود را يافته و راه حل مشكل و مسئله را پيدا كند.

2.انواع تحقيق با توجه به انگيزه پژوهنده در انجام يك كار تحقيقي، مي توان تحقيق را به دو نوع بنيادي و كاربردي تقسيم بندي نمود.الف- تحقيق بنيادي- در اين نوع تحقيق، پژوهشگر توجه اي به قابل استفاده بودن نتايج حاصل، در مسايل زندگي ندارد. كشف حقيقت و ارايه اطلاعات جديد انگيزه وي در پژوهش بوده حُسن و قُبه يافته ها مورد توجه نمي باشند.(اگرچه در بيشتر موارد كشف حقايق حاصل از اين نوع تحقيقات ممكن است در زمان انجام تحقيق، كاربردي نداشته و مورد توجه قرار نگيرد ولي، اغلب پس از گذشت مدتي نتايج تحقيقات بنيادي به صورت كاربردي مورد استفاده قرار مي گيرد).ب.تحقيق كاربردي- اين نوع تحقيق به منظور يافتن پاسخ براي مشكلات اجتماعي و انساني انجام گرفته و هدف پژوهشگر برخورد و ارايه راه حل براي آنها مي باشد. نظير شناخت عواملي كه باعث كم كاري و رشوه گيري در يك سازمان مي شود و يافتن راه حل براي آن.

3.فرضيه تحقيق فرضيه، بياني است حدسي يا علمي و مبتني بر دانش و آگاهي هاي قبلي پژوهشگر كه، روابط بين دو يا چند متغير را مورد بررسي قرار مي دهد. وقتي فرضيه اي را عنوان مي كنيم در حقيقت مي گوييم «اگر شرايط چنين و چنين رخ دهد، نتايج چنان و چنان خواهد شد». (فرضيه در واقع حالت خاصي از نظريه(تئوري) است. پژوهشگر با آزمون فرضيه، نظريه را شكل داده و دانش و آگاهي جديدي را توليد مي نمايد).با توجه به اين كه فرضيه بياني حدسي در باره روابط بين دو يا چند متغير است لذا، بايد با آزمايش سنجيده شود. يعني پژوهشگر در جريان تحقيق حدس هاي خود را امتحان مي كند تا، علت واقعي مشكل را يافته و راه حل درست را پيدا نمايد.اشاره شد كه پژوهشگر براي بيان چگونگي روابط بين متغيرها فرض هايي را مطرح ساخته و روابط متغيرها را معمولا مورد بررسي و دستكاري قرار مي دهد. حالت هاي مختلف چگونگي روابطي كه ممكن است بين متغيرها وجود داشته باشد به شرح زير است:

الف.فرضيه بررسي تفاوت تاثير- در اين فرضيه پژوهشگر به دنبال بررسي و مقايسه تفاوت تاثير دو يا چند متغير مستقل بر متغير وابسته مي باشد. مثال هايي از اين نوع فرضيه عبارتند از «بررسي نقش بكارگيري مديريت آمرانه و يا مديريت بر اساس مشورت با كاركنان و تاثير آن بر بازدهي كارخانه». يا «ميزان فشار رواني بر پرستاران بخش هاي مراقبت هاي ويژه با ميزان فشار رواني بر پرستاران بخش هاي داخلي و جراحي تفاوت ندارد». و يا «ميانگين نمره هاي دانشجوياني كه با روش «الف» آموزش داده مي شوند از ميانگين نمره هاي دانشجوياني كه به روش «ب» آموزش مي بينند بيشتر است».در اين گونه پژوهش ها براي آزمون فرض ها، نتايج به دست آمده از آزمون هاي آماري را با استفاده از مفاهيم آمار استنباطي مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهند.اگر تفاوت تاثير را [1]D و خطاي آماري را [2]E در نظر بگيريم، رابطه آماري و رياضي اين نوع فرضيه ها به صورت خواهد بود.ب.فرضيه بررسي ميزان همبستگي و رابطه چند متغير- در اين نوع از فرضيه ها پژوهشگر ميزان رابطه همبستگي و جهت آن بين دو يا چند متغير را بررسي و مطالعه مي نمايد. يعني پژوهشگر صرفاً درصدد كشف مقدار (شدت) و جهت همبستگي متغيرهاي مورد مطالعه مي باشد و نه يافتن رابطه علت و معلولي بين آنها. مثال «ميزان آگاهي بيماران قبل از جراحي با ميزان اضطراب آنها ارتباط دارد»و يا «بررسي پرداخت پاداش نقدي و رابطه ي آن با پيشرفت كار».در پژوهش هايي با اين گونه فرض ها، نتايج به دست آمده از آموزن هاي آماري مي تواند صفر تا يك باشد. «صفر» به معني نبودن رابطه همبستگي و «يك» بيانگر وجود رابطه همبستگي بسيار زياد(صددرصد) بين متغيرها مي باشد. اگر ارتباط و همبستگي بين متغيرها مستقيم (همسو) باشند همبستگي مثبت (+) و اگر بين متغيرها ارتباط معكوس وجود داشته باشد همبستگي منفي(-) خواهد بود.

 به عبارت ديگر اگر افزايش يك متغير باعث افزايش متغير ديگر شود و برعكس، مي گويند بين دو متغير رابطه مستقيم وجود دارد، و اگر افزايش يك متغير باعث كاهش متغير ديگر شود و برعكس، در اين حالت مي گويند بين دو متغير ارتباط معكوس وجود دارد. (مثال رابطه مستقيم، درآمد و پس انداز و مثال رابطه معكوس پس انداز و مصرف مي باشند.)اگر C[3] نشانه همبستگي وE[4] خطاي آماري باشد، در صورت عدم وجود رابطه بين متغيرها و در صورت وجود رابطه خواهد بود.پ. فرضيه بررسي وجود رابطه علت و معلولي- در اين قبيل از فرضيه ها، پژوهشگر به دنبال كشف و تعيين وجود رابطه علت و معلولي بين دو يا چند متغير است. به بيان ديگر هدف وي فقط تعيين ارتباط و همبستگي دو يا چند متغير نيست بلكه، ولي مي خواهد بيان كند كه متغيري (يا متغيرهايي) علت به وجود آمدن متغير ديگر است. مثال «علت پيشرفت دانشجويان رشته علوم اجتماعي هوش آنان مي باشد». يا «بررسي علل سقوط هواپيما شركت الف در مسير پرواز به شهر ب» و «بررسي علل ورشكستگي شركت ج»در اين گونه پژوهش ها نيز براي آزمون فرض ها، نتايج به دست آمده از آزمون هاي آماري را با استفاده از مفاهيم آمار استنباطي مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهند.اگر R[5] نشانه علت يك پديده و E خطاي آماري باشد، بيان آماري مسئله عبارت خواهد بود از

4.بيان فرضيه (موضوع تحقيق)موضوع تحقيق ممكن است از تجربه هاي انسان سرچشمه بگيرد كه در اين صورت بايد فرضيه اي ساخته و اين تجربه ها را در چارچوب فرضيه آزمون نمود. دومين منبع فرضيه، استفاده از نظريه هاي علمي است و سومين آبشخور فرضيه، بررسي پژوهش هاي ديگران و ادامه راه آنها مي باشد.مهمترين اقدام در كار پژوهش بيان موضوع مورد نظر به صورت علمي مي باشد. يعني مسئله مورد نظر را بايد به صورتي مطرح نمود كه روشن و گويا بوده و دامنه آن محدود باشد تا بتوان آن را در بوته آزمون قرار داد. مثال، انتخاب عنوان «بررسي وضعيت اقتصادي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان» قابليت پژوهش ندارد، چون مسئله مطرح شده كلي و مبهم است. «وضعيت اقتصادي» عنواني گويا نيست و ابهام زيادي دارد. هم چنين عنوان «دانش آموز» شامل كليه كساني مي باشد كه در مقاطع مختلف ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان تحصيل مي نمايند. و نيز محيط پژوهشي (مكاني كه پژوهش در آن انجام مي شود) بسيار گسترده است. براي اين كه پژوهش قابل اجرا باشد بايد عنوان آن را به صورت زير تغيير داد. مثال «بررسي وضعيت اقتصادي خانواده هاي كارمند، در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان سال دوم راهنمايي مدارس دولتي شهرستان بابل»5.فرضيه صفر (فرضيه پوچ يا آماري)فرضيه صفر در برابر (تقابل) فرضيه تحقيق قرار دارد. در فرضيه تحقيق، وجود «تفاوت» يا «همبستگي» و يا «رابطه علت و معلولي» بين چند متغير مطرح مي گردد. فرضيه صفر مي گويد «تفاوت»، «همبستگي» و يا «رابطه علت و معلولي» بين متغيرها وجود ندارد. مگر آن كه با ارايه دلايلي بتوان وجود آنها را آزمون و اثبات نمود.فرضيه پوچ يا آماري (فرضيه صفر) در واقع، هدفش رد فرضيه تحقيق مي باشد. اگر اين فرضيه پس از آزمون تاييد شود و مورد پذيرش قرار گيرد، به معني آن است كه فرضيه تحقيق رد شده و از نظر آماري معنا ندارد. اگر فرضيه پوچ پس از آزمودن رد شود، اين امر، بيانگر آن است كه فرضيه تحقيق مورد قبول بوده و از نظر آماري قابل پذيرش است. به مثال هايي از فرضيه تحقيق و فرضيه صفر(فرضيه پوچ يا آماري) توجه فرماييد:فرضيه تحقيق: «بين پرداخت پاداش نقدي به كارگران كارخانه الف و بازدهي كارخانه همبستگي وجود دارد» فرضيه پوچ: «بين پرداخت پاداش نقدي به كارگان كارخانه الف و بازدهي كارخانه همبستگي وجود ندارد».ف. ت: «بين تدريس به روش الف و تدريس روش ب تفاوت وجود دارد».ف. پ: «بين تدريس روش الف و تدريس روش ب تفاوت وجود ندارد».ف. ت: «ضعف آموزشي خلبان موجب سقوط هواپيماي شركت الف در مسير پرواز شهر آ به شهر ب شده است».ف. پ: « ضعف آموزشي خلبان موجب سقوط هواپيماي شركت الف در مسير پرواز شهر آ به شهر ب نشده است».ف. ت: سربازان بي سواد، بعد از خدمت سربازي، باسواد شده، مهارتي كسب نموده و روحيه همكاري در آنها تقويت مي گردد».ف. پ: «رفتار سربازان بي سواد، قبل و بعد از خدمت سربازي يك سان بوده و تغييرات مهمي در آنها به وجود نمي آيد».ف. ت: «نظام جديد آموزش و پرورش باعث مي شود تا دانش آموزان به استعدادهاي دروني خود بيشتر از توجه به قبولي در دانشگاه ها اهميت دهند».ف. پ: «نظام جديد آموزش و پرورش نتوانسته موجباتي را فراهم سازد تا دانش آموزان به استعدادهاي دروني خود بيشتر از توجه به قبولي در دانشگاه ها اهميت دهند».رابطه رياضي بين متغيرها در فرضيه صفر:الف. در مورد «تفاوت» مي باشد، يعني بين عملكرد متغيرها تفاوتي نيست.ب. در مورد «همبستگي» مي باشد، يعني بين متغيرها رابطه همبستگي وجود ندارد.پ. در مورد «رابطه علت و معلولي» مي باشد، يعني بين متغيرها رابطه علت و معلولي وجود ندارد.6.تعريف متغيرمتغيرها، آن شرايط يا خصوصياتي هستند كه بتوانند تغيير نمايند. مثلاً در پژوهش «بررسي ميزان فشار رواني در پرستاران شاغل در بخش مراقبت هاي ويژه بيمارستان هاي دولتي تهران و ارتباط آن با كيفيت مراقبت هاي پرستاري ارايه شده توسط آنها». موارد زير جزو متغيرهايي هستند كه بايد مورد مطالعه قرار گيرند. الف. ميزان فشارهاي رواني ب. كيفيت مراقبت هاي پرستاريمتغيرها از نظر نقشي كه در تحقيق دارند به سه دسته تقسيم مي شوند:الف. متغير مستقل يا تاثيرگذار- اين متغير در تغييرات خود مستقل بوده و به ساير عوامل پژوهش دستكاري و كنترل مي كند تا رابطه علت و معلولي انها را با متغير ديگر- در موقعيتي ويژه- مشاهده و بررسي نمايد. در مثال بالا «ميزان فشار رواني» پرستاران، متغير مستقل است.ب.متغير وابسته يا تاثيرپذير- آن شرايط و ويژگي اي است كه وقتي پژوهشگر، متغير مستقل را در موضوع تحقيق وارد يا خارج نموده و يا آن را تغيير مي دهد، ظاهر يا محو شده و يا تغيير نمايد. به بيان ديگر متغير وابسته به خودي خود وجود نداشته و محصول اِعمال و يا تغييرات متغير مستقل است. در مثال بالا «كيفيت مراقبت هاي پرستاري» متغير وابسته است.پ. متغيرهاي ناخواسته (نامربوط)- در تحقيات علوم تجربي(مادي)، تمام متغيرها تحت كنترل پژوهشگر مي باشد. به بيان ديگر دانشمندان علوم مادي با پديده هايي رو به رو هستند كه فيزيكي بوده و در كنترل آنهاست. ولي، در تحقيقات علوم انساني كه موضوع اساسي آن «رفتار» انسان به طور كلي است، متغيرهاي ناخواسته زيادي وجود دارند كه كنترل تمام آنها غيرممكن مي باشد.متغيرهاي ناخواسته متغيرهايي هستند كه، يا مورد نظر پژوهشگر نبوده و يا وي قادر به كنترل آنها نمي باشد ولي، بر نتيجه تحقيق تاثير مي گذارد. در مثال ياد شده، سن پرستاران، جنس پرستاران، نوع بيماران بستري در بخش، مديريت بيمارستان و سطح استانداردهاي بيمارستان، جزو متغيرهاي ناخواسته مي باشند كه، بر كيفيت كار پرستاران تاثير مي گذارد و چنانچه كنترل و يا حداقل شناسايي شوند نتيجه پژوهش را غير قابل اعتماد خواهد ساخت.برخي از متغيرهاي ناخواسته قابل كنترل پژوهشگر نمي باشد ولي، بايد بايد آنها را شناسايي نموده و در قسمت «محدوديت هاي پژوهشي» به آنها اشاره نمايد. متغيرهاي ناخواسته اي هم وجود دارند كه توسط پژوهشگر قابل كنترل مي باشد، اين قبيل متغيرها در واقع محدوديتي است كه پژوهشگر خودش ايجاد مي نمايد. اين محدوديت ها بايد در قسمت «محدوديت هاي پژوهشگر» در پايان تحقيق اشاره شود.7.زمينه و تاريخچه موضوع پژوهش (ادبيات پژوهش)در اين قسمت اهميت مسئله پژوهش شرح داده مي شود يعني، خواننده با مطالعه اين قسمت متوجه مي شود كه به چه دلايلي لازم بوده و ضرورت داشته تا اين پژوهش انجام گيرد در اين بخش تاريخچه موضوع پژوهش توسط ديگران، نتايج مطالعات انجام گرفته در گذشته و كتاب ها، مجله ها، مقاله ها و ... و هر نوع بررسي انجام شده در باره موضوع تحقيق توسط ديگران مطرح مي شود.8. سوال هاي ويژه پژوهش قبلاً گفته شد كه فرض هاي پژوهش بايد مورد آزمايش قرار گيرد و در نهايت مشخص شود كه مورد قبول هستند يا خير. در برخي از پژوهش ها، طرح فرض ها به شكلي كه بتوان از طريق آزمون هاي آماري، پذيرش يا رد آنها را آزمود ميسر نيست. در اين موارد فرض هاي تحقيق به صورت سوال مطرح مي شود كه به آن «سوال هاي ويژه پژوهش» مي گويند. پژوهشگر، در پايان كار بايد قادر باشد به اين سوال ها پاسخي مناسب دهد. براي مثال، در ارتباط با موضوع «بررسي ويژگي هاي رواني- اجتماعي نوجوانان بزهكار» سوال ها مي تواند به صورت زير مطرح شود و پژوهشگر پس از انجام پژوهش پاسخ آنها را به دست خواهد آورد:الف. نوجوانان بزهكار داراي چه زمينه هاي فردي مشترك هستند؟ ب. نوجوانان بزهكار داراي چه زمينه هاي خانوادگي مشترك هستند؟پ. نوجوانان بزهكار داراي چه زمينه هاي اقتصادي مشتركي هستند؟9. پيش فرض هاپيش فرض ها بيانيه هايي درباره ويژگي هاي موضوع يا جامعه مورد بررسي هستند كه درستي و اعتبار آنها پذيرفته شده و مورد قبول بوده و نيازي به استدلال ندارد. در واقع موضوع پژوهش و انجام آن بر اساس اين پيش فرض ها بنا شده است. پيش فرض ها مانند پايه هايي هستند كه ساختمان پژوهشي بر روي آنها بنا ميگردد. چنانچه اين پايه ها وجود نداشته يا سست باشد كار پژوهشگر قابل نقد و ايراد بوده و مي توان وي را مورد سوال قرار داد. پژوهشگر بايد پيش فرض هاي مربوط به پژوهش خود را به خوبي شناسايي كرده و به صورت روشن و صريح بيان نمايد. به چند مثال زير توجه فرماييد: در ارتباط با موضوع تحقيق «ارزيابي كيفيت مراقبت هاي پرستاري» پيش فرض عبارت است از «بيماران نياز به مراقبت هاي پرستاري دارند و بدون اين مراقبت ها حياتشان در خطر است». يا در موضوع تحقيق «تاثير حركت دادن بيمار در جلوگيري از تشكيل شدن لخته خون در رگ ها». پيش فرض عبارت است از «توقف خون و يا حركت كند خون در رگ ها تشكيل لخته را تسريع مي كند». يا در تحقيق «مطالعه روش تدريس در يك دانشكده پرستاري». موضوع پيش فرض اين است «پرستاري مانند نظام هاي عملي ديگر احتياج به روش آموزشي دارد كه دانشجو را قادر سازد تا دانش خود را در عمل به كار برد».10.روش انجام پژوهشيدر كتاب هاي روس تحقيقي، روش هاي پژوهش به تفاوت از سه تا هشت روش ذكر شده است. در اين مقاله به هشت روش مزبور، به صورت خلاصه، اشاره مي شود.الف. روش پژوهش تاريخي- در تحقيقات تاريخي(منظور از كلمه «تاريخ» در اين روش مسايل مربوط به حوادث تاريخي نمي باشد) هدف اين است كه، با جمع آوري اطلاعات قابل قبول و مستند، حقايق مربوط به يك موضوع خاصي در گذشته آشكار شود، مثال: «بررسي وضعيت صادرات و واردات ايران در دوران حكومت صفويه».«بررسي وضعيت اجتماعي زنان در دوره پهلوي اول»هر يك از دو موضوع فوق مي تواند مورد تحقيق قرار گيرد. در مورد اول محقق مي تواند به دنبال اين فرضيه باشد كه صادرات و واردات ايران جهت نفوذ بيگانگان در ايران، رونق گرفت. و در مورد دوم، محقق به دنبال آزمون اين فرضيه مي رود كه مثلا «آزادي به زنان براي از بين بردن هويت ديني صورت گرفته است».ب. روش پژوهش توصيفي- در اين روش، توصيف عيني حوادث و رويدادها مورد بررسي قرار مي گيرد. سرشماري هاي عمومي در كشور، جمع آوري عقايد و نظرهاي مردم در مورد يك موضوع يا يك فرد خاص و بررسي موقعيت هاي شغلي فارغ التحصيلان دبيرستان البرز تهران مواردي از پژوهش توصيفي مي باشند.پ. روش تحقيق موردي و زمينه اي- اگر پژوهشگر قصد انجام پژوهش در مورد موضوعي خاص يا زمينه اي ويژه را داشته باشد، استفاده از اين روش بسيار مناسب مي باشد. در اين روش، پژوهشگر «آن چه كه هست» يا «واقعيت» را بطور گسترده و كامل مورد مطالعه و بررسي قرار داده و پس از تحليل توالي و روابط عوامل «آن چه كه هست»، «آن چه كه بايد باشد» يا «حقيقت» را ارائه مي دهد. به عنوان مثال، اگر موضوع پژوهش «بررسي نظام برنامه ريزي درسي آموزش پزشكي ايران و ارايه الگويي براي آن» باشد، استفاده از اين روش مناسب مي باشد.با استفاده از اين روش يك بررسي تطبيقي بين نظام برنامه ريزي درسي آموزش پزشكي چند كشور انجام مي گيرد. نتايج حاصل از اين بررسي، تصوير كامل و سازمان يافته اي از نظام آموزش پزشكي ايران را نشان خواهد داد. (آن چه كه هست). سپس ضرورت تغيير و نهادينه كردن نظام علمي برنامه ريزي درسي آموزش پزشكي در ايران، با ارايه دلايل و الگوهاي پيشنهادي براي آن بيان مي شود. (پيشنهادها يا آن چه كه بايد باشد). از اين روش مي توان براي مطالعه مشخصات رفتاري افراد نيز استفاده نمود. به عنوان مثال «بررسي ويژگي هاي سربازي كه مرتكب غيبت هاي متوالي مي شود» يا «بررسي ويژگي هاي رفتاري مردم شهر الف».لازم به توضيح است كه حاصل پژوهش موردي و زمينه اي فقط در همان جامعه مورد بررسي كاربرد داشته و يافته هاي آن را نمي توان به ساير جوامع تعميم داد.ت. روش پژوهش تداومي و مقطعي- اگر پژوهشگري علاقه مند باشد كه تغييرات يك يا چند متغير را در طول زمان بررسي نمايد، بايد از روش مزبور استفاده نمايد. به عنوان مثال در پژوهشي با موضوع «بررسي تغييرات رفتاري جوانان بي سواد در طول مدت دو سال خدمت سربازي». و يا موضوع «تغييرات رشد جسماني و يا عقلاني كودكان منطقه الف از ابتداي تولد تا هفت سالگي» مي توان از روش مزبور استفاده نمود. در اين صورت بايد در مورد مثال دوم- تعدادي كودك به صورت نمونه گيري علمي در منطقه مورد نظر انتخاب نمود و مدت هفت سال آنها را تحت نظر قرار داد.ث.روش تحقيق همبستگي و همخواني- اگر هدف پژوهشگر شناخت رابطه بين متغيرها باشد بايد از اين روش استفاده نمايد. به عنوان مثال در پژوهشي با عنوان «بررسي رابطه بين موقعيت اقتصادي خانواده كارگران و نقش آن بر پيشرفت تحصيلي فرزندان» پژوهشگر نظرش شناخت رابطه و همبستگي بين دو متغير «موقعيت اقتصادي» و «پيشرفت تحصيلي» مي باشد.در بررسي همبستگي بين متغيرها سه نكته بايد روشن شود.1.آيا بين متغيرها رابطه و همبستگي اي وجود دارد 2.وجود دارد مقدار اين رابطه(همبستگي)را بايد به دست آورد.3.جهت رابطه بين متغيرها چگونه است. همسو و مثبت است يا غير همسو و منفي.ج. روش پژوهش پس از وقوع (پژوهش هاي علّّي)- هنگامي كه متغير وابسته (حادثه يا رويداد) در دسترس بوده و هدف پژوهش يافتن علت يا علل به وجود آمدن رويداد باشد مي توان از اين روش استفاده نمود. بعنوان مثال فردي خودكشي مي نمايد و يا هواپيمايي سقوط مي كند. يافتن علل و انگيزه هاي خودكشي و يا شناخت علل سقوط هواپيما، موضوع پژوهشي علي را شكل مي دهد، يعني پژوهشگر در تلاش شناسايي علل و انگيزه ها مي باشد.در اين روش امكان دستكاري و يا كنترل كردن متغير يا متغيرهاي مستقل براي پژوهشگر وجود ندارد.لازم به ذكر است كه در بررسي مسايل مربوط به علوم انساني و رفتاري نمي شود براي حادثه يا رويدادي علتي خاص- يك علت- مطرح نمود. به عنوان مثال، اگر نوجواني دست به خودكشي مي زند و يا از خانه فرار مي كند، اگر اعتياد به مواد مخدر در جامعه اي زياد مي شود، اگر ميزان مصرف نوشابه هاي الكلي در جامعه اي افزايش مي يابد و يا اگر تعدادي از دانش آموزان در مقاطع مختلف تحصيلي، ترك تحصيل مي كنند، عوامل بسيار زيادي در پديدآمدن اين رويدادها موثر بوده اند كه پژوهشگر بايد سعي كند همه اين عوامل را شناسايي نمايد. روش پژوهش تجربي حقيقي- پژوهشگر در اين روش نظير پژوهشگر علوم تجربي عمل مي نمايد. در تحقيقات علوم تجربي دو گروه آزمودني(نمونه) مورد نياز پژوهشگر مي باشد. گروهي كه تحت تاثير متغير مستقل قرار مي گيرند (گروه آزمايشي يا گروه تجربي) و گروهي كه از متغير مستقل به دور هستند، يعني تحت تاثير متغير مستقل قرار نمي گيرند. (اين گروه را گروه شاهد يا گروه كنترل مي گويند).پژوهشگر علوم انساني، در صورت استفاده از روش تحقيق تجربي حقيقي، بايد مانند پژوهشگر علوم تجربي عمل نمايد، يعني يك نمونه از جامعه آماري(آزمودني را تحت تاثير متغير مستقل قرار مي دهد و تاثير متغير مستقل را بر آزمودني بررسي مي نمايد. و سپس نتايج را، با گروهي ديگر از آزمودني كه تحت تاثير متغير مستقل قرار نداشته اند، مقايسه مي نمايد. به عنوان مثال در «بررسي نقش تشويق در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دبستاني شهر الف با استفاده از گروههاي تجربي و شاهد». پژوهشگر ابتدا فرضيه يا سوال ها و يا اهداف ويژه اي را مطرح مي نمايد. مثلا «تشويق موجب پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دبستاني است». سپس جامعه آماري، محيط پژوهش، روشهاي تحليل آماري و روشهاي گردآوري اطلاعات را بيان مي كند. در مرحله بعد با استفاده از روش تصادفي، نمونه گيري انجام شده و دو گروه تجربي(گروهي كه قرار است مورد آزمايش قرار گيرد) و گروه شاهد(گروهي كه تحت آزمايش قرار نمي گيرد) انتخاب مي شوند. گروه تجربي در طي مدت مورد نظر (يك ترم يا يك سال تحصيلي) مورد تشويق قرار مي گيرد ولي گروه كنترل تشويق نمي شود. در پايان دوره يافته ها و نتايج، تجزيه و تحليل شده و با گروه كنترل مقايسه مي گردد و نهايتاً پيشنهادهايي ارائه مي گردد.ح. روش پژوهشي نيمه تجربي- اين روش كه براي اولين بار در سال 1957 توسط كمپبل مطرح شد، به اين دليل بود كه انجام تحقيق به روش قبلي، به دليل نياز به انتخاب دو گروه شبيه به يكديگر، بسيار مشكل زمان بر و پرهزينه مي باشد. روش تحقيق نيمه تجربي به سه شكل زير قابل اجرا ميباشد:1.طرح تحقيق نيمه تجربي با بكارگيري، پيش آزمون و پس آزمون، با استفاده از گروههاي تجربي و كنترل، بدون انتخاب تصادفي. 2.طرح تحقيق نيمه تجربي با بكارگيري چند پيش آزمون و چند پس آزمون، با استفاده از يك گروه آزمودني.3.طرح تحقيق نيمه تجربي با بكارگيري چند پيش آزمون و چند پس آزمون، با استفاده از گروههاي تجربي و كنترل، بدون انتخاب تصادفي. (چون توضيح درباره روش پژوهش نيمه تجربي و انواع آن مفصل بوده و باعث افزايش حجم مقاله مي گردد لذا، پيشنهاد مي شود براي كسب اطلاعات دقيق به كتاب هاي روش تحقيق در علوم اجتماعي و انساني مراجعه شود)11.جامعه و نمونه آماري پژوهش (نمونه گيري)جامعه آماري عبارت است از مجموعه اي از افراد يا اشيايي كه داراي ويژگي هاي همگن و قابل اندازه گيري باشد. به عنوان مثال اگر پژوهشگري بخواهد در باره دانشجويان دانشگاه صنعتي شريف، پژوهشي انجام دهد، جامعه آماري مورد نظر، دانشجويان آن دانشگاه مي باشند.نمونه آماري.عبارت است از يك گروه انتخاب شده از جامعه مورد نظر كه بايد داراي خصوصيات و صفات جامعه آماري باشد تا بتوان نتايج پژوهش به دست آمده از نمونه را به جامعه تعميم داد. در انتخاب نمونه آماري بايد موارد زير رعايت شود:الف-نمونه آماري با توجه به اهداف پژوهش انتخاب شود.ب-تعداد (حجم) نمونه آماري بايد قبل از شروع پژوهش دقيقا مشخص شود.پ-انتخاب نمونه بايد بدون اعمال غرض و تعصب صورت گيرد.12.روش هاي نمونه گيريبه منظور انتخاب نمونه (n) پژوهش از جامعه مادر (n) ، به دور از اِعمال نظر و تعصب و جانبداري، روش هايي وجود دارد كه عبارتند از:الف. روش نمونه گيري تصادفي ساده ب. روش استفاده از جدول اعداد تصادفيپ.روش نمونه گيري ناحيه اي يا خوشه ايت. روش نمونه گيري طبقاتي(براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد جامعه، نمونه آماري و روش هاي نمونه گيري به كتاب هاي آمار مراجعه شود).13.روش هاي گردآوري داده هابراي جمع آوري داده هاي مورد نياز يك طرح پژوهشي مي توان از روش هاي زير استفاده نمود.1.مشاهده(ديدن)2.انجام مصاحبه 3.تكميل پرسش نامه 4.بررسي اسناد و مدارك(آرشيو و كتابخانه).پژوهشگر با توجه به نوع پژوهش، روش پژوهش و نوع داده هايي كه قصد جمع آوري آنها را دارد، تصميم مي گيرد از چه روشي استفاده نمايد.(جهت آگاهي بيشتر از ويژگي، مزايا، ضعف ها و موارد استفاده هر يك از چهار روش بالا به كتاب هاي آمار مراجعه شود).14.روش تجزيه و تحليل داده هابعد از جمع آوري اطلاعات (داده ها) پژوهشگر با استفاده از روش هاي آماري، به تجزيه و تحليل داده ها پرداخته و سپس آنها را تفسير مي نمايد. در بسياري از موارد لازم است پژوهشگر داده ها را به صورت جداول و نمودارها ارايه داده و با استفاده از فرمول هاي آماري داده ها را تجزيه و تحليل نمايد. در تجزيه و تحليل و تفسير نتايج به دست آمده، پژوهشگر بايد متوجه باشد كه نبايد با قاطعيت ادعا نمايد كه داده ها چيزي يا امري را ثابت مي كند بلكه، همواره بايد در نتيجه گيري هاي خود از پيش جمله هايي نظير «چنين نشان مي دهد» ، «امكان دارد»، «مي توان حدس زد» ، «اين طور به نظر مي رسد» ، «احتمال دارد» و .. استفاده نمايد زيرا، داده هاي گردآوري شده همواره صددرصد واقعي نبوده و در موارد زيادي انعكاسي از واقعيت مي باشند. (وقتي سن فردي سوال مي شود پاسخ داده واقعي است ولي، چنان چه از كسي در مورد حادثه اي كه شاهد وقوع آن بوده سوال مي شود پاسخ، انعكاسي از واقعيت مي باشد).15.خلاصه پژوهش و پيشنهادهادر پايان تحقيق لازم است خلاصه اي از پژوهش، به صورت جامع و دقيق، ارايه شود. در اين قسمت موضوع هاي اساسي اي كه در تحقيق به بررسي آنها پرداخته شده است، از بيان مسئله، اهميت و ضرورت انجام پژوهش، فرضيه ها، سوال ها و يا هدف هاي كلي و ويژه پژوهش، روش انجام كار ديدگاه هاي نظري درباره موضوع پژوهش، مراحل انجام كار تا تحصيل يافته ها و تجزيه و تحليل يافته ها بايد به صورتي بسيار خلاصه و روشن آورده شود تا خواننده با مطالعه اين قسمت بتواند تصويري صحيح، دقيق و روشن از آن چه انجام شده در ذهن خود به دست آورد. (در مورد پايان نامه ها دانشگاهي استادان با مطالعه خلاصه تحقيق در جلسه دفاعيه حاضر مي شوند).در پايان همين قسمت پژوهشگر دستاوردهاي پژوهش را ارايه مي نمايد. مثلا نتايج اين پژوهش در چه زمينه هايي مي تواند مورد استفاده قرار گيرد. الگو يا الگوهايي، براساس موضوع پژوهش پيشنهاد مي شود. محدوديت هاي پژوهش – اعم از محدوديت هايي كه در كنترل پژوهشگر قرار داشته اند و يا خارج از كنترل وي بوده اند- بيان مي گردد. پيشنهادهايي براي پژوهش هاي بعدي و پيوست ها(شامل سوال هاي مصاحبه، نمونه اي از پرسش نامه، نمونه هايي از مكاتبات انجام شده با دستگاه ها و ...) ارايه مي گردد.پژوهش هاي علمي و يا پايان نامه هاي تحصيلي در فصل هايي به شرح زير تشكيل مي گردد. فصل اول- طرح پژوهش فصل دوم- ديدگاههاي نظري يا ادبيات پژوهشفصل سوم- متدولوژي يا روش و مراحل اجراي پژوهشيفصل چهارم- يافته هاي پژوهش فصل پنجم- تجزيه و تحليل يافته هافصل ششم- خلاصه پژوهش و پيشنهادهادر برخي از پژوهش ها و رساله هاي تحصيلي فصل هاي چهارم و پنجم در يكديگر ادغام مي شود. علاوه بر فصل هاي بالا، در ابتدا قبل از فصل اول پيش گفتار، فهرست مطالب، جدول ها و شكل ها و پس از فصل ششم فهرست منابع، نمونه اي از پرسش نامه ها- در صورت استفاده- و نمونه اي از مكاتبه هاي انجام شده با دستگاه ها، براي كسب اطلاعات ، ارايه مي گردد. فهرست منابع1.خليلي شوريني، سياوش، روش هاي تحقيق در علوم انساني- انتشارات يادواره كتاب تهران 13752.دلاور، علي، مباني نظري و عملي پژوهش در علوم انساني و اجتماعي- انتشارات رشد. تهران 13743.ساده، مهدي، روش هاي تحقيق با تاكيد بر جنبه هاي كاربردي- انتشارات هما- تهران 13754.معين، محمد، فرهنگ فارسي- انتشارات اميركبير- تهران 13715. نادري، عزت الله، سيف نراقي، مريم، روش هاي تحقيق و چگونگي ارزشيابي آن در علوم انساني- انتشارات بدر- تهران 13766. نبوي، بهروز، مقدمه اي بر روش تحقيق در علوم اجتماعي- انتشارات فروردين- تهران 1375
منبع:
www.kar-afarini.com/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=52
 


 


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۲۵ ] [ مشاوره مديريت ]

 

اشتباه هاي رايج در طرحهاي پژوهشي
 

   اشتباهات متداول در تدوين يك مطالعه تحقيقي


          1- انتخاب مسئله تحقيق را تا گذراندن تمام دروس يا بيشتر آنها به تعويق مي اندازند

          2- اولين ايده تحقيقي يا موضوع پيشنهادي را بدون انجام بررسي انتقادي مي پذيرند

          3- مسئله اي را براي تحقيق انتخاب مي كند كه خيلي وسيع يا خيلي مبهم است

          4- فرضيه هاي تحقيقي مبهم يا غير قابل آزمايش را تدوين مي كند

 

  اشتباهات متداول در مطالعه منابع مربوط به موضوع تحقيق

          1- به خاطر شروع هرچه زودتر تحقيق ادبيات تحقيقي مربوط را با شتاب زدگي مطالعه مي كنند .

          2- بيش از حد بر منابع دست دوم ، اعتماد وتاكيد مي كنند .

          3- در هنگام مطالعه مقاله هاي تحقيقي ،بر روي يافته هاي پژوهشهاي گذشته تمركز كرده واز بررسي روشهاي جمع آوري واندازه گيري در آن پژوهشها خود داري  مي كنند

          4- منابع ديگري را نظير روزنامه ومجله هاي عمومي كه اغلب شامل مقاله ها وبحثهاي مفيدي در زمينه موضوع مورد تحقيق هستند ،ناديده مي گيرند

          ادامه اشتباهات مربوط به بررسي منابع

          5- در تعريف دقيق ورضايت بخش ازعنوان تحقيق كوتاهي مي كنند وهمين امر ،موجب محدود شدن مطالعه ادبيات تحقيق مي شود.مرورگسترده ووسيع منابع نيز ممكن است موجب دلسردي شود.

          6- اطلعات كتابشناختي را نادرست يادداشت مي كنند ،به طوري كه در صورت نياز نمي توانند آنها را پيدا كنند

          7- بدليل عدم درك روشن طرح تحقيق توسط دانشجو ،مطالب وموارد بي اهميت زيادي فيش برداري مي شود.

 

 اشتباهات متداول در جمع آوري داده ها

          1- به برقراري وحفظ ارتباط با آزمودنيها توجه كافي نشان نمي دهند .اين امر منجر به نگرش منفي در آزمودنيها وكاهش اعتبار مي شود.

          2- به منظور سهولت تغييراتي را در نحوه انتخاب آزمودنيها ايجاد مي كنندودر نتيجه باعث تضعيف طرح تحقيق مي شوند

          3- در تشريح اهداف ادازه گيري تحقيق براي افراد متخصص كوتاهي مي كنند

          4- در ارزشيابي روشهاي اندازه گيري موجود قبل از انتخاب روش نهايي كوتاهي مي كنند .اين مسئله باعث مي شود از روشهاي بي اعتبار ووسايل اندازه گيري نامناسب در تحقيق استفاده شود.

          ادامه اشتباهات جمع آوري اطلاعات

          5- ابزارهايي رادراندازه گيري خود به كار مي برند كه از پايايي زيادي برخوردار نيستند

          6- روشهايي را براي اندازه گيري به كار مي برند كع شرايط لازم را براي اجرا ندارند

 

اشتباهات متداول در كاربرد وسايل اندازه گيري

          1- به اعتبار محتوايي ابزار توجه نمي كنند

          2- نقش مجريان تحقيق در در جمع آوري داده هارا كنترل نمي كنند

          3- اعتبار وپايايي وسايل اندازه گيري را به صورت كلي بررسي مي كنند

          4- بدون ارزشيابي اعتبارداده ها ،فرض مي كنند ابزار آنچه را ادعا مي كند مي تواند اندازه گيري كند

          5- وسايلي را براي اندازه گيري به كار مي برند كه براي اجرا وتجزيه وتحليل آن آموزش كافي نديده اند

          6- وقت زيادي را براي اجراي آزمونهاي طولاني به كار مي برند ، وآزمونهاي كوتاهتر را كه هدف را اندازه گيري مي كنند مورد استفاده قرار نمي دهند.

          7- وسايل اندازه گيري را قبلا به صورت آزمايشي اجرا نمي كنند

 

 اشتباهات رايج در استفاده از ابزار آماري )تكنيكهاي آماري (

               1- ابزارهاي آماري صحيح يا مناسبي را براي تجزيه وتحليل موضوع مورد استفاده ،انتخاب نمي كنند .

          2- داده هاي تحقيقي را جمع آوري مي كنند ، سپس مي كوشند براي تجزيه وتحليل آنها ابزار آماري مناسبي پيدا كنند .

          3- در مطالعاتي كه مي توان روشهاي آماري مختلفي را به كار برد ،تنها ازيك روش آماري استفاده مي كنند.اين امر اغلب به ناديده گرفتن نتايجي منجر مي شوند كه مي توانندسهم مهمي در پايان نامه داشته باشند .

          4- از ابزار آماري در موقعيتهايي استفاده مي كنند كه داده ها ،مفروضه هايي را كه ابزار ها بر آنها مبتني هستند ، برآورده نمي كنند .

          ادامه اشتباهات مربوط به تكنيكهاي آماري

          5- در بيان اختلافهاي جزيي كه از نظر آماري معني دار هستند اغراق مي كنند .

          6- درشرايطي كه نمي توانند از همبستگي پيرسون استفاده كنند، از به كار بردن روشهاي تحليلي همبستگي ،خودداري مي كنند.

          7- اغراق در تفسير معني ضريب همبستگي 

 

 اشتباهات متداول در طرح وروش تحقيق

          1- جامعه آماري مورد بررسي را به طور دقيق تعريف نمي كنند.

          2- نمونه هايي با حجم كم را انتخاب مي كنند ودر نتيجه نمي توانند زير گروههاي موجود درتحقيق رامورد تجزيه وتحليل قرار دهند .

          3- سعي مي كنند از پاسخگوياني استفاده كنند كه داوطلب شركت در تحقيق هستند.

          4- طرح تحقيق خودرا به خاطر سهولت اجرا وجلب توجه مديران يا سفارش دهندگان در هنگام اجراي طرح تغيير مي دهند ودر نتيجه از اعتبار طرح مي كاهند.

          5- در انجام تحقيق مي كوشند تا داده هاي بيشتري را جمع آوري كنند وهمين امر سبب فشار زياد به آزمودنيها ودر نتيجه منجر به عدم همكاري آنان مي شوند.

          6- كوشش مي كنند كه مطالعه اي را كه به 2 يا 3 سال وقت نياز دارد ، در مدت يك ترم تحصيلي به اتمام رسانند

          7- جزييات برنامه جمع آوري اطلاعات را به منظور اجتناب از عيان شدن اشتباهات ،به صورت كامل وكافي بيان نمي كنند.

          8- قبل از اجراي تحقيق مطالعه مقدماتي را انجام نمي دهند يا وسايل وروشهاي اندازه گيري را مورد آزمون قرار نمي دهند .

 

 اشتباها متداول در پردازش داده ها

          1- روش منظمي را براي كدگذاري و ثبت داده ها مشخص نمي كنند

          2- جزئيات تغييرات ارزشهاي داده ها را هنگام اجراي روش توضيح نمي دهندودر هنگام توصيف داده ها ،قادر به ياد آوري آنچه اتفاق افتاده است نيستند.

          3- روش امتياز دهي سوالها در جريان انجام تحقيق را تغيير مي دهند.

 

 اشتباهات متداول در تهيه گزارش تحقيق

          1- فعاليتهاي مربوط به تهيه منابع وماخذرا تا اتمام تحقيق به تعويق مي اندازند.

          2- در فيش برداري اطلاعات ضروري براي تدوين گزارش نهايي كوتاهي مي كنند .

          3- تنظيم مطالب بر مبناي زمان تدوين انجام گزارش انجام مي شود نه معيارهاي علمي .

          4- اهميت منابع به لحاظ ارتباط با موضوع ناديده گرفته مي شود وبه همه آنها جاي يكسان داده مي شود .

          ادامه اشتباهات تدوين گزارش

          5-  نتايج بدست آمده جاصل از مطالعه منابع مرتبط با موضوع را به خوبي مطالعه نمي كنند

          6- نقل مستقيم از آثار را زياد به كار مي برند ، ازبيان مطالب با جملات خود كوتاهي مي كنند .

          7- در باره روش انتخاب نمونه وشاخصهاي اندازه گيري به كار برده شده توضيح كامل ومناسبي نمي دهند.

          8- از تاكيد بر يافته هاي مهم خود داري مي كنند . .قت زيادي را صرف داده هاي جزيي مي كنند .

 

  اشتباهات متداول در تحليل محتوي

          1- محتوايي را انتخاب مي كنند كه به سهولت قابل دستيابي است وغالبا نمونه بدون سوگيري تمام محتوايي كه از آن انتخاب شده است ، نيست وارتباطي به هدف تحقيق ندارد.

          2- پايايي روشهاي تحليل محتواي مورد نظر را تعيين نمي كنند.

          3- روشي را براي طبقه بندي به كار مي برند كه به اندازه كافي مشخص وجامع نيست .

 

   اشتباهات متداول در مطالعات پيمايشي

          1- پرسشنامه را براي مطالعه مسايلي به كارمي برند كه حل آن مسايل با استفاده از روشهاي ديگر ،نتايج تهتري را در برخواهد داشت .

          2- توجه كافي به تهيه وتنظيم پرسشنامه ندارند وآنرا به صورت آزمايشي اجرا نمي كنند .

          3- پرسشهاي زيادي را در پرسشنامه مي گنجانند واين امر موجب اتلاف وقت پاسخ دهندگان مي شود .

          4- درتدوين پرسشنامه به نكات چاپي ،املايي،ونظايرآن كمترتوجه مي كنندكه درصورت رعايت ،تصويرمثبتي را در ذهن پاسخ دهنده ،به وجود مي آورد.

          5- به منظور دست يافتن به سوگيريهاي ممكن،آزمودنيهايي را كه به پرسشنامه جواب نداده اند ،مورد بررسي قرار نمي دهند.

     منبع: http://naghibulsadat.blogfa.com/post-31.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۲۱ ] [ مشاوره مديريت ]

 

فهرست برخي از پايگاههاي مرتبط با پايان نامه ها


www.irandoc.ac.ir

دستيابي به اطلاعات علمي:پايان‌نامه‌ها، طرحهاي پژوهشي، همايشها، مقاله‌‌ها و گزارش هاي دولتي

  www.iska.ir/PayBody.asp?Page=1

جستجو در پايان‌نامه‌هاي قرآني دانشجويان ايران

 www.miu.ac.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=322

جستجو در پايان نامه هاي دفاع شده مركز المصطفي العالميه

  http://kamyarsedaghat.blogfa.com/cat-15.aspx

نمونه اي از عناونين پايان نامه هاي تربيت مدرس با محوريت انديشه هاي علامه طباطبايي و شهيد مطهري

 http://fegh-arak.blogfa.com/post-15.aspx

عناوين پايان نامه هاي دوره كارشناسي ارشد رشته فقه و مباني حقوق اسلامي دانشگاه آزاد اسلامي اراك

 www.kargah82.blogfa.com/post-1.aspx

موضوعات و عناوين پايان نامه هاي دانشجويان رشته معارف اسلامي و فرهنگ و ارتباطات

 www.hadith.ac.ir/view.aspx?pageid=155

چكيده و عناوين پايان نامه‌هاي علوم حديث

 http://ka110.blogfa.com/post-1239.aspx

معرفي برخي عناوين پايان نامه هاي دانشگاه تربيت مدرس در حوزه حقوق فقه و قرآن

 www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=51478&

كتاب، پايان نامه و كتابشناسي امام خميني (ره)

 www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=54689

پايان نامه، كتاب و كتاب شناسي توحيد

 www.nahad.ir/Payannamehdini

مشخصات برخي از پايان نامه هاي در سايت نهاد مقام معظم رهبري در دانشگاهها

 www.navideshahed.com/fa/index.php?Page=archive&ID=33

چكيده  و اطلاعات پايان نامه هاي پايگاه اطلاع رساني فرهنگي شاهد


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۲۰ ] [ مشاوره مديريت ]

 

چگونگي اطلاع از پايان نامه هاي موجود در آن موضوع

براي پي بردن به پايان نامه هايي كه در همان موضوع شما نوشته شده است راههايي رجود دارد. كه در اينجا به چند مورد از آنها اشاره مي كنيم. گاهي ناچار خواهيد بود تا از چند روش براي رسيدن به هدفتان سود جوييد.

1- مراجعه به اساتيد و محققان صاحب نام و برجسته هر رشته: در اغلب اوقات اساتيد و محققان هر رشته از اتفاقات رخ داده از جمله نوشته شدن پايان نامه در باره موضوع مورد نظر و يا كتابهاي در باره آن مطلع هستند كه با مراجعه به آنان مي توانيد از پايان نامه هاي نوشته شده در باره آن موضوع مطلع شويد.

2- مراجعه به مراكز تخصصي: مراجعه به مراكزي كه درباره رشته شما داراي تخصص و يا هيئت و گروه علمي قويي هستند. به طور مثال اگر قصد داريد پايان نامه اي درباره علوم حديث به نگارش در آوريد بهتر است ضمن مراجعه به پژوهشكده علوم حديث و صاحبنظران آن مركز از فهرست پايان نامه هاي موجود در آن مطلع شويد.

3- پايگاه اينترنتيِ مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران: يكي از بهترين راههاي مطلع شدن از پايان نامه هاي نوشته شده در كشور، مراجعه به پايگاه اينترنتيِ مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران (http://www.irandoc.ac.ir ) مي باشد. شما با ورود به اين پايگاه و انتخاب گزينه پايان نامه و جستجوي كلمه مورد نظر در آن از پايان نامه هاي نوشته شده مطلع مي شويد. اين پايگاه 15 صفحه نخستين پايان نامه را به طور رايگان در اختيار شما قرار مي دهد كه قالباً شامل كتابشناسي، فهرست مطالب و گاهي مقدمه مي باشد. شما با مرور در فهرست مطالب، با مطالب آن آشنامي شويد كه اين امر چندين فايده مي تواند براي شما داشته باشيد. الف) چنانچه موضوعي را انتخاب كرده باشيد با بررسي فهرست آن در خواهيد يافت كه آيا به همان موضوع شما مي پردازد و يا موضوع شما، بنا به جهاتي با آن پايان نامه نگاشته شده متفاوت مي باشد. ب) اگر موضوعي انتخاب نكرده ايد با بررسي آن پايان نامه، مي تواند ايده هاي نو و موضوعات جديد را در ذهن خود بپروراند. ج) با بررسي پايان نامه با منابع استفاده شده توسط آن محقق و هچنين خود محقق آشنا مي شويم كه اين امر موجب مي شود تا با برقراري ارتباط با آن محقق، مسير خود را آسان تر بپيماييم.

نكته: بايد دقت داشت كه با تمام قوتي كه پايگاه اينترنتيِ مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران دارد، اين پايگاه داراي نقاط ضعف عمده اي نيز مي باشد كه بايد به آن توجه داشت و ان اينكه پايان نامه هايي كه در اين پايگاه قرار دارند با تأخير و كندي فراوان در سايت قرار داده مي شوند كه اين امر موجب مي شود تا از پايان نامه هايي كه جديداً دفاع شده اند مطلع نشويد. با اين كه اين پايگاه بسيار قوي مي باشد ولي نبايد از شوه هاي ديگر غافل شد.

4- استفاده از كتابشناسي ها و مأخذ شناسي هاي پايان نامه ها: يكي از راههاي كه به شما كمك مي كند تا با پايان نامه هاي نوشته شده در باره آن موضوع مطلع شويد مراجه به كتابهايي است كه عناوين و يا چكيده پايان نامه هاي نوشته شده درباره موضوع خاص را شامل مي شود. به طور مثال كتابهايي چون

1. چكيده پايان نامه هاي حديثي
محمد دلال موسوي، مهدي هوشمند
نشر: دار الحديث (1383)

2. چكيده پايان نامه هاي علوم قرآني: كارشناسي ارشد و دكترا، دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي
جعفر نكونام (گردآورنده)
نشر: رايزن (06 تير، 1384)

3. آشنايي با پايان نامه هاي قرآني: قرآني
عزت الله مولايي نياهمداني، محمدعلي هاشم زاده
نشر: فرهنگ سبز

4. چكيده پايان نامه هاي كارشناسي ارشد دانشجويان پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي
نشر: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي (12 آذر، 1384)

5. فهرست پايان نامه هاي دانشگاهي در زمينه دستور زبان فارسي 1333 تا 1382
آسيه غروي (ويراستار)، محمدامين ناصح (گردآورنده)
نشر: فرهنگستان زبان و ادب فارسي (09 آبان، 1384)

6. مجموعه خلاصه پايان نامه هاي رشته تربيت بدني و علوم ورزشي، دكترا و كارشناسي ارشد تا پايان سال 1379
نشر: اميددانش (1382)

7. كتابنامه پايان نامه هاي زبان و ادبيات عرب، كارشناسي ارشد و دكتري دانشگاهها و موسسات آموزش عالي
عبدالله شفيعي، ابوالحسن امين مقدسي
نشر: جهاد دانشگاهي (دانشگاه تربيت معلم) (1382)

8. ماخذشناسي فلسفه غرب: معرفي توصيفي منابع فارسي (كتاب، مقاله و پايان نامه) تا 1380
حسينعلي رحمتي
نشر: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي

اين موارد ذكر شده مََثل مشت نمونه خروار مي باشد شما مي توانيد كتابهاي ديگري از اين دست بيابيد. علاوه بر اين دست از كتابها كتابهاي ديگري وجود دارند كه به جمع آوري و تدوين كتابشناسي موضوعي مي پردازند. اين نوع از كتابها ضمن اينكه راهنما خوبي براي يافتن منبع مي باشد براي :يافتن موضوع پايان نامه مي باشد.در اين جا نمونه هايي از نوع كتابها ذكر مي گردد

كتابشناسي مهدويت
نشر: پايگاه اطلاع رساني سراسري اسلامي (پارسا) (27 تير، 1384)

كتابشناسي اختصاصي امام حسين (ع)
حشمت الله صفرعلي پور
نشر: ياقوت (1381)

كتابشناسي پيامبر اعظم (ص)
سلمان حبيبي
نشر: كتاب طه(وابسته به موسسه فرهنگي طه) (25 آذر، 1386)

كتابشناسي اسماعيليه
مهدي انصاري كرماني
نشر: فرزان روز (06 شهريور، 1384)

كتابشناسي جامع حديث (رجال)
ناهيد باقري خرمدشتي
نشر: آفتاب توسعه (05 دي، 1385)

كتابشناسي هنر اسلامي
نشر: موسسه اطلاع رساني اسلامي مرجع (05 آذر، 1384)

استفاده از پايگاهها اينترنتي: تعدادي از پايگاههاي اينترنتي، از جمله بعضي از پايگاههاي متعلق به دانشگاهها، ليستي از پايان نامه ها را ارائه مي دهد. كه ليست برخي از آنها را ذكر مي شود.

جستجو در پايان‌نامه‌هاي قرآني دانشجويان ايران
www.iska.ir/PayBody.asp?Page=1


جستجو در پايان نامه هاي دفاع شده مركز جهاني علوماسلامي

www.qomicis.com/farsi/pnameh/pnameh.aspx

 

نمونه اي از عناونين پايان نامه هاي تربيت مدرس با موضوعات متنوع و همچنين با محوريت انديشه هاي علامه طباطبايي، شهيد مطهري
http://kamyarsedaghat.blogfa.com/cat-15.aspx

 

فهرست عناوين پايان نامه هاي دورة كارشناسي ارشد رشتة فقه و مباني حقوق اسلامي دانشگاه آزاد اسلامي اراك

http://fegh-arak.blogfa.com/post-15.aspx

 

موضوعات و عناوين پايان نامه هاي دانشجويان رشته معارف اسلامي و فرهنگ و ارتباطات

www.kargah82.blogfa.com/post-1.aspx

 

چكيدۀ و عناوين پايان نامه‌هاي علوم حديث

www.hadith.ac.ir/view.aspx?pageid=155

 

معرفي برخي عناوين پايان نامه هاي دانشگاه تربيت مدرس در حوزه حقوق فقه و قرآن

http://ka110.blogfa.com/post-1239.aspx

 

پايگاه اينترنتي حوزه در پايگاه خود بخشي به عنوان پايان نامه دارد كه ما در اينجا دو پيوند از آن را به عنوان نمونه ذكر مي كنيم:


كتاب، پايان نامه و كتابشناسي امام خميني ره
www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=51478&

 

پايان نامه، كتاب و كتاب شناسي توحيد
www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=54689

 

پايگاه اطلاع رساني نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها گزينه اي به نام پايان نامه هاي ديني دانشگاهها به آدرس ذيل دارد:
www.nahad.ir/Payannamehdini/default.asp


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۱۶ ] [ مشاوره مديريت ]

 

انتخاب موضوع پژوهش براي نوشتن پايان نامه

انتخاب موضوع تحقيق يكي از مهم ترين مراحل يك پژوهش علمي و از دشوارترين آن به شمار مي رود. براي درك بهتر جايگاه موضوع يابي، بهتر است تا نگاهي كلي به مراحل تحقيق نماييم: تحقيق را مي توان بر دو مرحله تقسيم نمود:

مرحله ي اول، مرحله ي تحقيق به منظور يافتن پرسشي شايسته و بايسته ي پژوهش است.
مرحله ي دوم، تحقيق به منظور يافتن پاسخ پرسش مورد نظر مي باشد.

اما با تفصيل بيشتر مي توان اين مراحل را به شرح زير بيان نمود:

1. مرحله ي مطالعات اكتشافي ـ موضوع يابي به جهت طرح پرسشي براي تحقيق،
2. مرحله ي غني سازي پرسش هاي تحقيق،
3. نگارش طرح پژوهش،
4. بررسي مدارك و منابع،
5. جمع آوري داده هاي مرتبط با پژوهش،
6. تحليل داده ها،
7. نتيجه گيري نهايي،
8. نگارش و ويرايش گزارش نهايي. (در قالب رساله ي دانشگاهي، مقاله و مانند آن )

تا مرحله ي اول به خوبي انجام نشود، قادر به ورود مناسبي به مرحله ي دوم نخواهيم بود. لذا در اين بخش به بررسي مهم ترين مواردي خواهيم پرداخت كه به انتخاب آگاهانه ي موضوعات پژوهشي ما منجر مي گردند.

موضوع تحقيق چيست؟

تعابير مختلفي از موضوع تحقيق صورت پذيرفته است:

 

1. موضوع تحقيق عبارت است از هر آنچه كه از قابليت بررسي و تحقيق برخوردار است. در اين زمينه كه امور قابل پژوهش كدام ها مي باشند؟ اختلاف نظر موجود است. هيچ دليلي ندارد كه موضوعات تحقيق علمي را منحصر در روش شناسايي خاصي مثلا عقلي و يا حسي نماييم.

2. موضوع تحقيق عبارت است از آنچه كه ما درصدد رسيدن به آن و تحقيق بر روي آن مي باشيم.
براي پژوهشگري كه به دنبال انجام يك تحقيق « واقعي » است، انتخاب موضوع پژوهش بسيار مهم مي باشد. به ويژه آنكه بخواهد « آگاهانه » مسير حيات علمي خود را انتخاب نمايد. هر چه درباره ي موضوع پژوهش خود بيشتر تامل و توجه نماييد، به استحكام شخصيت علمي و كسب نتيجه ي بهتري در پژوهش خود ياري رسانده ايد. بديهي است كه بدون انتخاب موضوع پژوهش قادر به انجام آن نخواهيم بود. يكي از پژوهشگران پاسخ به اين پرسش ها را در انتخاب موضوع پژوهش ضروري مي داند:

2.1. آيا موضوع مورد نظر ارزش تحقيق دارد؟ به عبارت ديگر آيا مشكلي از مشكلات فكري و معرفتي پژوهشگر و جامعه را حل مي كند؟ آيا نتيجه ي پژوهش من تاثير مثبتي بر فرهنگ و هويت فردي و اجتماعي اعضاي جامعه خواهد داشت؟

2.2. آيا موضوع مورد نظر در سطح رساله ي دانشگاهي قرار دارد؟ برخي از موضوعات بيشتر مناسب قالب هاي يك مقاله و نه يك پژوهش دانشگاهي است.

2.3. آيا توانايي انجام اين پژوهش را داريد؟ موقعيت خود را از نظر اموري چون دانستن زبان، زمان كافي، امكانات مادي مورد نياز پژوهش بسنجيد.

2.4. آيا نسبت به موضوع مورد نظر، علاقمند مي باشيد؟ موضوعي را انتخاب نكنيد كه با روحيه، ذوق و علاقه ي دروني تان ناسازگار باشد. [1]


3. خانم دكتر « رجاء وحيد دويدري » در اين زمينه مي نويسد:

3.1. در انتخاب موضوع به هيچ وجه نبايد عجله كرد.

3.2. موضوع انتخاب شده مورد علاقه ي واقعي دانشجو باشد.

3.3. دانشجو قادر به انجام تحقيق در آن زمينه باشد. به عنوان مثال بتواند در آن زمينه « فكر » كند، بر « منابع اصلي » پژوهش خود دسترسي داشته باشد، به افراد مطلع در آن زمينه دسترسي داشته باشد،

3.4. موضوع انتخاب شده، در عنوان و محتواي خود « جديد » باشد. حرف جديدي براي گفتن داشته باشد. كه در قالب نقد پژوهش قبلي، يا ارائه ي روشي جديد، بيان مي گردد.

3.5. موضوع پژوهش متناسب با رساله ي دانشگاهي باشد. نه آنچنان وسيع باشد كه قابل جمع شدن در دوران دانشجويي نشود. و نه چندان محدود باشد كه بيشتر متناسب با يك مقاله ي كوچك به نظر آيد.

3.6. در دوره ي كارشناسي و كارشناسي ارشد بهتر است دانشجو وارد مباحث بسيار تخصصي علمي نشود مگر آنكه از نظر علمي در سطح عالي رشته ي مد نظر قرار داشته باشد. تا توانايي ورود به اختلاف نظرهاي اساسي را دارا باشد.

3.7. پژوهش براي جامعه فايده ي عملي داشته باشد و از جهت فكري و فرهنگي بر آن اثر مثبت بگذارد. به عنوان مثال اينكه حرمسراي فلان پادشاه داراي چند نفر زن و خدمه و غيره بوده و يا آنكه فلاني صبح پنج شنبه از دنيا رفته و يا بعد از ظهر آن، هيچ كمكي به مشكلات متعدد معرفتي و فرهنگي جامعه ( به ويژه مسايل اساسي فرا روي نسل جوان كشور ) نمي نمايد.

3.8. ويژگي يك رساله ي خوب در پيدا كردن و منتهي شدن به عرصه هاي جديدي براي پژوهش و پيشنهاد آن به پژوهشگران بعدي است. ( لذا مي توان از پيشنهادهاي پژوهش هاي قبلي نيز ياري جست. )

3.9. در زمان انتخاب موضوع بايد متوجه مشكلات مادي و محدوديت هاي زماني و توانايي هاي روشي دانشجو بود.[2]

 

 

با توجه به موارد فوق براي انتخاب موضوع، نيازمند انجام حداقل دو كار هستيم:

الف. خودشناسي. ب. موضوع شناسي

الف ـ خود شناسي:

به جهت نيل به اين هدف اين پرسش ها را با خود در ميان بگذاريد:

پرسش اول: علاقه ي معطوف به تخصص من در چه حوزه اي است؟

نسبت به پاسخ اين پرسش حساس باشيد. پاسخ به اين پرسش نوعي تصميم گيري درباره ي آينده است. معمولا افرادي در پژوهش موفق مي شوند كه به شكلي « مستمر » حوزه هاي مطالعاتي خود را در طول زمان گسترش داده و برنامه هاي علمي خود را در دوره هاي زماني نسبتا طولاني تعريف مي نمايند. علوم با زحمت به دست مي آيد. پس به فكر حل و فصل سريع همه ي مسايل و به قولي يك شبه دانشمند شدن نباشيد.

در پاسخ به اين پرسش حوزه ي كلي مورد علاقه ي خود را بيان نماييد. ممكن است كه دانشجويي علاقمند به فقه اسلامي با گرايش مطالعات مقايسه اي ميان مذاهب اسلامي باشد. ديگري گرايش به تفسير قرآن با گرايش مطالعات ادبي داشته باشد، فردي علاقمند به بررسي جامعه پذيري ديني در ميان كودكان شهر خود باشد و آن ديگري شوق دانستن علم كلام با تاكيد بر مشكلات معرفتي كنوني جامعه اش را داشته باشد. با كمي دقت در مي يابيم كه بر خلاف گمان اوليه، انتخاب موضوع چندان هم كه مي نمايد ساده و آسان نمي باشد. هر انتخاب ما به نوعي تعريف زندگي فكري و فرهنگي ماست. پس بايد به جهت انتخاب موضوع تحقيق، مبادرت به تحقيقي مقدماتي نمود. به جهت سهولت در تصميم گيري به دستورالعمل توجه نماييد:

1. چند حوزه ي كلي مورد توجه خود را بر روي كاغذ بنويسيد. به عنوان مثال علاقمند به انجام پژوهش در كدام يك از رشته ها مي باشيد؟ علوم قرآني، فقه و اصول، تاريخ اسلام، عرفان و حكمت اسلامي و نظاير آنها. }

2. در ادامه، سرشناس ترين پژوهشگران اين رشته ها را شناسايي نماييد. اين پرسش را مي توانيد با استفاده از نظرات اساتيد مطلع در حوزه و دانشگاه بپرسيد.

3. سپس تحقيق نماييد كه مهم ترين اثر علمي هر يك چه بوده و چه تعريفي از رشته ي خود ارائه مي دهند؟

4. خواندن خاطرات اساتيد برجسته ي هر علم مي تواند كمك بسياري در پاسخ به اين پرسش نمايد.

5. آيا اين علاقه را تحت تاثير اطرافيان و به عبارت ديگر « حرف مردم » انتخاب نموده ايد و يا آنكه علاقه اي دروني است و لو آنكه مورد پسند خيلي ها نباشد؟

هيچگاه زندگي علمي خود را منوط به حرف مردم ننماييد. نويسنده در تجربه ي خود در مراكز دانشگاهي با افرادي برخورد نموده است كه چون برخي اطرافيان از رشته هاي ديني چندان خوششان نمي آمده دست به نوعي پنهان كاري در خصوص بيان رشته ي خود مي زده اند. آيا چنين افرادي در امر پژوهش موفق خواهند بود؟ مسلما خير !

اگر مرحوم حضرت آيت الله حاج شيخ ذبيح الله قوچاني ( رحمة الله عليه ) در كودكي به حرف آن چند نفري كه ايشان را تشويق به ترك تحصيل علوم حوزوي مي نمودند گوش مي داد، آيا در پايان زندگي شريف خود همچنان دريايي از علوم و معارف الهي بود؟ علاقه ي علمي خود را به خاطر سخن مردم سركوب ننماييد. انسان در هر حوزه اي كه از درون انتخاب نمايد به مراتب بهتر به رشد و شكوفايي انديشه هايش مي پردازد. اما در هر رشته اي كه هستيد همواره بكوشيد تا حق را فراموش نكنيد.


پرسش دوم : توانايي هاي من در حوزه ي پژوهش در چه زمينه هايي است؟

1. توانايي ها ي خود را يادداشت نماييد. بعضي وقت ها نيازمند كشف استعدادهاي دروني خود هستيم. توانمندي هاي خود را شناسايي نماييد. توانايي هايي چون دسترسي به كتابخانه هاي بزرگ، ترجمه ي متون علمي ( مانند ترجمه از زبان عربي و يا انگليسي به فارسي ) ، استفاده از نسخ خطي، داشتن وقت كافي، دارا بودن اساتيد برجسته و در دسترس، داشتن دوستان ياري دهنده، منابع مالي متناسب با پژوهش، و ... از نقش مهمي در انتخاب موضوع پژوهش برخوردارند و همين مثال هاي به ظاهر ساده براي همگان ميسر نمي باشد. پس از نگارش دقيق و كامل امكانات خود، به شكل كاملا متفاوتي وارد بررسي موضوع پژوهش مي شويد. حتي ممكن است علاقمند به برخي از حوزه هاي علمي خاص گرديد كه پيشتر به آن فكر نمي كرديد.

2. با تهيه ي دفتر كوچكي، پاسخ هاي خود را تا انتهاي برنامه ي موضوع يابي در آن يادداشت كنيد. در دوره هاي مختلف زماني و در مراحل انتخاب موضوعات جديد بار ديگر به دفترچه ي خود مراجعه كرده و پاسخ هاي جديد خود را با پاسخ هاي قبلي، مورد « مقايسه » قرار دهيد. با اين كار علاوه بر تصحيح اشتباهات گذشته، امكان مقايسه ي تحول علمي خود را در طي زمان خواهيد داشت.


ب ـ موضوع شناسي:

در اين زمينه نيز نيازمند طرح چند پرسش اساسي مي باشيم:

پرسش اول: در زمينه ي مورد علاقه ي من چه موضوعاتي وجود دارد؟

به جهت رسيدن به پاسخ اين پرسش اين راه ها را دنبال نماييد: ( فرض نماييد كه شخصي علاقمند به پژوهش در حوزه ي تاريخ اسلام است. )

به كتابخانه برويد.

1) ابتدا آخرين شماره هاي مجلات تخصصي در حوزه ي تاريخ و تاريخ اسلام را مشاهده نماييد. عناوين مقاله هاي مجلات فوق را يادداشت نماييد.

2) چند كتاب اصلي در زمينه ي تاريخ اسلام را انتخاب نموده و « فهرست مطالب » كتاب هاي فوق را به دقت مطالعه نماييد. ( در اين مرحله نيازي به مطالعه ي خود كتاب نداريد. ) سعي كنيد با دقت در فهرست هاي فوق به نحوه ي « طبقه بندي دوره هاي تاريخي » نويسنده آگاه گرديد.

3) با راهنمايي از كتابدار كتابخانه از فهرست هاي كتابشناسي در زمينه ي مورد علاقه ي خود استفاده نماييد.

4) از افراد مطلع بپرسيد.

از اساتيد صاحب نظر در تاريخ اسلام درباره ي حوزه هاي مختلف تحقيق در زمينه ي تاريخ اسلام پرسش نماييد. دقت نماييد كه افرادي انتخاب شوند كه اولا در زمينه ي مورد سئوال تخصص داشته باشند و ثانيا خود از زمره ي پژوهشگران به نام آن محسوب شوند.

بهترين راه دستيابي به آنها آگاهي از ساعات تدريس شان در مدارس ديني و يا دانشگاهي و حضور در فاصله ي ميان تدريس ايشان است. تنها در چند دقيقه مي توان اطلاعات مورد نياز را اخذ نمود. پاسخ هاي ايشان را به دقت يادداشت نماييد.

اكنون شما فهرستي از عناوين مهم ترين مقالات مربوط به تاريخ اسلام و نيز برخي از عنوان هاي مطالب كتاب ها و پيشنهادهاي افراد متخصص و خبره را در اختيار داريد. ممكن است از صدها حوزه ي موجود در تاريخ اسلام علاقمند به مطالعه در زمينه ي تاريخ اندلس در دوران درخشش تمدن اسلامي در آن شده باشيد.( توجه داشته باشيد كه اين تنها يك مثال است. ) همانگونه كه مشاهده مي شود در پايان اين بخش از موضوع يابي حوزه ي پژوهش ما تا حد زيادي محدود شده است. به عبارت ديگر تاريخ اسلام به تاريخ اندلس در دوران اسلامي تقليل يافته است. اكنون زمان طرح پرسش بعدي است.

پرسش دوم: در زمينه ي انتخابي من تا كنون چه كارهايي انجام شده است؟

به جهت پاسخ به اين پرسش يكبار ديگر به كتابخانه ( فضاي اصلي انجام پژوهش ) برويد. اين بار تنها مقالاتي را كه پيش تر درباره ي اندلس ديده بوديد به دقت مطالعه نماييد. در كتابخانه كليه ي كتاب هاي موجود در زمينه ي تاريخ اندلس را شناسايي كرده و در يك فهرست يادداشت فرماييد. فراموش نكنيد كه اين كار را با دقت هر چه تمام تر انجام دهيد. چه آنكه نتيجه ي اين بررسي فصل پيشينه ي تحقيق و ادبيات موجود در زمينه ي مورد نظر شما را پوشش مي دهد.

چند كتابي را كه در سال هاي اخير به چاپ رسيده اند از كتابخانه گرفته و آنها را مورد مطالعه قرار دهيد. معمولا كتاب هاي مفيد علمي به پيشينه ي تحقيق خود اشاره نموده اند. لذا آخرين آثار علمي در زمينه ي اندلس ممكن است نياز پژوهشگر فرضي ما را برآورده نمايد.

پرسش سوم : انجام چه تحقيقاتي، دوباره كاري و تكرار مكررات محسوب نمي گردد؟

پاسخ اين پرسش را زماني مي توان داد كه به پرسش پيشين به خوبي پاسخ داده شده باشد. يعني ديگر بدانيد كه پيش از كار شما چه خبر بوده است. اشتباه بسياري از دانشجويان در عدم توجه به اين واقعيت است كه بدون مطالعه ي پژوهش هاي انجام شده درصدد پاسخ به اين پرسش بر مي آيند. نويسنده غالبا با چند پرسش ساده از دانشجويان متوجه شده است كه ادعاي بسياري از آنها مبني بر اينكه « تحقيق من پيشينه ي مطالعاتي ندارد. » ناشي از عدم تحقيق كافي در اين زمينه بوده است. توجه داشته باشيم كه گسترش جهل مركب از بزرگترين خطرات فرا روي مطالعات علوم اسلامي است.

از آنجا كه معمولا رساله هاي مقاطع تحصيلي دكترا دربردارنده ي پيشنهادي عملي به منظور معرفي حوزه هاي نيازمند انجام مطالعات جديد مي باشد، مي توان به اين رساله هاي پژوهشي مراجعه نمود. فهرست اين رساله هاي پژوهشي در كتابخانه هاي دانشكده هاي مربوطه موجود است. برخي از دانشگاه ها اطلاعات مربوط به رساله هاي پژوهشي دانشجويان خود را در پايگاه هاي اطلاع رساني خود در شبكه ي « اينترنت » قرار داده اند. از اين طريق مي توان به سهولت رساله هاي مورد نياز خود را شناسايي و با يادداشت مشخصات كتابخانه اي آن، جهت استفاده به دانشكده ي مربوطه مراجعه نمود.

توصيه مي شود كه با توجه به عدم استحكام كافي برخي پژوهش هاي مقاطع كارشناسي ارشد ( و حتي بي اطلاعي از پيشينه ي تحقيق خود ) « با احتياط » از اين رساله ها استفاده شود.

پرسش چهارم: امكانات من با كدام يك از حوزه هاي كار نشده داراي بيشترين هماهنگي است؟

پژوهش به نوعي تمرين هماهنگي است. كسي كه مي خواهد رساله ي پژوهشي را بنويسد بايد آن را در حد و توان خود تنظيم نمايد. به اين مثال ها توجه نماييد.

شخصي كه مسلط به زبان اسپانيايي نيست نبايد زاويه ي پژوهش خود را به اتكاي چند كتاب ترجمه شده به مطالعه ي وضعيت مسلمانان اندلس از نگاه« اسناد اسپانيايي » قرار دهد.

شخصي كه دسترسي به نسخه ي خطي كتاب « طبقات محدثين اندلس » اثر محمد بن حارث الخشني ( سده ي چهارم هجري قمري ) ندارد،[3] و يا حداقل داراي نسخه ي منتشر شده ي مطمئني از آن نمي باشد، نبايد بررسي اين اثر را به اتكاي چند مقاله و تحقيق دست دوم انجام دهد. همواره نسبت به اصالت منابع خود حساس و مراقب باشيد. توجه نماييد كه در فرايند موضوع يابي يك عنوان كلي مانند بررسي تاريخ اسلام آن اندازه محدود مي شود تا سرانجام به صورت يك پرسش در آيد.


نكته ي بسيار مهم: هيچگاه موضوع يابي خود را بدون تبديل كردن به پرسش رها نكنيد.


حال لازم است موضوع نهايي را به صورت يك پرسش مطرح نماييد.

مثلا سياست كليساي اسپانيا در جهت نصراني كردن مسلمانان اندلس پس از سقوط شهر غرناطه در سال 897 هجري مشتمل بر استفاده از چه راهكارهايي بوده است؟ نحوه ي مقابله ي مسلمانان اندلس با آن چگونه بوده است؟ [4] و حتي { در مطالعه اي مقايسه اي } اين پرسش كه اين سياست در تاريخ معاصر اروپا چگونه تعقيب مي گردد؟

با طرح پرسش تحقيق ، فرايند موضوع يابي به پايان خواهد رسيد.

مثال:
يكي از پژوهش هايي كه همواره مورد توجه دانشمندان بزرگ شيعه بوده است، انجام مطالعه به منظور روش ساختن حقانيت مكتب اهل بيت عصمت و طهارت عليهم افضل صلوات الله و دفاع از آن در برابر ديدگاههاي افراد ناآگاه و يا دشمن خاندان وحي بوده است. حال تصور نماييم كه دانشجويي علاقمند به پي گيري اين مطالعات مي باشد. او ابتدا بايد بداند كه جديدترين آثار و نظراتي كه درباره ي تشيع در جهان اسلام صادر شده است، چه مي باشد. در اينجا، علاوه بر علاقه، نيازمند داشتن حداقل سه قابليت ديگر است: 1. تسلط به زبان عربي 2. دسترسي به منابع مكتوب موجود در دانشگاه هاي جهان اسلام ( چه به صورت مسافرت به آن كشورها و يا تهيه ي منابع فوق توسط نهادهاي دولتي ) 3. داشتن زمان كافي براي پژوهش.

چنين فردي مي تواند با جستجو در كتابخانه هاي دانشگاه هاي جهان اسلام، منابع مورد نظر را شناسايي نموده، و نسبت به تهيه ي آنها اقدام كند. روزآمد كردن سنت مطالعاتي افرادي چون مرحوم علامه شرف الدين ( ره ) عالي ترين انتخاب موضوع براي كسي است كه از قابليت و توانايي اين مهم برخوردار است. بسياري از پرسش هاي نوين در ضمن مطالعات مستمر بر مطالب و منابع جديد حاصل مي گردد. اگر قادر به انتخاب موضوعات اساسي و مورد ابتلاي جوامع اسلامي هستيد، وقت خود را به تكرار پژوهش هاي پيشين نگذرانيد. فهرست زير به عنوان نمونه اي از صدها مطالعه و تبليغ ( به ويژه از سوي وهابيت ) از آن رو بيان مي شود كه به خاطر داشته باشيم كه ديگران و به ويژه مخالفان تشيع، بيكار ننشسته اند. لذا در انتخاب موضوع تحقيقاتي مسئوليت زيادي بر عهده ي ماست. [5]

ـ عنوان پايان نامه: اصول مذهب الشيعة الامامية الاثني عشرية : عرض و نقد

نام دانشجو و استاد راهنما: ناصر بن عبدالله بن علي القفاري ؛ اشراف محمد رشاد سالم ، سالم بن عبدالله الدخيل

دانشگاه : جامعة الامام محمد بن سعود

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1407 هـ

ـ عنوان پايان نامه: العقيدة في أهل البيت بين الافراط و التفريط

نام دانشجو و استاد راهنما: سليمان بن سالم بن رجاء السحيمي ، اشراف احمد بن عطية الغامدي .

دانشگاه :الجامعة الاسلامية ،

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1413هـ

ـ عنوان پايان نامه: المهدي المنتظر عند الشيعة الاثني عشرية

نام دانشجو و استاد راهنما: جلال الدين محمد صالح ؛ اشراف سعدي بن مهدي الهاشمي .

دانشگاه : الجامعة الاسلامية

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1413هـ

ـ عنوان پايان نامه : اثر التشيع على الروايات التاريخية في القرن الاول الهجري

نام دانشجو و استاد راهنما: عبدالعزيز محمد نور ولي ؛ اشراف اكرم ضياء العمري .

دانشگاه : الجامعة الاسلامية ،

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1415هـ

ـ عنوان پايان نامه: التحفة الاثنى عشرية : من اوله الى نهاية الباب الرابع

نام دانشجو و استاد راهنما: عبدالعزيز بن ولي الله الدهلوي ؛ ترجمة محمد الاسلمي ؛ دراسة و تحقيق عمر بن سعود العيد ؛ اشراف سالم بن عبدالله الدخيل؛

دانشگاه : جامعة الامام محممد بن سعود الاسلامية

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1414 هـ

ـ عنوان پايان نامه: خليفتان عثمان و علي رضي الله عنهما بين السنة و الشيعة الاثنى عشرية

نام دانشجو و استاد راهنما: انور بن عيسى السليم ؛ اشراف ناصر القفاري

دانشگاه : جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامية

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1418 هـ

ـ عنوان پايان نامه: جهود ابي الثناء الآلوسي في الرد على الرافضة مع تحقيق ثلاث رسائل له في ذلك : الاجوبة العراقية على الاسئلة اللاهورية ؛ نهج السلامة إلى مباحث الامامة ؛ النفحات القدسية في الرد على الامامية

نام دانشجو و استاد راهنما: عبدالله بن بوشعيب البخاري ؛ اشراف احمد بن عطية الغامدي .

دانشگاه : الجامعة الاسلامية

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1418 هـ

ـ عنوان پايان نامه: موقف الأئمة الأربعة و أعلام مذاهبهم من الرافضة و موقف الرافضة منهم

نام دانشجو و استاد راهنما: عبدالرزاق بن عبدالمجيد ألارو ؛ اشراف عبدالرزاق بن عبدالمحسن البدر

دانشگاه : الجامعة الاسلامية ،

مقطع دانشگاهي: دكترا ـ 1422 هـ
 

[1] محمد السعيد جمال الدين : 2002، مناهج البحث و المصادر في الدراسات الاسلامية و العربية ، القاهرة ( الطبعة الخامسة ) دار القلم للنشر و التوزيع، ص 39 الي 42  ( با تلخيص و تغيير )

[2] رجاء وحيد دويدري : 2002، البحث العلمي اساسياته النظرية و ممارسته العملية، دمشق ( الطبعة الثانية ) دارالفكر بدمشق، ص 400 الي 406  (با تلخيص و تغيير)

[3] موجود در كتابخانه ي سلطنتي در رباط به شماره ي 6916

[4] مثال هاي اين كتاب صرفا جنبه ي آموزشي دارد. اين مثال با توجه به اين اثر انتخاب شده است: عبدالواحد ذنون طه: 2004، حركة المقاومة العربية الاسلامية في الاندلس بعد سقوط غرناطة. بيروت: ( الطبعة الاولي ) دارالمدي الاسلامي. اين اثر توسط اينجانب به فارسي ترجمه، و به صورت پاورقي در روزنامه ي كيهان از 23 / 12 / 1384 منتشر شده است.

[5] به نقل از جستجوگر پژوهش هاي سايت مكتبة الملك الفهد الوطنية
 

نويسنده: كاميار صداقت ثمرحسيني


منبع: http://kamyarsedaghat.blogfa.com/post-105.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۱۵ ] [ مشاوره مديريت ]

 

رهنمود هايي پيرامون شناسايي و انتخاب موضوع پايان نامه

(براي پژوهشهاي پيمايشي حوزه هاي علوم انساني و اجتماعي)

مرحله اول:ملاحظات و نكات اوليه

1. مطالعه اجمالي در برخي زمينه هاي مورد علاقه و مهم
2. جستجو در برخي پايگاهها و نيز اينترنت تحت عبارت "موضوعات پژوهشي"(research topics)و يا    اولويت هاي پژوهشي"(research priorities) و يا "مباحث پژوهشي"( issues for research) و يا "پيشنهادهايي براي پژوهشهاي بيشتر"(further research) در حوزه هاي دلخواه براي آگاهي از موضوع هاي بالقوه مناسب.
3. مطالعه و وارسي "پيشنهادهايي براي پژوهشهاي بيشتر" در فصل آخر پايان نامه ها براي آگاهي از موضوع هاي بالقوه مناسب.
4. صرف وقت بيشتر و مطالعه عميق تر و تحليلي تر در باره موضوع هاي مطرح
5. مشورت با استادان و ساير دانشجويان آگاه و منتقد در مورد موضوع هاي قابل قبول و مطرح
6. توجه به علاقه و يا تجربه استاد مربوطه به موضوع پيشنهادي

مرحله دوم:بررسي و تحليل مقوله ها و نكات مورد توجه در انتخاب موضوع

1. علاقمند بودن به موضوع
2. نو بودن موضوع (تكراري و يا تقليدي صرف نباشد)
3. ارزشمند بودن موضوع:
4. مطرح بودن در سطح سازمان، ملي يا منطقه اي يا جهاني
5. منطقي بودن و نه فريبنده بودن
6. كاربردي بودن (در مورد پژوهشهاي غيربنيادي):امكان استفاده از نتايج در كوتاه مدت يا ميان مدت (بتواند به يك نياز مهم پاسخ دهد)
7. مطرح بودن به منزله مسئله (امكان تعريف يك مسئله جديد مبتني بر پيشينه پژوهش يا تجربيات حرفه اي و شخصي)
8. امكان طرح و تعريف سؤال يا فرضيه بر اساس مسائل عملي يا نظري.
9. سئوالهاي مشخص، عيني و هدفمندي را بتوان طرح كرد.
10. براي پاسخ به سئوالها، راه حل علمي و روش مناسب وجود داشته باشد.
11. امكان عملي اجراي پژوهش.
12. انجام مراحل تحقيق با دشواري غيرعادي همراه نباشد.
13. مراحل كار به لحاظ طول زمان مورد نظر (با توجه به مقررات دانشگاه مربوطه)قابل انجام باشد.
14. مطالعات نظري و دستيابي به منابع براي مطالعه امكان پذير باشد.
15. نمونه معرف (نماينده) جامعه پژوهش قابل دسترس بوده و افراد مايل به همكاري باشد (مثلا به پرسشنامه ها در زمان مقرر پاسخ دهد يا در مصاحبه شركت كند)
16. شيوه گردآوري اطلاعات (توزيع پرسشنامه و يا مصاحبه و يا راه هاي ديگر)در مدت زمان مشخص قابل انجام باشد.
17. اطلاعات مورد نياز قابل دسترس و گردآوري باشد.
18. امكان انجام پژوهش، به لحاظ روش تحقيق (وجود يك يا چند روش براي آزمون كردن)وجود داشته باشد.
19. امكان ادامه پژوهشهاي بيشتر در همان زمينه
20. پيشنهادهاي جديدي را بتوان از دل پژوهش براي پژوهش هاي آتي مطرح كرد.
21. امكان استخراج و چاپ چند مقاله در آن زمينه (توليد دانش جديد)

مرحله سوم:تصميم گيري كلي

1. تدوين يك فهرست از موضوع هاي مناسب بر اساس توجه به معيارهاي مرحله دوم
2. بررسي مجدد تك تك موضوع ها با نگاه منطقي و واقع بينانه
3. حذف برخي از موضوع ها كه امكان انجام تحقيق و رسيدن به نتيجه مطلوب در آنها دشوار است.
4. انتخاب حداكثر دو يا سه مgfa.com/page/mozu.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۱۱ ] [ مشاوره مديريت ]

روش تحقيق در علوم اجتماعي

عباس تيموري آسفيچي
طرح تحقيق:
برنامه طرح تحقيق بايد با نظمي منطقي و معقول تنظيم و تدوين گردد.براي بسياري از محققين نوشتن طرح تحقيق به منزله برآورد هزينه آن و درخواست كمك هزينه از دولت يا سازمانهاي ذيربط است .حال شما خواه در فكر درخواست كمك مالي باشيد و خواه نباشيد بايد طرح تحقيق تان سودمند باشد در اينجا شما را با مراحل انجام و اتمام طرح تحقيق بيشتر آشنا مي كنم.
1-طرح موضوع تحقيق
قبل از هر گونه اقدامي براي انجام يك تحقيق مي‌بايد موضوع مورد مطالعه را از جهات مختلف مورد شناسايي دقيق قرار دهيم. در اين شناسائي نكاتي مورد توجه قرار مي‌گيرد كه عبارتند از:
پيشينه تحقيق:محقق در معرفي موضوع مورد مطالعه از كليه تحقيقات انجام شده قبلي مي‌تواند كمك بگيرد و احاطه خود را نسبت به موضوع بيشتر نمايد. تحقيقات اجتماعي انجام شده پيشين همچنين مي‌تواند علاوه بر شناخت موضوع به مسائل و مشكلاتي كه محققان ديگر ضمن انجام تحقيق با آن روبرو بوده‌اند و پي ببرد و بدين ترتيب از خطاها و دوباره كاريها احتراز نموده و در مقابل از تجربيات پيشينيان بهره گيرد.
تعريف مفاهيم: محقق براي تبيين و تشريح موضوع مورد مطالعه و تعيين متغيرهايي كه مربوط به موضوع مورد تحقيق مي‌گردد بايستي مفاهيم موجود در طرح تحقيق خود را يكايك تعريف نموده تا مفاهيم از يكديگر باز شناخته شوند و پرسشگران و ساير كساني كه محقق را ياري مي‌دهند با آگاهي و تسلط كامل به جزئيات موضوع بكار تحقيق بپردازند . در تعريف مفاهيم اصطلاحات و واژه‌هاي بكار رفته در طرح بايد مشخصاً و دقيقاً تعريف شوند. مثلاً در تحقيقات روستائي مفاهيمي مانند "خوش نشين" ,"زارع صاحب نسق", "جفت گاو" و "آيش" و "واحد بهره برداري و...دقيقا" تعريف شوند و يا در مطالعه مربوط به يك گروه اجتماعي اصطلاحات و مفاهيمي مثل "انسجام گروهي" و "ارتباط متقابل" ,"برون گروه" ,"درون گروه","شبه گروه","پاره گروه" و ....تعريف شوند.
محدوده موضوع: در طرح موضوع مورد مطالعه محدوده موضوع نيز به طور روشن و بوضوع مشخص مي‌شود و اين يكي از مسائلي است كه بسيار حائز اهميت است زيرا انجام تحقيقي كه محدوده و چهارچوب مشخصي نداشته باشد عملاً امكان پذير نيست و چنانچه موضوع را بدون در نظر گرفتن جامعه آماري و حد و مرز معيني مورد مطالعه قرار دهيم نتايج بدست آمده اعتبار علمي نخواهد داشت . مثلاً چنانچه ما عنوان كنيم كه قصد مطالعه دانشجويان دانشگاه تهران را داريم موضوع مورد مطالعه ماگسترده و در حال بسيار مبهم است زيرا معيين نشده است كه مطالعه ماد در ارتباط با چه ويژگي از جامعه دانشجويان است و كداميك از دانشكده‌ها يا رشته ‌ها يا كلاسها يا گروهاي سني را در بر مي‌گيرد و آيا مطالعه ما تنها مربوط به جامعه دانشجويان مرد مي‌شود و يا زنان و يا هر دو را در بر مي‌گيرد؟ و ابهامات يكديگر از اين قبيل...بنابراين مشاهده مي‌شود كه ابهامات و سئوالات بيشماري در مورد چنين موضوع مطرح مي‌شود كه جواب به تمام آنها از جانب محقق قبل از شروع تحقيق ضرورت كامل دارد .مشخص و محدود كردن دقيق جامعه مورد مطالعه و تعيين چارچوب موضوع, گذشته از آنكه نتايج بدست آمده از تحقيق را قابل قبول و معتبر مي‌سازد , محقق و پرسشگران و ساير افرادي را كه در پژوهش شركت دارند , از سردرگمي و ابهام
و ترديدهايي مي‌دهد.
هدف تحقيق: در طرح موضوع مرود مطالعه , محقق بايد بوضوح دقيقاً هدف يا اهداف خود از انتخاب موضوع و انجام تحقيق در مورد آن را
روشن نمايد و نتايجي را كه در ارتباط با فرضيه يا فرضيات تحقيقات در پي آن است بطور كامل بيان كند, بدين ترتيب وي و همكارانش از ابتدا مي‌دانند كه بدنبال چه ميگردند و چرا . اين موضوع نيز يكي از مسائلي است روشن شدن آن براي محققين قبل از اقدام به تحقيق از اهميت بسيار زيادي برخوردار است .بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه طرح موضوع مورد مطالعه به معناي تعريف موضوع تحقيق و شكافتن ابعاد و ويژگيهاي مختلف آن تلقي مي‌گردد
2-ارائه فرضيه و زمينه سنجي
تعريف بسيار ساده و كوتاهي كه مي‌توان از فرضيه ارائه داد اين است كه بگوئيم فرضيه يك تئوري ثابت نشده است يا به عبارت ديگر نظريه‌اي است كه هنوز به محك آزمايش در نيامد است . اما تعريف دقيق تر هم مي‌توانيم از فرضيه ارائه دهيم بشرح زير :
"حدس و گماني است كه در ذهن محقق در باره رابطه احتمالي علت و معلولي (علي )بين دو يا چند متغير بوجود مي‌آيد. اما هر نوع حدس و گماني را نيز نمي‌توانيم فرضيه بدانيم زيرا ارائه آن مي‌بايد بر اساس شرايطي باشد كه پس از آزمون بتوان آنرا بعنوان فرضيه پذيرفت . بعبارت ديگر آنچه را كه ما بعنوان فرضيه در بوته آزمايش قرار مي‌دهيم بايستي از حداقلي از صلابت و اعتبار برخوردار باشد و نه آنچنان حدسي كه در مراحل آغازين جمع آوري اطلاعات بكلي باطل گرديده و محقق اجباراً سعي در ارائه فرضيه ديگري نمايد . بنابراين براي ارائه فرضيه يافت فرضياتي كه بتوان بر اساس آنها تحقيقي را شروع نمود بايد به نكات زير توجه دقيق مبذول نمود.
ارائه دهنده فرضيه بايد احاطه وسيعي نسبت به موضوع مورد مطالعه داشته باشد و تجاربي در آن زمينه داشته باشد بعنوان مثال ارائه فرضيه درباره پديده‌اي مثال بزهكاري نوجوانان شهري يا تغييرات خانواده مستلزم صاحب نظر بودن و داشتن تجارب كافي در زمينه مطالعات اجتماعي خاصه مطالعات اجتماعي خاصه مطالعات جامع شناسي شهري و خانوادگي است. البته افراد غير متخصص نيز ممكن است در اين زمينه‌ها به طرح فرضياتي بپردازند ولي بدليل عدم احاطه آنها بر موضوع اين امكان وجود دارد كه فرضيات آنان حتي قبل از قرار گرفتن در بوته آزمايش با انجام يك "زمينه سنجي" محدود و باطل گردد.
ارائه فرضيه مي‌بايد با تكيه بر منابع و مآخذي صورت گيرد كه عبارتند از:
1-تجارت شخصي و اطلاعات پراكنده
محقق از مجموع اطلاعات كلي و پراكنده‌اي كه ضمن جامعه مورد مطالعه داشته است ,براي ارائه فرضيه مي‌تواند استفاده كند. علاوه بر تجارت شخصي, محقق گاهي نيز كه ارتباط مستقيمي با موضوع مورد مطالعه نداشت است مي‌تواند از اطلاعات و تجارب شاهداني كه مستقيماً در ارتباط با جامعه مورد نظر بوده‌اند براي بدست آوردن اطلاعات مقدماتي درباره پديده و متغيرهاي آن استفاده نمايد و بعنوان مثال چنانچه موضوع تحقيق ما مطالعه در تضاد يا ستيز نقش ها در بين پرسنل يك سازمان اداري يا بيمارستان باشد بدون گردآوردن اطلاعات مقدماتي از جوي كه حاكم بر آن سازمان يا بيمارستان است , ارائه فرضيه براي ما امكان پذير نيست , بنابراين در اين مرحله كه اطلاعات ما بسيار ضعيف و يا تقريباً هيچ است و چنين كاري نيز بر عهده ما قرار گرفته است. ناچاريم براي شروع كار با انجام مصاحبه و تماس برخوردهاي مستقيم و غير مستقيم با مسئولين و پرسنل آن سازمان يك يا چند رابطه علي احتمالي را در ذهن خود پرورانده و بعنوان فرضيه ارائه دهيم تا ضمن تحقيق به محك آزمايش در آيد.
2-تحقيقات انجام شده قبل
تحقيقات انجام شده قبلي در زمينه مورد مطالعه و يا زمينه‌هاي مشابه در غالب موارد مي‌تواند به ما كمك فراواني نموده و از بسياري جهات درارائه فرضيه و كار تحقق ما را رهنمون باشد بنابراين لازم است كه محقق قبل از ارائه فرضيه به تحقيقات انجام شده در موسسات پژوهشي دولتي و غير دولتي رجوع نموده تا از دوباره كاري احتمالي و يا احياناً از ارائه فرضياتي كه قبلاً به محك آزمايش در آمده و باطل گرديده پرهيز گردد. ضمناً محقق مي‌تواند از تكنيك هاي الگوها و شيوه‌هاي بكار گرفته شده در تحقيقات انجام شده قبلي نيز ياري گيرد.
3-اطلاعات و آگاهيهاي تئوريك
محققي كه به منظور دست يابي به روابط علت و معلولي بين متغيرهاي موجود يك پديده اجتماعي به تحقيق مي‌پردازد, لازم است كه علاوه بر اعمال دقت كامل در كار پرسشگري و عمليات ميداني و بطور كلي در انجام جمع آوري دقيق اطلاعات , بايستي بتواند واقعيت هاي موجود يا نتايج بدست آمده را با زبان جامعه شناسي بيان نموده و با ديدي جامعه شناختي تبيين نموده و نتايج بدست آمده را با زبان جامعه شناسي بيان نمايد .
در حقيقت تفاوت بين مشاهده‌گري كه واقعيت ها را مي‌بيند و از هرگونه تحليلي درباره آنها عاجز است با مشاهده‌گري كه هر واقعيت اجتماعي را با روش بيني و نكته سنجي علمي تبيين وتفسير مي‌كند آنست كه مشاهده گر اول فاقد اطلاعات تئوريك درباره پديده هاي اجتماعي بوده در حاليكه مشاهده‌گر دوم از اطلاعات نظري گسترده‌اي برخودار است و هر واقعيت يا پديده را با بياني عملي تعريف نموده و آنرا با پديده‌هاي ديگر در رابطه علي قرار مي‌دهد .
زمينه سنجي : زمينه سنجي با تحقيق مقدماتي مرحله كوتاهي است كه غالباً در پژوهشهاي ميداني قبل از ارائه فرضيه و تجديد جامعه مورد مطالعه قرار مي‌گيرد. در تحقيق مقدماتي معمولاً از تكنيك مشاهده و گاهي نيز از "فهرست سئوالات" استفاده مي‌شود.
در اين مرحله سعي مي‌شود تا ويژگيهاي كلي و ابعاد جامعه مورد مطالعه شناسائيي گرديده و در صورتيكه قصد نمونه‌گيري داشته باشيم, بتوانيم نمونه‌هاي خود را با توجه به گونه‌گوني جغرافيائي و تنوع اقليمي و ساخت اقتصادي , اجتماعي منطقه انتخاب نمائيم . در تحقيقات ميداني گاه نيز بجاي "زمينه سنجي", اصطلاح "ديد كلي " را بكار مي‌برند كه منظور همان مشاهده كلي و عمومي محقق قبل از ارائه فرضيه و محدود نمودن دقيق جامعه مورد مطالعه است .
3-جمع آوري اطلاعات تحقيق
مرحله بعدي كار تحقيق كه مرحله بسيار با اهميتي نيز محسوب مي‌گردد, زماني است كه پس از انجام مقدمات كار يعني مشخص و معين شدن جامعه مورد مطالعه و تنظيم فرضيه‌ها با توسل به تكنيك هاي خاصي ,اطلاعات و ارقام لازم را از جامعه مورد مطالعه جمع آوري مي‌كنيم .
مهمترين تكنيكهاي جمع آوري اطلاعات
۱-پرسشنامه تحقيقاتي ۲-مشاهده در تحقيق ۳-استفاده از فيش ۴- نمونه گيري ۵- مونو گرافي

۱-پرسشنامه تحقيقاتي
پرسشنامه يكي از شيوه‍هايي است كه در كار تحقق رواج فراوان دارد و در جامعه شناسي بيش از هر تكنيك ديگر از آن استفاده مي‍شود. پرسشنامه بصورت مختلف زير مورد استفاده قرار مي‍گيرد:
تكميل پرسشنامه توام با مصاحبه
در اين شيوه با پاسخگو خود پرسشنامه را در دست گرفته و سئوالات را به ترتيب طرح نموده و جواب آنها را پس از دريافت از پاسخگو در پرسشنامه مي‍نويسد.
معمولا اين نوع استفاده از پرسشنامه در جوامع يا محافلي اعمال مي‍گردد كه سطح سواد و آگاهيهاي عمومي نسبتاً پايين بوده و پاسخگويان شخصاً قادر به خواندن سئوالات و يا درك مفهوم آنها نيستند. در مواردي هم جواب به يك سئوال معين مثلاً مقدار در آمد ساليانه يك كشاورز و يا مقدار مصرف ماهانه يا سالانه قند و شكر يا سيگار مورد استفاده و يا حتي محاسبه مقدار زمين زير كشت يك خانوار روستايي در مناطقي كه واحدها و مقياسات رسمي هنوز در روستاها عموميت نيافته است ,براي يك فرد روستايي بسيار مشكل بوده بطوريكه به تنهايي مي‍تواند از عهده به چنين سئوالاتي بر آيد بنابراين كاربرد چنين شيوه‍اي كه در عين حال مي‍توان آنرا نوعي مصاحبه نيز دانست از رايج ترين شيوه‍هاي استفاده شده است .
تكميل پرسشنامه بدون مصاحبه
در اين شيوه پرسشنامه را پاسخگو خود شخصاً تكميل مي‍كند و پرسشگر تنها بكار تكميل پرسشنامه نظارت مي‍نمايد. اين شيوه را معمولاً در مواردي بكار مي‍برند كه پاسخگويان از اقشار تحصيلكرده و برخوردار از حد متوسطي از آگاهيهاي اجتماعي باشند. پرسشگر پرسشنامه را بين آنها توزيع نموده و تنها در مواردي كه لازم است ابهامات احتمالي ايجاد شده براي پاسخگويان را بر طرف مي‍سازد. معمولاً در اين شيوه قبل از طرح با تهيه و تكميل پرسشنامه و تحقيق مورد نظر شرح داده و پاسخگو را مطمئن مي‍نمايد كه طراح سئوالات در ارتباط با يك بررسي عليم بوده و هدفهاي ديگري را تعقيب نمي‍كند. البته براي جلب اعتماد بيشتر پاسخگويان و زدودن سوظن با ابهامات احتمالي از اذهان آنان بهتر است كه پرسشنامه بدون نام تهيه گرديد و در صفحه اول پرسشنامه نيز اصطلاح بدون ناممشخصا قيد گزدد.
در موارديكه امكان اين هست كه پاسخگويان را در سالن يا اطاق معيني گرد آوريم و پرسشنامه رابين آنها توزيع كنيم و سپس شرحي كوتاه نيز در ارتباط با اهداف خود از تكميل پرسشنامه و انجام تحقيق دهيم , كار توجيه پاسخگويان آسانتر انجام گرفته و توزيع و تكميل و جمع آوري پرسشنامه نيز راحت تر انجام مي‍گيرد.
ارسال پرسشنامه بوسيله پست
در مواردي هم پرسشنامه را بوسيله پست براي افراد جامعه مورد مطالعه ارسال مي‍دارند . معمولاً موسسات سنجش افكار وابسته به دستگاههاي دولتي يا سازمانهاي خصوصي , از اين شيوه سود مي‍جويند اما كار پرسشنامه پستي در تمام جوامع و محافل امكان پذير نيست زيرا در غالب موارد به آساني جواب نمي‍گيرد . معمولاً اين نوع پرسشنامه با سئوالات كمتري ارائه مي‍شود و محقق بايستي سعي نماد تا كوچكترين ابهامي در سئوالات براي پاسخگو ايجاد نشود.
محقق مقدمه كوتاهي بر چنين پرسشنامه‍اي كه اهداف وي را روشن مي‍كند اضافه نموده و همراه با پاكتي كه آدرس موسسه تحقيقاتي يا محقق بر روي آن قيد گرديده و تمبر پستي نيز به آن الصاق شده است براي پاسخگويان ارسال مي‍كند . همانطور كه اشاره نموديم استفاده از پرسشنامه پستي – واردي موفقيت آميز خواهد بود كه پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنايي داشته و از سطح سواد و آگاهي نسبتاً بالايي نيز برخوردار باشند.

انواع پرسشنامه هاي تحقيقاتي

پرسشنامه را از لحاظ مختلف مي‍توان تقسيم بندي نمود كه معروفترين آنها عبارتند از :
۱- پرسشنامه با سئوالات باز
۲- پرسشنامه با سئوالات بسته

سئوالات در پرسشنامه تحقيقاتي نوع اول به صورتي است كه پاسخگو را آزادانه و براحتي نظريان و عقايد خويش را مي‍تواند بيان كند مثلاً در مواقعي كه نظر پاسخگو راجع به واقعه يا واقعيتي اجتماعي مي‍پرسيم و سئوالات خود را با عبارتي نظير "به نظر شما .."يا "خواهشمند است عقيده خود را در ين مورد ذكر كنيد "آغاز مي‍كنيم , سئوالات ما از نوع باز محسوب مي‍شوند اما سئوالاتي كه قبلاً چند جواب از جوابهاي تعيين شده را انتخاب كند , بنام سئوالات بسته خوانده مي‍شوند . سئوالات چهار جوابي يا بيشتر كه غالباً در امتحانات ورودي دانشگاهها مورد استفاده قرار مي‍گيرد از نوع بسته محسوب مي‍شوند اما سئوالات بسته نيز خود انواعي دارد كه مهمترين آنها عبارتند از :
سئوالات دو جوابي ,سئوالات چند جوابي ساده و سئوالات چند جوابي مدرج.
سئوالات متعدد سنجش عقايد , سئوالات در جه بندي و شايستگي
معايب و محاسن سوالات باز و بسته

هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.
تنظيم هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

• يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.

تنظيم پرسشنامه تحقيقاتي

در تنظيم پرسشنامه بايد دقت كافي مبذول نمود زيرا جمع آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه يكي از مراحل بسيار پر اهميتي است كه موفقيت يا عدم موفقيت را بايستي تا حد بسيار زيادي مرهون دقت سئوالات و تنظيم پرسشنامه دانست.
يكي از مسائلي كه در تنظيم پرسشنامه بايستي كاملاً رعايت نمود تقدم و تاخر سئوالات است بدين صورت كه سئوالات ساده‍تر كه پاسخگو سريعتر قادر به پاسخ بدانهاست در ابتدا آورده مي‍شود و بتدريج بر دشواري آنها افزوده مي‍گردد. بعبارت ديگر رد طرح سئوالات بايد سعي بر آن داشت تا از سئوالات آسان تدريجاً به سئوالات پيچيده تر برسيم .

مسئله ديگر در تنظيم پرسشنامه طرح سئوالات شخصي و خانوادگي كه در پرسشنامه است كه بايستي دقيقاً بدان توجه كامل مبذول نمود . در غالب موارد كه پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنائي ندارند و بطور كلي هدف از مطالعات اجتماعي بر ايشان مفهوم نيست . عنوان نمودن طرح سئوالات خصوصي مثل نام و نام خانوادگي و نام فرزندان و شغل و ميزان درآمد و وضع مسكن در آغاز كار پرسشگر مشكلات جدي و عمده‍اي براي طرح سئوالات بعدي و ادامه كار پرسشگري بوجود خواهد آورد. بنابراين لازم است با توجه به جامعه مورد مطالعه و ويژگيهاي فرهنگي و رواني پاسخگويان نظم و تقدم و تاخر موضوعات مورد سئوال كاملاً رعايت شود , بعنوان مثال در مطالعات جوامع روستايي زماني كه محقق قصد تكميل پرسشنامه‍هاي خانوار روستايي را دارد آغاز پرسشگري وي نبايد با طرح سئوالات شخصي از فرد روستايي همراه باشد و در صورت طرح چنين سئوالاتي قبل از آنكه اعتماد و اطمينان متقابلي بين آنها بوجود آمده و شك و ترديد و سوظن احتمالي فيما بين زدوده شده باشد, فرد روستايي بدليل روحيه محافظه كاري سنتي دچار ترس و واهمه گرديده و از جواب دادن به بقيه سئوالات يا احتراز نموده و يا در صورت عدم امتناع از پاسخ ,پاسخهايي را عنوان مي‍كند كه به تصور وي مورد علاقه و نظر پرسشگر است . بنابراين پرواضح است كه چنين جوابهايي از دقت و اعتبار لازم برخوردار نخواهد بود. "موريس دوورژه" جامعه شناس فرانسوي در زمينه شرايط تنظيم پرسشنامه مي‍نويسد:

"پرسشنامه يك سلسله پرسش نيست كه با آنها سر تا ته كاغذي را بي آنكه به ترتيب آنها توجهي شده باشد پر كرده باشند . بر عكس , تنظيم پرسش ها بر پايه تنظيم است كه بطور جدي بررسي شده باشد .به همين سان , عده پرسش هاي مربوط به يك موضوع , گروه بندي احتمالي آنها بصورت "قسمت "هاي مختلف مسئله‍هاي باريك و مهمي را مطرح مي‍سازند...

در همين زمينه "موريس دوورژه" اضافه مي‍كند " اغلب در آغاز پرسشنامه‍ها پرسش‍هايي را مي‍گذارند كه براي بررسي اهميت مستقيمي نداشته باشد و هدفشان اين باشد كه پاسخگو را "سرذوق" بياورد و اعتمادش را جلب كند .

البته پرسشگران بايد كاملاً مراقب باشند و ره طوري شده اين محيط اعتماد را ايجاد كنند. هنگامي كه قرار باشد پاره‍اي پرسشهاي حساس را مطرح سازند عموماً آنها را در پايان پرسشنامه مي‍آورند: در پايان پرسشنامه پاسخگو اعتمادش جلب شده است و پرسشگر شانس بيشتري دارد كه پاسخ درستي بگيرد, در هر صورت اگر پاسخگو ناراحت هم بشود , اين ناراحتي بر روي پرسشهايي كه پيش آن از او شده است اثر منفي نخواهد گذاشت . اگر چندين پرسش حساس وجود داشته باشد بايد آنها را در ميان پرسش‍هاي پرسشنامه چنان پخش كرد كه هر يك وضع ملايمتري پيدا كند

مشاهده در تحقيق

مشاهده از تكنيك هايي است كه غالباً در مطالعات مردم شناسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در عين حالي كه گاهي هم در جامعه شناسي خصوصاً رشته جامعه شناسي روستائي بكار برده مي‌شود. معمولاً از تكنيك مشاهده در مواردي استفاده مي‌گردد كه نمونه گيري و كاربرد پرسشنامه تحقيقاتي عملي نباشد . مثلاً زماني كه قصد مطالعه جابجائيهاي فصلي يك از ايلات را از ييلاق به قشلاق داريم از اين تكنيك استفاده مي‌شود.
مشاهده را بطور كلي به دو نوع مي‌توان تقسيم نمود بشرح زير :
1-مشاهده با مشاركت مستقيم و فعالانه محقق در جامعه مورد مطالعه
2-مشاهده بدون مشاركت محقق
مشاهده از نوع اول در موردي مصداق پيدا مي‌كند كه محقق خود عضوي از جامعه مورد مطالعه شده باشد و بنابراين مانند فردي از افراد جامعه در حقيقت خود نيز در محدوده پژوهشي قرار گيرد كه مي‌خواهد آنرا انجام دهد . بعنوان مثال محققي كه خود ساكن يك روستا بوده و قصد مطالعه بعضي از رفتارهاي گروهي يا مراسمي را دارد غالباً بدو آنكه اعضاء آن جامعه در جريان تحقيق وي قرار بگيرند. رفتار مردم را زير ذره بين گذاشته و با استفاده از ابزارهايي مثل دوربين عكاسي , اسلايد , دوربين فيلمبرداري و فيش هاي ثبت وقايع به بررسي جامعه مورد مطالعه خود مي‌پردازد.

در اين نوع مشاهده محقق چون خود عضوي از جامعه است. گذشته از اينكه فرصت زيادي براي تعمق و دقيق شدن در رفتارهاي گروهي مردم خود را دارد , از اين امتياز نيز برخوردار است كه افراد جامعه مورد مطالعه وي در مقابل او و رفتار طبيعي خود را از دست نداده و بنابراين مستقيماً با واقعيت هاي موجود آنچنان كه وجود دارند روبرو مي‌گرد. در چنين روشي زمان جمع آوري اطلاعات زمان معيني نيست بلكه محقق در تمام مدتي كه در جامعه مورد نظر بسر مي‌برد, مي‌تواند به مشاهده بپردازد.

در نوع دوم مشاهده , محقق عضو جامعه مورد نظر نبوده بلكه از خارج بدان جامعه وارد مي‌شود, در چنين مواردي مشكلات تحقيق بسيار زيادتر از نوع پيشين است زيرا ورود محقق به جامعه مورد مطالعه , عكس العملهايي در بين افراد جامعه بوجود مي‌آورد كه موجب تغيير در رفتار طبيعي آنها مي‌شود. مشاهده نوع اول را مي‌توان به نوعي فيلمبرداري يا عكسبرداري تشبيه نمود كه بدون مقدمه و ناگهاني از فرد يا افرادي صورت مي‌گيرد بنابراين رفتار مردمي كه جلوي دوربين عكسبرداري قرار گرفته‌اند كاملاً طبيعي است ولي در حالت دوم عكس العملهاي ناشي از ترس , ترديد , سوظن و ابهام موجب مي گردد كه نتايج تحقيق اعتبار و اطمينان خود را تا اندازه‌اي از دست بدهد . براي برطرف نمودن اين مشكل , محقق در بدو ورود خود به جامعه‌اي كه قصد مطالعه آنرا دارد بايستي سعي در جلب اعتماد مردم آن جامعه نموده و ترديد و سو ظني را كه احتمالاً از آمدن وي در آنها ايجاد گرديده است از ذهن آنها بزدايد , بعبارت ديگر محقق يابد هنگامي كار خود را آغاز كند كه افراد جامعه به منظور و مقصود علمي وي پي‌برده و بدون واهمه به سئوالاتش جواب دهند. در حقيقت چون تكنيك مشاهده بيشتر بوسيله مردم شناسان و در مطالعه ايلات و جوامع ابتدايي و محدود بكار برده مي‌شود . بنابراين لازم است دانش پژوهاني كه از اين تكنيك استفاده مي‌نمايد. شرايط و خصوصيات جامعه مورد مطالعه و مردم آن را بدقت در مد نظر داشته و قبل از هر نوع تماسي با مردم جو دوستانه و قبل اعتمادي براي ادامه كار خود ايجاد نمايند.

در هر دو نوع مشاهده , مشاهدات و اطلاعات كه ابتدا بصورت يادداشتهاي پراكنده‌اي جمع آوري شده‌اند بايستي به فيش هاي موضوعي خاصي كه بدين منظور تهيه گرديده وارد گرديده و سپس دسته بندي شوند.
استفاده از فيش
در مطالعاتي كه محقق با پديده اجتماعي با جامعه مورد مطالعه مستقيماً نمي‌تواند تماسي داشته باشد در جمع آوري اطلاعات از اسناد و مدارك و كتب استفاده مي‌كنند, اين تحقيقات را كتابخانه‌اي مي‌ناميم . در اين نوع تحقيقات براي جمع آوري اطلاعات از ابزاري تحت عنوان "فيش"بهره مي‌گيريم و اصطلاحاً اين شيوه را فيش برداري مي‌گوئيم . فيش مورد استفاده در تحقيقات كتابخانه‌اي به دو نوع تقسيم مي‌شود بشرح زير:
1-فيش مآخذ
2-فيش موضوعي
1-فيش ماءخذ
فيش ماءخذ است كه مشخصات كتاب ,مقاله يا مدرك مورد استفاده در تحقيق را بر روي آن مي‌نويسيم. از قطعه كاغذ يا مقوايي به طول دوازده و عرض هشت سانتيمتر مي‌توان يك فيش ماءخذ تهيه نمود. فيش ماءخذ حاوي نكاتي است كه به قرار زير :
نام كتاب
نام نويسنده
نام مترجم( در صورتيكه كتاب از زبان خارجي به فارسي ترجمه شده باشد(
نام ناشر
سال انتشار
چاپ( در صورظر مي گيريم به كمك روش نمونه گيري خوشه اي تعدادي از اين خوشه ها را به تصادف انتخاب مي كنيم . براي مثال در منطقه 1 تهران پس از شماره گذاري بلوكها براي تهيه 40 نمونه 4 بلوك را انتخاب مي كنيم تا از هر بلوك 10 نمونه تهيه شود.
3ـ روش سيستماتيك:
در اين مرحله پرسشگر به بلوك مورد نظر مراجعه كرده و به كمك روش سيستماتيك خانوارهاي مورد نظر را انتخاب مي كند جزئيات روش به شرح زير مي باشد: ابتدا پرسشگر تمام بلوك را دور زده و خانوارهاي ساكن در بلوك را به طور تقريبي برآورد مي كند سپس تعداد خانوارها را بر عدد 10 تقسيم مي نمايد تا فاصله نمونه گيري بدست آيد مثلاً اگر تعداد خانوارهاي ساكن در يك بلوك 70 خانوار باشد با تقسيم 70 بر 10 فاصله نمونه گيري برابر 7 بدست مي آيد، سپس از بين اعداد 1 تا 7 عددي را به تصادف انتخاب مي كند مثلاً اگر عدد 4 انتخاب شود با اضافه كردن عدد فاصله به عدد 4 نمونه ها به ترتيب زير بدست مي آيند: 4، 11، 18، 25،....
نكته: اعداد بالا شمارة خانوارها مي باشند.
4ـ نمونه گيري تصادفي ساده:
پرسشگر با مراجعه به خانوار مورد نظر به تصادف از يكي از افراد واجد الشرايط پرسشنامه را پر مي نمايد

منبع:

http://www.fasleno.com/archives/000381.php

دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

آخرين مطالب


» سايت هاي مفيد براي دانلود رايگان مقالات و كتاب هاي الكترونيكي و اينترنتي ( سه شنبه يكم آذر 1390 )
» بيش از
۴۰ پايگاه مفيد براي دانلود كتاب هاي الكترونيكي ( پنجشنبه نهم آبان 1387 )
» نشانه‌ها ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بخوانيد، بنويسيد، ويرايش كنيد ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بيش نويسي و وقفه در نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» عادات نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نويسندگي ظرايف و طرايف ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» تجربه هاي نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» توصيه به نويسندگان رمان ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نوشتم و نويسنده شدم ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» از پنجره‌ اتاق‌ نويسنده‌ ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نويسنده كيست؟ ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )


چگونه پايان نامه بنويسيم؟
پايان نامه
يادم هست موقعي كه پايان نامه مي نوشتم چه مكافاتي كشيدم. هيچ كس نبود كمك كند. يه عده به نام استاد راهنماو مشاور از دولت پول مي گرفتند كه مثلا چه كار كنن اون هم هيچي. به فكرم رسيد اگه يه نفر بخواد پايان نامه بنويسه چه چيزي بايد بدونه. چه چوري موضوع انتخاب كنه؟ چه جوري پروپزالش پر كنه؟ حتي چطور بنويسه؟ چون مشكل بعضي ها اينه كه نوشتن بلد نيستن. واينه چه طوري ويرايش كنه. من رو توي اين راه كمك كنيد تا به يك منبع مطمئن وجامع تبديل بشه


http://dissertations.blogfa.com/cat-3.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۱۰ ] [ مشاوره مديريت ]
 

روش تحقيق-5

انتخاب نام « كوتاه » و « گويا » براي اثر تحقيقي
2. تيترها و عناوين فرعي، هر چه كوتاه‌تر و گوياتر باشد، بهتر است. عنوان‌ها نبايد حالت جمله داشته باشد.
3. پرهيز از افراط و تفريط در فصل بندي و تيتر و عنوان. فصل بندي بايد با حجم نوشته تناسب داشته باشد. عنوان‌ها مثل ايستگاه‌هاي اتوبوس مي‌ماند كه نه خيلي با فاصله بايد باشد، نه خيلي نزديك به هم.
4. در نقل قول‌ها، اگر نقل مستقيم است، در عبارت، دخل و تصرف نشود و در صورت تغيير حتماً اشاره شود كه مثلاً: اقتباس ، تلخيص، تغيير، ترجمه آزاد، نقل به مضمون، تصرف در الفاظ و ... است، تا توسط خوانندگان تهمت تحريف و عدم امانت زده نشود و اگر ترجمه متون عربي، به ويژه در متن‌هاي دشوار، از ترجمه خاصّي استفاده شده است، قيد گردد تا حق ديگران تضييع نشود.
5. در منابعي كه در پاورقي آورده مي‌شود، بايد نام كتاب به صورت كامل، و نيز نام مؤلف، شماره جلد و صفحه بيان شود. اگر كتابي چند چاپ شده و نوع آن‌ها در صفحات مختلف است، در ارجاع، به نوبت چاپ هم اشاره شود. اگر بار اول، اطلاعات مربوط به كتاب مأخذ داده شد، در نوبت‌هاي بعد لازم نيست.
6. در ارجاعات، از روش تلخيص و كد و رمز استفاده مي‌شود؛ مثلاً به جاي اين‌كه نوشته شود در اين باره به كتاب الميزان، تأليف مرحوم علامه طباطبايي، جلد دوم، صفحه 45 از چاپ بيروت مراجعه كنيد، مي‌توان نوشت: (ر.ك: الميزان، علامه طباطبايي، ج 2، ص 45، ط. بيروت)
7. مطالب را در حد امكان، از منابع اصلي و قديمي و دست اول نقل كنيم، نه از كتاب‌هاي دست چندم و دمِ دست.
8. نوشته‌ها برخوردار از: زيبايي خط، سليقه و تميزي، فاصله مناسب بين سطور، فاصله مناسب سطور از اطراف صفحه، سرسطر آمدن‌ها و پاراگراف بندي، جايگاه مناسب تيترها در صفحات و ... باشد.
9. جملات، طولاني و داراي تعبيرات دشوار و نامأنوس نباشد.
10. اگر در نوشته، آيات و احاديث يا اسماء نامأنوس عربي يا غربي يا اصطلاحات باشد، اعراب گذاري شود، تا خواننده دچار اشتباه نگردد.
11. در نوشته، علايم نگارشي مانند: . ، : « » ـ ( ) ؟ ! و امثال اين‌ها به كار رود.[1]
12. در نوشته‌هاي علمي و تحقيقي، از قلم پردازي‌هاي غير لازم و لفاظي‌هاي انشايي پرهيز شود.
13. انسجام و پيوستگي مطالب، قدم به قدم تا حصول نتيجه.
جواد محدثي، روش‌ها، ص 73.

[1] . توضيح بيشتري پيرامون اين علايم در بخش « روش نگارش » خواهد آمد.

منبع:

http://www.andisheqom.com/Files/gunagun.php?idVeiw=743&level=4&subid=743&page=5

دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

روش تحقيق در علوم اجتماعي

عباس تيموري آسفيچي
طرح تحقيق:
برنامه طرح تحقيق بايد با نظمي منطقي و معقول تنظيم و تدوين گردد.براي بسياري از محققين نوشتن طرح تحقيق به منزله برآورد هزينه آن و درخواست كمك هزينه از دولت يا سازمانهاي ذيربط است .حال شما خواه در فكر درخواست كمك مالي باشيد و خواه نباشيد بايد طرح تحقيق تان سودمند باشد در اينجا شما را با مراحل انجام و اتمام طرح تحقيق بيشتر آشنا مي كنم.
1-طرح موضوع تحقيق
قبل از هر گونه اقدامي براي انجام يك تحقيق مي‌بايد موضوع مورد مطالعه را از جهات مختلف مورد شناسايي دقيق قرار دهيم. در اين شناسائي نكاتي مورد توجه قرار مي‌گيرد كه عبارتند از:
پيشينه تحقيق:محقق در معرفي موضوع مورد مطالعه از كليه تحقيقات انجام شده قبلي مي‌تواند كمك بگيرد و احاطه خود را نسبت به موضوع بيشتر نمايد. تحقيقات اجتماعي انجام شده پيشين همچنين مي‌تواند علاوه بر شناخت موضوع به مسائل و مشكلاتي كه محققان ديگر ضمن انجام تحقيق با آن روبرو بوده‌اند و پي ببرد و بدين ترتيب از خطاها و دوباره كاريها احتراز نموده و در مقابل از تجربيات پيشينيان بهره گيرد.
تعريف مفاهيم: محقق براي تبيين و تشريح موضوع مورد مطالعه و تعيين متغيرهايي كه مربوط به موضوع مورد تحقيق مي‌گردد بايستي مفاهيم موجود در طرح تحقيق خود را يكايك تعريف نموده تا مفاهيم از يكديگر باز شناخته شوند و پرسشگران و ساير كساني كه محقق را ياري مي‌دهند با آگاهي و تسلط كامل به جزئيات موضوع بكار تحقيق بپردازند . در تعريف مفاهيم اصطلاحات و واژه‌هاي بكار رفته در طرح بايد مشخصاً و دقيقاً تعريف شوند. مثلاً در تحقيقات روستائي مفاهيمي مانند "خوش نشين" ,"زارع صاحب نسق", "جفت گاو" و "آيش" و "واحد بهره برداري و...دقيقا" تعريف شوند و يا در مطالعه مربوط به يك گروه اجتماعي اصطلاحات و مفاهيمي مثل "انسجام گروهي" و "ارتباط متقابل" ,"برون گروه" ,"درون گروه","شبه گروه","پاره گروه" و ....تعريف شوند.
محدوده موضوع: در طرح موضوع مورد مطالعه محدوده موضوع نيز به طور روشن و بوضوع مشخص مي‌شود و اين يكي از مسائلي است كه بسيار حائز اهميت است زيرا انجام تحقيقي كه محدوده و چهارچوب مشخصي نداشته باشد عملاً امكان پذير نيست و چنانچه موضوع را بدون در نظر گرفتن جامعه آماري و حد و مرز معيني مورد مطالعه قرار دهيم نتايج بدست آمده اعتبار علمي نخواهد داشت . مثلاً چنانچه ما عنوان كنيم كه قصد مطالعه دانشجويان دانشگاه تهران را داريم موضوع مورد مطالعه ماگسترده و در حال بسيار مبهم است زيرا معيين نشده است كه مطالعه ماد در ارتباط با چه ويژگي از جامعه دانشجويان است و كداميك از دانشكده‌ها يا رشته ‌ها يا كلاسها يا گروهاي سني را در بر مي‌گيرد و آيا مطالعه ما تنها مربوط به جامعه دانشجويان مرد مي‌شود و يا زنان و يا هر دو را در بر مي‌گيرد؟ و ابهامات يكديگر از اين قبيل...بنابراين مشاهده مي‌شود كه ابهامات و سئوالات بيشماري در مورد چنين موضوع مطرح مي‌شود كه جواب به تمام آنها از جانب محقق قبل از شروع تحقيق ضرورت كامل دارد .مشخص و محدود كردن دقيق جامعه مورد مطالعه و تعيين چارچوب موضوع, گذشته از آنكه نتايج بدست آمده از تحقيق را قابل قبول و معتبر مي‌سازد , محقق و پرسشگران و ساير افرادي را كه در پژوهش شركت دارند , از سردرگمي و ابهام
و ترديدهايي مي‌دهد.
هدف تحقيق: در طرح موضوع مرود مطالعه , محقق بايد بوضوح دقيقاً هدف يا اهداف خود از انتخاب موضوع و انجام تحقيق در مورد آن را
روشن نمايد و نتايجي را كه در ارتباط با فرضيه يا فرضيات تحقيقات در پي آن است بطور كامل بيان كند, بدين ترتيب وي و همكارانش از ابتدا مي‌دانند كه بدنبال چه ميگردند و چرا . اين موضوع نيز يكي از مسائلي است روشن شدن آن براي محققين قبل از اقدام به تحقيق از اهميت بسيار زيادي برخوردار است .بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه طرح موضوع مورد مطالعه به معناي تعريف موضوع تحقيق و شكافتن ابعاد و ويژگيهاي مختلف آن تلقي مي‌گردد
2-ارائه فرضيه و زمينه سنجي
تعريف بسيار ساده و كوتاهي كه مي‌توان از فرضيه ارائه داد اين است كه بگوئيم فرضيه يك تئوري ثابت نشده است يا به عبارت ديگر نظريه‌اي است كه هنوز به محك آزمايش در نيامد است . اما تعريف دقيق تر هم مي‌توانيم از فرضيه ارائه دهيم بشرح زير :
"حدس و گماني است كه در ذهن محقق در باره رابطه احتمالي علت و معلولي (علي )بين دو يا چند متغير بوجود مي‌آيد. اما هر نوع حدس و گماني را نيز نمي‌توانيم فرضيه بدانيم زيرا ارائه آن مي‌بايد بر اساس شرايطي باشد كه پس از آزمون بتوان آنرا بعنوان فرضيه پذيرفت . بعبارت ديگر آنچه را كه ما بعنوان فرضيه در بوته آزمايش قرار مي‌دهيم بايستي از حداقلي از صلابت و اعتبار برخوردار باشد و نه آنچنان حدسي كه در مراحل آغازين جمع آوري اطلاعات بكلي باطل گرديده و محقق اجباراً سعي در ارائه فرضيه ديگري نمايد . بنابراين براي ارائه فرضيه يافت فرضياتي كه بتوان بر اساس آنها تحقيقي را شروع نمود بايد به نكات زير توجه دقيق مبذول نمود.
ارائه دهنده فرضيه بايد احاطه وسيعي نسبت به موضوع مورد مطالعه داشته باشد و تجاربي در آن زمينه داشته باشد بعنوان مثال ارائه فرضيه درباره پديده‌اي مثال بزهكاري نوجوانان شهري يا تغييرات خانواده مستلزم صاحب نظر بودن و داشتن تجارب كافي در زمينه مطالعات اجتماعي خاصه مطالعات اجتماعي خاصه مطالعات جامع شناسي شهري و خانوادگي است. البته افراد غير متخصص نيز ممكن است در اين زمينه‌ها به طرح فرضياتي بپردازند ولي بدليل عدم احاطه آنها بر موضوع اين امكان وجود دارد كه فرضيات آنان حتي قبل از قرار گرفتن در بوته آزمايش با انجام يك "زمينه سنجي" محدود و باطل گردد.
ارائه فرضيه مي‌بايد با تكيه بر منابع و مآخذي صورت گيرد كه عبارتند از:
1-تجارت شخصي و اطلاعات پراكنده
محقق از مجموع اطلاعات كلي و پراكنده‌اي كه ضمن جامعه مورد مطالعه داشته است ,براي ارائه فرضيه مي‌تواند استفاده كند. علاوه بر تجارت شخصي, محقق گاهي نيز كه ارتباط مستقيمي با موضوع مورد مطالعه نداشت است مي‌تواند از اطلاعات و تجارب شاهداني كه مستقيماً در ارتباط با جامعه مورد نظر بوده‌اند براي بدست آوردن اطلاعات مقدماتي درباره پديده و متغيرهاي آن استفاده نمايد و بعنوان مثال چنانچه موضوع تحقيق ما مطالعه در تضاد يا ستيز نقش ها در بين پرسنل يك سازمان اداري يا بيمارستان باشد بدون گردآوردن اطلاعات مقدماتي از جوي كه حاكم بر آن سازمان يا بيمارستان است , ارائه فرضيه براي ما امكان پذير نيست , بنابراين در اين مرحله كه اطلاعات ما بسيار ضعيف و يا تقريباً هيچ است و چنين كاري نيز بر عهده ما قرار گرفته است. ناچاريم براي شروع كار با انجام مصاحبه و تماس برخوردهاي مستقيم و غير مستقيم با مسئولين و پرسنل آن سازمان يك يا چند رابطه علي احتمالي را در ذهن خود پرورانده و بعنوان فرضيه ارائه دهيم تا ضمن تحقيق به محك آزمايش در آيد.
2-تحقيقات انجام شده قبل
تحقيقات انجام شده قبلي در زمينه مورد مطالعه و يا زمينه‌هاي مشابه در غالب موارد مي‌تواند به ما كمك فراواني نموده و از بسياري جهات درارائه فرضيه و كار تحقق ما را رهنمون باشد بنابراين لازم است كه محقق قبل از ارائه فرضيه به تحقيقات انجام شده در موسسات پژوهشي دولتي و غير دولتي رجوع نموده تا از دوباره كاري احتمالي و يا احياناً از ارائه فرضياتي كه قبلاً به محك آزمايش در آمده و باطل گرديده پرهيز گردد. ضمناً محقق مي‌تواند از تكنيك هاي الگوها و شيوه‌هاي بكار گرفته شده در تحقيقات انجام شده قبلي نيز ياري گيرد.
3-اطلاعات و آگاهيهاي تئوريك
محققي كه به منظور دست يابي به روابط علت و معلولي بين متغيرهاي موجود يك پديده اجتماعي به تحقيق مي‌پردازد, لازم است كه علاوه بر اعمال دقت كامل در كار پرسشگري و عمليات ميداني و بطور كلي در انجام جمع آوري دقيق اطلاعات , بايستي بتواند واقعيت هاي موجود يا نتايج بدست آمده را با زبان جامعه شناسي بيان نموده و با ديدي جامعه شناختي تبيين نموده و نتايج بدست آمده را با زبان جامعه شناسي بيان نمايد .
در حقيقت تفاوت بين مشاهده‌گري كه واقعيت ها را مي‌بيند و از هرگونه تحليلي درباره آنها عاجز است با مشاهده‌گري كه هر واقعيت اجتماعي را با روش بيني و نكته سنجي علمي تبيين وتفسير مي‌كند آنست كه مشاهده گر اول فاقد اطلاعات تئوريك درباره پديده هاي اجتماعي بوده در حاليكه مشاهده‌گر دوم از اطلاعات نظري گسترده‌اي برخودار است و هر واقعيت يا پديده را با بياني عملي تعريف نموده و آنرا با پديده‌هاي ديگر در رابطه علي قرار مي‌دهد .
زمينه سنجي : زمينه سنجي با تحقيق مقدماتي مرحله كوتاهي است كه غالباً در پژوهشهاي ميداني قبل از ارائه فرضيه و تجديد جامعه مورد مطالعه قرار مي‌گيرد. در تحقيق مقدماتي معمولاً از تكنيك مشاهده و گاهي نيز از "فهرست سئوالات" استفاده مي‌شود.
در اين مرحله سعي مي‌شود تا ويژگيهاي كلي و ابعاد جامعه مورد مطالعه شناسائيي گرديده و در صورتيكه قصد نمونه‌گيري داشته باشيم, بتوانيم نمونه‌هاي خود را با توجه به گونه‌گوني جغرافيائي و تنوع اقليمي و ساخت اقتصادي , اجتماعي منطقه انتخاب نمائيم . در تحقيقات ميداني گاه نيز بجاي "زمينه سنجي", اصطلاح "ديد كلي " را بكار مي‌برند كه منظور همان مشاهده كلي و عمومي محقق قبل از ارائه فرضيه و محدود نمودن دقيق جامعه مورد مطالعه است .
3-جمع آوري اطلاعات تحقيق
مرحله بعدي كار تحقيق كه مرحله بسيار با اهميتي نيز محسوب مي‌گردد, زماني است كه پس از انجام مقدمات كار يعني مشخص و معين شدن جامعه مورد مطالعه و تنظيم فرضيه‌ها با توسل به تكنيك هاي خاصي ,اطلاعات و ارقام لازم را از جامعه مورد مطالعه جمع آوري مي‌كنيم .
مهمترين تكنيكهاي جمع آوري اطلاعات
۱-پرسشنامه تحقيقاتي ۲-مشاهده در تحقيق ۳-استفاده از فيش ۴- نمونه گيري ۵- مونو گرافي

۱-پرسشنامه تحقيقاتي
پرسشنامه يكي از شيوه‍هايي است كه در كار تحقق رواج فراوان دارد و در جامعه شناسي بيش از هر تكنيك ديگر از آن استفاده مي‍شود. پرسشنامه بصورت مختلف زير مورد استفاده قرار مي‍گيرد:
تكميل پرسشنامه توام با مصاحبه
در اين شيوه با پاسخگو خود پرسشنامه را در دست گرفته و سئوالات را به ترتيب طرح نموده و جواب آنها را پس از دريافت از پاسخگو در پرسشنامه مي‍نويسد.
معمولا اين نوع استفاده از پرسشنامه در جوامع يا محافلي اعمال مي‍گردد كه سطح سواد و آگاهيهاي عمومي نسبتاً پايين بوده و پاسخگويان شخصاً قادر به خواندن سئوالات و يا درك مفهوم آنها نيستند. در مواردي هم جواب به يك سئوال معين مثلاً مقدار در آمد ساليانه يك كشاورز و يا مقدار مصرف ماهانه يا سالانه قند و شكر يا سيگار مورد استفاده و يا حتي محاسبه مقدار زمين زير كشت يك خانوار روستايي در مناطقي كه واحدها و مقياسات رسمي هنوز در روستاها عموميت نيافته است ,براي يك فرد روستايي بسيار مشكل بوده بطوريكه به تنهايي مي‍تواند از عهده به چنين سئوالاتي بر آيد بنابراين كاربرد چنين شيوه‍اي كه در عين حال مي‍توان آنرا نوعي مصاحبه نيز دانست از رايج ترين شيوه‍هاي استفاده شده است .
تكميل پرسشنامه بدون مصاحبه
در اين شيوه پرسشنامه را پاسخگو خود شخصاً تكميل مي‍كند و پرسشگر تنها بكار تكميل پرسشنامه نظارت مي‍نمايد. اين شيوه را معمولاً در مواردي بكار مي‍برند كه پاسخگويان از اقشار تحصيلكرده و برخوردار از حد متوسطي از آگاهيهاي اجتماعي باشند. پرسشگر پرسشنامه را بين آنها توزيع نموده و تنها در مواردي كه لازم است ابهامات احتمالي ايجاد شده براي پاسخگويان را بر طرف مي‍سازد. معمولاً در اين شيوه قبل از طرح با تهيه و تكميل پرسشنامه و تحقيق مورد نظر شرح داده و پاسخگو را مطمئن مي‍نمايد كه طراح سئوالات در ارتباط با يك بررسي عليم بوده و هدفهاي ديگري را تعقيب نمي‍كند. البته براي جلب اعتماد بيشتر پاسخگويان و زدودن سوظن با ابهامات احتمالي از اذهان آنان بهتر است كه پرسشنامه بدون نام تهيه گرديد و در صفحه اول پرسشنامه نيز اصطلاح بدون ناممشخصا قيد گزدد.
در موارديكه امكان اين هست كه پاسخگويان را در سالن يا اطاق معيني گرد آوريم و پرسشنامه رابين آنها توزيع كنيم و سپس شرحي كوتاه نيز در ارتباط با اهداف خود از تكميل پرسشنامه و انجام تحقيق دهيم , كار توجيه پاسخگويان آسانتر انجام گرفته و توزيع و تكميل و جمع آوري پرسشنامه نيز راحت تر انجام مي‍گيرد.
ارسال پرسشنامه بوسيله پست
در مواردي هم پرسشنامه را بوسيله پست براي افراد جامعه مورد مطالعه ارسال مي‍دارند . معمولاً موسسات سنجش افكار وابسته به دستگاههاي دولتي يا سازمانهاي خصوصي , از اين شيوه سود مي‍جويند اما كار پرسشنامه پستي در تمام جوامع و محافل امكان پذير نيست زيرا در غالب موارد به آساني جواب نمي‍گيرد . معمولاً اين نوع پرسشنامه با سئوالات كمتري ارائه مي‍شود و محقق بايستي سعي نماد تا كوچكترين ابهامي در سئوالات براي پاسخگو ايجاد نشود.
محقق مقدمه كوتاهي بر چنين پرسشنامه‍اي كه اهداف وي را روشن مي‍كند اضافه نموده و همراه با پاكتي كه آدرس موسسه تحقيقاتي يا محقق بر روي آن قيد گرديده و تمبر پستي نيز به آن الصاق شده است براي پاسخگويان ارسال مي‍كند . همانطور كه اشاره نموديم استفاده از پرسشنامه پستي – واردي موفقيت آميز خواهد بود كه پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنايي داشته و از سطح سواد و آگاهي نسبتاً بالايي نيز برخوردار باشند.

انواع پرسشنامه هاي تحقيقاتي

پرسشنامه را از لحاظ مختلف مي‍توان تقسيم بندي نمود كه معروفترين آنها عبارتند از :
۱- پرسشنامه با سئوالات باز
۲- پرسشنامه با سئوالات بسته

سئوالات در پرسشنامه تحقيقاتي نوع اول به صورتي است كه پاسخگو را آزادانه و براحتي نظريان و عقايد خويش را مي‍تواند بيان كند مثلاً در مواقعي كه نظر پاسخگو راجع به واقعه يا واقعيتي اجتماعي مي‍پرسيم و سئوالات خود را با عبارتي نظير "به نظر شما .."يا "خواهشمند است عقيده خود را در ين مورد ذكر كنيد "آغاز مي‍كنيم , سئوالات ما از نوع باز محسوب مي‍شوند اما سئوالاتي كه قبلاً چند جواب از جوابهاي تعيين شده را انتخاب كند , بنام سئوالات بسته خوانده مي‍شوند . سئوالات چهار جوابي يا بيشتر كه غالباً در امتحانات ورودي دانشگاهها مورد استفاده قرار مي‍گيرد از نوع بسته محسوب مي‍شوند اما سئوالات بسته نيز خود انواعي دارد كه مهمترين آنها عبارتند از :
سئوالات دو جوابي ,سئوالات چند جوابي ساده و سئوالات چند جوابي مدرج.
سئوالات متعدد سنجش عقايد , سئوالات در جه بندي و شايستگي
معايب و محاسن سوالات باز و بسته

هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.
تنظيم هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

• يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.

تنظيم پرسشنامه تحقيقاتي

در تنظيم پرسشنامه بايد دقت كافي مبذول نمود زيرا جمع آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه يكي از مراحل بسيار پر اهميتي است كه موفقيت يا عدم موفقيت را بايستي تا حد بسيار زيادي مرهون دقت سئوالات و تنظيم پرسشنامه دانست.
يكي از مسائلي كه در تنظيم پرسشنامه بايستي كاملاً رعايت نمود تقدم و تاخر سئوالات است بدين صورت كه سئوالات ساده‍تر كه پاسخگو سريعتر قادر به پاسخ بدانهاست در ابتدا آورده مي‍شود و بتدريج بر دشواري آنها افزوده مي‍گردد. بعبارت ديگر رد طرح سئوالات بايد سعي بر آن داشت تا از سئوالات آسان تدريجاً به سئوالات پيچيده تر برسيم .

مسئله ديگر در تنظيم پرسشنامه طرح سئوالات شخصي و خانوادگي كه در پرسشنامه است كه بايستي دقيقاً بدان توجه كامل مبذول نمود . در غالب موارد كه پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنائي ندارند و بطور كلي هدف از مطالعات اجتماعي بر ايشان مفهوم نيست . عنوان نمودن طرح سئوالات خصوصي مثل نام و نام خانوادگي و نام فرزندان و شغل و ميزان درآمد و وضع مسكن در آغاز كار پرسشگر مشكلات جدي و عمده‍اي براي طرح سئوالات بعدي و ادامه كار پرسشگري بوجود خواهد آورد. بنابراين لازم است با توجه به جامعه مورد مطالعه و ويژگيهاي فرهنگي و رواني پاسخگويان نظم و تقدم و تاخر موضوعات مورد سئوال كاملاً رعايت شود , بعنوان مثال در مطالعات جوامع روستايي زماني كه محقق قصد تكميل پرسشنامه‍هاي خانوار روستايي را دارد آغاز پرسشگري وي نبايد با طرح سئوالات شخصي از فرد روستايي همراه باشد و در صورت طرح چنين سئوالاتي قبل از آنكه اعتماد و اطمينان متقابلي بين آنها بوجود آمده و شك و ترديد و سوظن احتمالي فيما بين زدوده شده باشد, فرد روستايي بدليل روحيه محافظه كاري سنتي دچار ترس و واهمه گرديده و از جواب دادن به بقيه سئوالات يا احتراز نموده و يا در صورت عدم امتناع از پاسخ ,پاسخهايي را عنوان مي‍كند كه به تصور وي مورد علاقه و نظر پرسشگر است . بنابراين پرواضح است كه چنين جوابهايي از دقت و اعتبار لازم برخوردار نخواهد بود. "موريس دوورژه" جامعه شناس فرانسوي در زمينه شرايط تنظيم پرسشنامه مي‍نويسد:

"پرسشنامه يك سلسله پرسش نيست كه با آنها سر تا ته كاغذي را بي آنكه به ترتيب آنها توجهي شده باشد پر كرده باشند . بر عكس , تنظيم پرسش ها بر پايه تنظيم است كه بطور جدي بررسي شده باشد .به همين سان , عده پرسش هاي مربوط به يك موضوع , گروه بندي احتمالي آنها بصورت "قسمت "هاي مختلف مسئله‍هاي باريك و مهمي را مطرح مي‍سازند...

در همين زمينه "موريس دوورژه" اضافه مي‍كند " اغلب در آغاز پرسشنامه‍ها پرسش‍هايي را مي‍گذارند كه براي بررسي اهميت مستقيمي نداشته باشد و هدفشان اين باشد كه پاسخگو را "سرذوق" بياورد و اعتمادش را جلب كند .

البته پرسشگران بايد كاملاً مراقب باشند و ره طوري شده اين محيط اعتماد را ايجاد كنند. هنگامي كه قرار باشد پاره‍اي پرسشهاي حساس را مطرح سازند عموماً آنها را در پايان پرسشنامه مي‍آورند: در پايان پرسشنامه پاسخگو اعتمادش جلب شده است و پرسشگر شانس بيشتري دارد كه پاسخ درستي بگيرد, در هر صورت اگر پاسخگو ناراحت هم بشود , اين ناراحتي بر روي پرسشهايي كه پيش آن از او شده است اثر منفي نخواهد گذاشت . اگر چندين پرسش حساس وجود داشته باشد بايد آنها را در ميان پرسش‍هاي پرسشنامه چنان پخش كرد كه هر يك وضع ملايمتري پيدا كند

مشاهده در تحقيق

مشاهده از تكنيك هايي است كه غالباً در مطالعات مردم شناسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در عين حالي كه گاهي هم در جامعه شناسي خصوصاً رشته جامعه شناسي روستائي بكار برده مي‌شود. معمولاً از تكنيك مشاهده در مواردي استفاده مي‌گردد كه نمونه گيري و كاربرد پرسشنامه تحقيقاتي عملي نباشد . مثلاً زماني كه قصد مطالعه جابجائيهاي فصلي يك از ايلات را از ييلاق به قشلاق داريم از اين تكنيك استفاده مي‌شود.
مشاهده را بطور كلي به دو نوع مي‌توان تقسيم نمود بشرح زير :
1-مشاهده با مشاركت مستقيم و فعالانه محقق در جامعه مورد مطالعه
2-مشاهده بدون مشاركت محقق
مشاهده از نوع اول در موردي مصداق پيدا مي‌كند كه محقق خود عضوي از جامعه مورد مطالعه شده باشد و بنابراين مانند فردي از افراد جامعه در حقيقت خود نيز در محدوده پژوهشي قرار گيرد كه مي‌خواهد آنرا انجام دهد . بعنوان مثال محققي كه خود ساكن يك روستا بوده و قصد مطالعه بعضي از رفتارهاي گروهي يا مراسمي را دارد غالباً بدو آنكه اعضاء آن جامعه در جريان تحقيق وي قرار بگيرند. رفتار مردم را زير ذره بين گذاشته و با استفاده از ابزارهايي مثل دوربين عكاسي , اسلايد , دوربين فيلمبرداري و فيش هاي ثبت وقايع به بررسي جامعه مورد مطالعه خود مي‌پردازد.

در اين نوع مشاهده محقق چون خود عضوي از جامعه است. گذشته از اينكه فرصت زيادي براي تعمق و دقيق شدن در رفتارهاي گروهي مردم خود را دارد , از اين امتياز نيز برخوردار است كه افراد جامعه مورد مطالعه وي در مقابل او و رفتار طبيعي خود را از دست نداده و بنابراين مستقيماً با واقعيت هاي موجود آنچنان كه وجود دارند روبرو مي‌گرد. در چنين روشي زمان جمع آوري اطلاعات زمان معيني نيست بلكه محقق در تمام مدتي كه در جامعه مورد نظر بسر مي‌برد, مي‌تواند به مشاهده بپردازد.

در نوع دوم مشاهده , محقق عضو جامعه مورد نظر نبوده بلكه از خارج بدان جامعه وارد مي‌شود, در چنين مواردي مشكلات تحقيق بسيار زيادتر از نوع پيشين است زيرا ورود محقق به جامعه مورد مطالعه , عكس العملهايي در بين افراد جامعه بوجود مي‌آورد كه موجب تغيير در رفتار طبيعي آنها مي‌شود. مشاهده نوع اول را مي‌توان به نوعي فيلمبرداري يا عكسبرداري تشبيه نمود كه بدون مقدمه و ناگهاني از فرد يا افرادي صورت مي‌گيرد بنابراين رفتار مردمي كه جلوي دوربين عكسبرداري قرار گرفته‌اند كاملاً طبيعي است ولي در حالت دوم عكس العملهاي ناشي از ترس , ترديد , سوظن و ابهام موجب مي گردد كه نتايج تحقيق اعتبار و اطمينان خود را تا اندازه‌اي از دست بدهد . براي برطرف نمودن اين مشكل , محقق در بدو ورود خود به جامعه‌اي كه قصد مطالعه آنرا دارد بايستي سعي در جلب اعتماد مردم آن جامعه نموده و ترديد و سو ظني را كه احتمالاً از آمدن وي در آنها ايجاد گرديده است از ذهن آنها بزدايد , بعبارت ديگر محقق يابد هنگامي كار خود را آغاز كند كه افراد جامعه به منظور و مقصود علمي وي پي‌برده و بدون واهمه به سئوالاتش جواب دهند. در حقيقت چون تكنيك مشاهده بيشتر بوسيله مردم شناسان و در مطالعه ايلات و جوامع ابتدايي و محدود بكار برده مي‌شود . بنابراين لازم است دانش پژوهاني كه از اين تكنيك استفاده مي‌نمايد. شرايط و خصوصيات جامعه مورد مطالعه و مردم آن را بدقت در مد نظر داشته و قبل از هر نوع تماسي با مردم جو دوستانه و قبل اعتمادي براي ادامه كار خود ايجاد نمايند.

در هر دو نوع مشاهده , مشاهدات و اطلاعات كه ابتدا بصورت يادداشتهاي پراكنده‌اي جمع آوري شده‌اند بايستي به فيش هاي موضوعي خاصي كه بدين منظور تهيه گرديده وارد گرديده و سپس دسته بندي شوند.
استفاده از فيش
در مطالعاتي كه محقق با پديده اجتماعي با جامعه مورد مطالعه مستقيماً نمي‌تواند تماسي داشته باشد در جمع آوري اطلاعات از اسناد و مدارك و كتب استفاده مي‌كنند, اين تحقيقات را كتابخانه‌اي مي‌ناميم . در اين نوع تحقيقات براي جمع آوري اطلاعات از ابزاري تحت عنوان "فيش"بهره مي‌گيريم و اصطلاحاً اين شيوه را فيش برداري مي‌گوئيم . فيش مورد استفاده در تحقيقات كتابخانه‌اي به دو نوع تقسيم مي‌شود بشرح زير:
1-فيش مآخذ
2-فيش موضوعي
1-فيش ماءخذ
فيش ماءخذ است كه مشخصات كتاب ,مقاله يا مدرك مورد استفاده در تحقيق را بر روي آن مي‌نويسيم. از قطعه كاغذ يا مقوايي به طول دوازده و عرض هشت سانتيمتر مي‌توان يك فيش ماءخذ تهيه نمود. فيش ماءخذ حاوي نكاتي است كه به قرار زير :
نام كتاب
نام نويسنده
نام مترجم( در صورتيكه كتاب از زبان خارجي به فارسي ترجمه شده باشد(
نام ناشر
سال انتشار
چاپ( در صورتيكه براي دومين بار با دفعات متعدد كتاب به چاپ رسيده است دفعات چاپ ذكر مي‌شود(
قطع (قطع جيبي , وزيري و...(
تعداد صفحات
محل كتاب (در موارديكه كتاب ناياب است بايستي نام كتابخانه يا مكاني كه كتاب در آنجا يافت مي‌گردد ذكر شود.(
محقق پس از ارائه طرح تحقيق و انتخاب جامعه مورد مطالعه و انجام مراحل مقدماتي با يد كليه ماءخذ و منابعي را كه در ارتباط با موضوع مورد تحقيق وي وجود دارد جمع آوري نموده و مشخصات هريك را بر روي يك فيش بنويسيد. بدين ترتيب در ارتباط با موضوع تحقيق دهها و گاهي صدها فيش ماءخذ جمع آوري مي‌گردد كه منابع آنها به ترتيب خاصي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
2-فيش موضوعي
فيش موضوعي فيشي است كه براي استخراج محتواي كتب و مقالات مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در قطع‌هاي مختلف تهيه مي‌شود ولي رايجترين آنها فيشي است به طول پانزده و عرض ده سانتيمتر محتواي كتب و مقالاتي را كه بعنوان منابع تحقيق قبلاً از طريق فيش ماءخذ مشخص نموده‌ايم به حسب موضوعات اصلي و موضوعات فرعي در فيش هاي موضوعي وارد كرده و بدين ترتيب مي‌توانيم در پايان مرحله استخراج , عصاره منابع استخراج شده را بصورت صدها و هزاران فيش موضوع داشته باشيم و سپس با استفاده از آنها نوشتن گزارش خود را آغاز كنيم.

نمونه گيري
براي مطالعه يك جامعه لازم نيست كه همه آن مشاهده شود بلكه در اغلب موارد مشاهدة جزيي از آن كافي است به تعبير ديگر در بيشتر تحقيقات، مشاهده نمونه اي محقق را به مقصود مي رساند. هدف اصلي از نمونه گيري بدست آوردن نمونه اي است كه معرف و نماينده مناسبي براي جامعه باشد. محقق آشنا با نمونه گيري و طرحهاي نمونه اي قادر است نمونه را چنان برگزيند كه معرف جامعه باشد از اين رو مي توان گفت نمونه گيري به روش هايي اطلاق مي شود كه در تحقيقات اجتماعي براي انتخاب افراد يا واحدهاي تحليل بكار مي رود و در تحقيقات پيمايشي، نمونه گيري عبارتست از روشي كه از طريق آن پاسخگويان براي تحليل انتخاب مي شوند.
مزاياي نمونه گيري
1ـ كاهش هزينه: چون حجم داده هاي نمونه اي نسبت به حجم جامعه كوچك است به طور حتم هزينه تهيه آنها به مراتب كمتر از هزينه سرشماري است. 2ـ افزايش سرعت كار: چون حجم نمونه بسيار كمتر از حجم جامعه در سرشماري است گرد آوري و تلخيص داده ها با سرعت بيشتر، يعني با صرف وقت كمتر انجام مي شود. اين مزيت خصوصاً وقتي كه كسب نتايج و تهيه اطلاعات جنبه فوريت دارند مزيتي مهم است. 3ـ بالا بودن ميزان درستي كار: چون براي انجام نمونه گيري به دليل كم بودن حجم كار نسبت به سرشماري، امكان آموزش افراد براي انجام مصاحبه ها و يا اندازه گيريها وجود دارد، ميزان درستي نتيجه كار اين افراد در مقايسه با سرشماري بيشتر است.
مفاهيم پايه
جامعه آماري: منظور مجموعه افراد يا واحدهايي است كه در نهايت مي خواهيم نتايج را به آن تعميم دهيم. در مسأله نمونه گيري معمولاً جامعه متناهي است و تعداد عنصرهاي آن را حجم جامعه مي نامند. كار مهم محقق اين است كه با دقت و به صورتي كامل جامعه را تعريف كند.
نمونه
بخشي از جامعة تحت بررسي است كه با روشي از پيش معين شده انتخاب مي گردد به قسمي كه به كمك آن با توجه به روش انتخاب، مي توان استنباطهايي درباره كل جامعه انجام داد. فرايند انتخاب نمونه، استخراج نتايج و استنباطهاي حاصل را بررسي نمونه اي گويند. بررسيهاي نمونه اي را به دو نوع رده بندي مي كنند. توصيفي و تحليلي، در بررسي توصيفي، هدف صرفاً كسب اطلاعاتي درباره گروههاي بزرگ است مثلاً درصد زنان و مرداني كه يك برنامه تلويزيوني خاص را مي بينند. در بررسي تحليلي، بين زير گروههاي متفاوت جامعه، براي كشف تفاوتهاي آنها مقايسه هايي صورت مي گيرد. يا فرضهايي را دربارة تفاوتهاي موجود بيان كرده و درستي يا نادرستي آنها را آزمون مي كنند.
واحد نمونه گيري
واحدهاي نمونه گيري مجموعه عنصرهايي از جامعه هستند كه اجتماع آنها كل جامعه را تشكيل مي دهند. مثلاً در نمونه گيري از افراد يك شهر، هر فرد شهر را مي توان يك واحد تلقي كرد در صورت لزوم هر خانوار را مي توان يك واحد در نظر گرفت .
مراحل اصلي در يك بررسي نمونه اي
1ـ مشخص كردن هدف : هميشه بايد دربارة هدفهاي بررسي حكمي روشن و گويا در دست باشد.
2ـ مشخص كردن جامعة مورد نمونه گيري: جامعه اي را كه مي خواهيم از آن نمونه بگيريم با يد دقيقاً تعريف كنيم با اين تعريف متغير تحت بررسي مشخص مي شود البته تعريف دقيق جامعه هميشه امكان پذير نيست.
3ـ مشخص كردن درجة دقت مطلوب: نتايج يك بررسي نمونه اي هميشه با عدم حتميت همراه است زيرا اولاً بخشي از جامعه مورد اندازه گيري قرار گرفته است، ثانياً اندازه گيريها با خطا همراه اند. ميزان عدم دقت را مي توان با افزايش حجم نمونه و با استفاده از وسايل دقيقتر اندازه گيري و گماردن افراد خبره براي انجام كار، تقليل داد. مسلماً اين كار با افزايش هزينه و با صرف دقت بيشتر انجام مي شود و اين افزايش هزنيه و صرف دقت بيشتر، نسبت مستقيم با ميزان دقتي دارد كه مايليم برآوردهاي مورد نظر داشته باشند بنابراين مشخص كردن درجه دقت مطلوب برآوردها گامي مهم در اجراي نمونه گيري است اين تشخيص ميزان دقت، وظيفه استفاده كنندگان از داده ها و برآوردهاست.
4ـ انتخاب روش نمونه گيري: با انجام مراحل بالا، به مرحله اي مي رسيم كه بايد واحدهاي نمونه را از بين واحدهاي جامعه انتخاب كنيم براي انتخاب نمونه، طرحها، روشهاي متعددي وجود دارند. با توجه به هدف مورد نظر، اندازه واحدها و ميزان تغيير آنها روش خاصي مناسب مي باشد.
5ـ روشهاي اندازه گيري: در هر بررسي نمونه اي، براي اندازه گيري واحدهاي نمونه تهيه ابزار اندازه گيري و مشخص كردن روشهاي اندازه گيري از اهميتي خاص برخوردار است. ممكن است بررسي نمونه اي صرفاً به وسيله پرسشنامه و يا به وسيله مصاحبه با طرح سئوالاتي انجام شود كه از پيش تعيين شده اند. مصاحبه ممكن است حضوري، يا با تلفن و يا تركيبي از هر دو صورت گيرد در هر حال پرسشنامه يا مصاحبه هم وسيله اي براي اندازه گيري هستند.
6ـ آموزش آمارگيران: در بررسيهاي نمونه اي، اغلب با مسائل خاص حرفه اي رو به رو هستيم لذا آمارگيران بايد قبلاً دربارة هدف نمونه گيري، واحد نمونه گيري، روشهاي اندازه گيري و ساير مسائل آموزش ببينند.
7ـ پيش آزمون: لازم است كه قبل از انجام نمونه گيري، براي بررسي كارايي پرسشنامه و روش كار و مشكلات اجرايي، عمل نمونه گيري را در مقياس كوچك انجام دهيم اين نمونه گيري با حجم كوچك مقدماتي، نتايجي به دست مي دهد كه بر اساس آنها مي توان پرسشنامه ها را اصلاح كرد، به آمارگيران آموزش تكميلي داد، در مورد زمان لازم براي نمونه گيري اصلي برآوردي به دست آورد، هزينه عملي نمونه گيري را بازبيني نمود و در نتيجه از بروز اشكالات عمده در نمونه گيري اصلي كه حجمي زياد دارد جلوگيري كرد اين فرآيند را پيش آزمون مي نامند. 8ـ گرد آوري داده ها: براي گرد آوري داده ها معمولاً از پرسشنامه استفاده مي كنند تهيه متن پرسشها از نظر تطبيق با اهداف، ايجاد انگيزه براي پاسخ و جلوگيري از ايجاد انحراف در پاسخ كاري فني است و بايد پرسشنامه به وسيله افراد خبره تهيه شود.
9ـ پردازش داده ها: اولين گام در اين مقطع آماده كردن پرسشنامه هاي تكميل شده و يا هر نوع دادة ديگر براي انتقال به ماشين است. در اين مرحله خطاهايي كه ثبت شده اند بايد اصلاح شوند و پرسشنامه هايي كه در آنها، به وضوح برخي اقلام اشتباهاً ثبت شده اند حذف و با مراجعه مجدد اصلاح شوند.
10ـ نگهداري اطلاعات حاصل براي بررسيهاي آينده: هر نمونه اي كه از جامعه گرفته مي شود علاوه بر نتايج استنباطي آن، راهنمايي بالقوه، براي بهتر كردن فرآيند نمونه گيريهاي بعدي است، در هر نمونه گيري كارها دقيقاً همان گونه كه طراحي شده اند انجام نمي شوند با بررسي فرآيند نمونه گيري انجام شده، مي توان خطاهايي را كه موجب اين مشكل شده اند شناسايي و از تكرار آن در نمونه گيريهاي بعدي جلوگيري كرد.
انواع روشهاي نمونه گيري احتمالي
نمونه احتمالي به چهار نوع اصلي تقسيم مي شوند انتخاب هر يك از اين انواع نمونه احتمالي به ماهيت مسأله تحقيق، هزينه و سطح دقت مطلوب در نمونه و روش گردآوري اطلاعات بستگي دارد. بعضي از شيوه هاي نمونه گيري احتمالي عبارتند از: 1ـ نمونه گيري تصادفي ساده 2ـ نمونه گيري سيستماتيك 3ـ نمونه گيري طبقه بندي 4ـ نمونه گيري خوشه اي
تعيين حجم نمونه
به منظور تعيين حجم نمونه ساده ترين روش استفاده از فرمول كوكران مي باشد
در فرمول كوكران
n=
دهنده حجم نمونه نشان
n
حجم جمعيت آماري (حجم جمعيت شهر, استان,و.....(
N
در صد خطاي معيار ضريب اطمينان قابل قبول
t
نسبتي از جمعيت فاقد صفت معين (مثلا جمعيت مردان(
p
نسبتي از جمعيت فاقد صفت معين (مثلا جمعيت زنان)1-
p
درجه اطمينان يا دقت احتمالي مطلوب
d
طبق فرمول بالا اگر بخواهيم حجم نمونه را با شكاف جمعيتي 5/0 (يعني نيمي از جمعيت حايز صفتي معين باشند . نيمي ديگر فاقد آن(

p=0/5, 1 - p = 0/5
و پذيرش خطاي نمونه گيري
(
d=0/05)
از ميان جمعيت ،برآورد كنيم ،خواهيم داشت :
n=
بدين ترتيب با قرار دادن حجم جمعيت آماري (تعداد سكنه شهر يا شهرستان مورد بررسي ) در فرمول بالا و انجام يك محاسبه ساده تعيين حجم نمونه امكان پذير خواهد بود.

روش نمونه گيري چند مرحله اي ( تلفيقي‌ (
روش نمونه گيري چند مرحله اي تركيبي از چند روش فوق است كه به ترتيب زير انجام مي گيرد
1ـ نمونه گيري طبقه اي متناسب با حجم:
ابتدا در هر منطقه جمعيت و تعداد خانوارهاي ساكن را مشخص مي سازيم براي مثال در مناطق 22 گانه تهران جمعيت منطقه، در صد مردان، درصد زنان و تعداد خانوار از اطلاعات مركز آمار جمع آوري شده است. با استفاده از روش نمونه گيري طبقه اي متناسب با حجم، تعداد نمونه اي را كه از هر منطقه مورد نياز است مشخص مي سازيم به طور مثال اگر حجم نمونه كل برابر 1000 باشد از منطقه 1 تهران كه 98/3 درصد خانوارهاي شهر تهران در آنجا ساكن هستند بايد 40 نمونه جمع آوري شود و اين فرآيند براي تمام مناطق تكرار مي شود.
2ـ خوشه اي:
پس از آنكه حجم نمونه در همه مناطق مشخص شد نقشه اين مناطق را تهيه مي كنيم و تمام بلوكهاي مشخص شده در نقشه يك منطقه را شماره گذاري مي كنيم و آنها را به عنوان خوشه در نظر مي گيريم به كمك روش نمونه گيري خوشه اي تعدادي از اين خوشه ها را به تصادف انتخاب مي كنيم . براي مثال در منطقه 1 تهران پس از شماره گذاري بلوكها براي تهيه 40 نمونه 4 بلوك را انتخاب مي كنيم تا از هر بلوك 10 نمونه تهيه شود.
3ـ روش سيستماتيك:
در اين مرحله پرسشگر به بلوك مورد نظر مراجعه كرده و به كمك روش سيستماتيك خانوارهاي مورد نظر را انتخاب مي كند جزئيات روش به شرح زير مي باشد: ابتدا پرسشگر تمام بلوك را دور زده و خانوارهاي ساكن در بلوك را به طور تقريبي برآورد مي كند سپس تعداد خانوارها را بر عدد 10 تقسيم مي نمايد تا فاصله نمونه گيري بدست آيد مثلاً اگر تعداد خانوارهاي ساكن در يك بلوك 70 خانوار باشد با تقسيم 70 بر 10 فاصله نمونه گيري برابر 7 بدست مي آيد، سپس از بين اعداد 1 تا 7 عددي را به تصادف انتخاب مي كند مثلاً اگر عدد 4 انتخاب شود با اضافه كردن عدد فاصله به عدد 4 نمونه ها به ترتيب زير بدست مي آيند: 4، 11، 18، 25،....
نكته: اعداد بالا شمارة خانوارها مي باشند.
4ـ نمونه گيري تصادفي ساده:
پرسشگر با مراجعه به خانوار مورد نظر به تصادف از يكي از افراد واجد الشرايط پرسشنامه را پر مي نمايد

منبع:

http://www.fasleno.com/archives/000381.php

دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

آخرين مطالب


» سايت هاي مفيد براي دانلود رايگان مقالات و كتاب هاي الكترونيكي و اينترنتي ( سه شنبه يكم آذر 1390 )
» بيش از
۴۰ پايگاه مفيد براي دانلود كتاب هاي الكترونيكي ( پنجشنبه نهم آبان 1387 )
» نشانه‌ها ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بخوانيد، بنويسيد، ويرايش كنيد ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بيش نويسي و وقفه در نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» عادات نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نويسندگي ظرايف و طرايف ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» تجربه هاي نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» توصيه به نويسندگان رمان ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نوشتم و نويسنده شدم ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» از پنجره‌ اتاق‌ نويسنده‌ ( چهارشنب

امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۰۵ ] [ مشاوره مديريت ]

روش يادداشت برداري
هم‌چنين يادداشت‌ها، اگر به صورت ترجمه، تلخيص، نقل به معني، اقتباس، نقل قول غير مستقيم، تغيير عبارات و ... انجام گرفته و « عين عبارت » نيست، به اين روش و خصوصيت اشاره شود.گاهي يك مطلب، در منابع متعددي وجود دارد. اگر به يكي ز آن‌ها كه معتبرتر و كهن‌تر است اكتفا شود بهتر است؛ مگر اين‌كه به دليل خاصّي بخواهيم به منابع متعدد اشاره كنيم، كه در اين صورت مدرك دقيق مطلب را از هر چند مأخذ ذكر مي‌كنيم.تهيه كنندة يادداشت و نويسنده آن ( فيش نويس ) خوب است قيد شود، تا معرف برگه‌هاي يادداشت باشد. ذكر تاريخ يادداشت برداري هم مفيد و مكمل آن است. وقتي كه صرف تهيه يك فيش دقيق و استاندارد مي‌شود هدر نرفته است، زيرا از هدر رفتن‌هاي وقت در آينده و بي ثمر بودن يادداشت‌ها جلوگيري مي‌كند. نوعي سرمايه گذاري زماني است كه بهرة آن در آينده روشن مي‌شود.مراجعة مجددگاهي بايد سراغ يادداشت‌هاي قبلي رفت. در اين مراجعه، چه بسا نياز به اصلاح يا تمكيل آن‌ها باشد كه عملي مي‌شود. گاهي اطلاع از يادداشت‌هاي پيشين، سبب جلوگيري از دوباره كاري و يادداشت مجدد و مكرر يك مطلب مي‌گردد؛ به علاوه، يادداشت براي بهره‌برداري است. نوشتن و بايگاني كردن،‌ آن‌ها را از خاصيت مي‌اندازد.گاهي مطالعه كننده، به مطلب خوبي بر مي‌خورد يا آن را مي‌شنود و به فكر يادداشت برداري مي‌افتد. غافل از آن‌كه قبلاً آن را نوشته است. مراجعة مجدد به يادداشت‌ها جلوي اين ضايعات را مي‌گيرد.عين عبارت يا محتوا؟آن‌چه در فيش‌ها يادداشت مي‌شود، به يكي از دو صورت زير مي‌تواند باشد:الف. عين عبارات منقول از مأخذ ( نقل قول مستقيم )ب. مضمون و محتوا ( نقل قول تفسيري ).در صورت اول، خود الفاظ گوياي مفهوم مورد نظر است. اما در صورت دوم، با عبارات خودمان مضمون و خلاصه مطلب مطالعه شده را مي‌نويسيم، آن‌گاه به ذكر منبع مي‌پردازيم، تا خودمان يا ديگران هنگام نياز، به اصل مأخذ رجوع كنيم. در اين نوع، طبعاً عبارت توضيحي ما بايد پيش از عنوان قيد شده در برگة يادداشت باشد.در هر دو نوع نويسندة يادداشت اگر نظرية خاصّي پيرامون موضوع دارد، مي‌تواند در پايين همان برگه بنويسد.برگه‌هاي ارجاعيبهره گيري از « سيستم ارتباطات » در تحقيق و فيش برداري مفيد است. ربط دادن موضوعات به يكديگر، ذهن خواننده و نويسنده را غنا مي‌بخشد. يافتن ارتباط‌ها بين مطالب و موضوعات، هم وسعت اطلاعات مي‌خواهد، هم ذوق و سرعت انتقال ذهني.از اين روش، در برگه‌هاي يادداشت هم مي‌توان استفاده كرد. گاهي محتواي يك يادداشت به يك يا چند يادداشت ديگر هم ارتباط مي‌يابد و آن‌ها در كنار هم كه قرار گيرند، برداشت بهتر و بيشتر و دقيق‌تري مي‌توان از موضوع داشت. اگر فيش‌ها شماره و كد داشته باشد، مي‌توان در پايان هر فيش، به شمارة فيش‌هاي ديگر كه با آن مربوط است اشاره كرد، يا همان عنوان‌هاي يادداشت‌ها را كه به صورت « نمايه » مورد استفاده قرار مي‌گيرد در ارجاع، مورد توجه قرار داد؛ مثل اين‌كه يادداشت « احترام والدين »، قابل ارجاع به برگه‌هاي « حقوق » و « اخلاق خانوادگي » است، يا در پايان يادداشتِ « نهج البلاغه » مي توان نوشت ( ‘ سيد رضي ) كه به آن سر‎ْ عنوان هم رجوع شود.تنظيم سيستم ارتباطي بين واژه‌ها، مفاهيم، سرعنوان‌هاي موضوعي و كتاب‌ها و منابع، كتري مهم و دقيق، در عين حال بسيار كارساز و مفيد است و حتي در كتاب شناسي و تحقيق هم كاربرد دارد و براي محققان نقش واسطه و رابط را براي دستيابي به منابع ديگر يا موضوعات مرتبط و هم خانواده ايفا مي‌كند. ( در بحثِ « روش تحقيق » هم اشاره‌اي به اين مسأله شده است.)استنساخ و كپي گرفتنهميشه نوشته‌ها و آثار قلمي، در معرض گم شدن، خراب شدن، به سرقت رفتن و ... بوده است و از اين طريق، گاهي زحمات دراز مدت يك پژوهش‌گر، يك جا از بين مي‌رود و جز غصّه برايش باقي نمي‌ماند.به همين جهت، بجاست كه از يادداشت‌ها و دست نوشته‌هايي كه وقت و زحمت زيادي صرف تهية آن شده است، نمونه يا نمونه‌هاي متعددي به صورت استنساخ، زيراكس يا با استفاده از كاربن تهيه شود تا اگر احياناً مفقود شد، يا در حادثه‌اي از بين رفت، محصول زحمات در جاي ديگر و به صورت نسخة ديگر موجود باشد.در اين زمينه، اندوه محققاني كه تنها نسخة موجود از كاوش‌ها و يادداشت‌ها چندين سالة خود را در اثر سهل انگاري از دست داده‌اند و ديگر حوصله و مجال تحقيق و نگارش مجدد نداشته‌اند، ماية عبرت است.[1]جواد محدثي، روش‌ها، ص 59. [1] . دربارة كيفيت يادداشت و تنظيم و سازماندهي فيش‌ها نكاتي هم در بحث « روش تحقيق » بيان شده كه بجاست مراجعه كنيد. دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق روش دستيابى به منابع و فهرست‌بردارى از آنها استفاده از كتاب‌شناسى‌ها اين منابع به‌وسيله مؤسسات و سازمان‌هاى دولتى و غيردولتى و كتابخانه‌هاى بزرگ تهيه مى‌شود، و اطلاعاتى درخصوص مقاله‌ها و كتاب‌هاى نوشته شده درباره موضوع خاصى را ارائه مى‌دهد. كتاب‌شناسى‌ها روزبه‌روز تخصصى‌تر مى‌شود و براى مقاطع زمانى و تاريخى خاصى تهيه مى‌گردد و دسترسى به منابع را تسهيل مى‌كند. استفاده از فهرست مقالات مؤسسات دولتى و غيردولتى و كتابخانه‌ها اقدام به تنظيم فهرست مقالات براساس موضوع يا حروف الفبا يا نوع مجله يا نشريه مى‌كنند و امكان مناسبى را در اختيار محقق قرار مى‌دهند. استفاده از نمايه‌ها نمايه‌ها حاوى اطلاعاتى درباره كتاب‌ها و مقالات منتشر شده است كه هرچند وقت يك بار منتشر مى‌شود. نمايه‌ها كتاب‌ها و مقالات را بصورت موضوعى و به تفكيك رشته يا موضوع علمى خاص تنظيم و طبقه‌بندى مى‌كنند و به محقق امكان دستيابى به تازه‌هاى علمى و انتشاراتى را مى‌دهند. استفاده از كتابخانه كتابخانه‌ها گنجينهٔ معارف بشرى هستند و اين معارف در آنها بصورتى خاموش حفاظت و نگهدارى شده، مورد استفاده محققان علاقه‌مندان قرار مى‌گيرند. كتابخانه‌ها داراى برگه‌دان‌هايى است كه معرف كتاب‌هاى موجود در آنها بوده، براساس حروف الفبا تنظيم شده است. اين كار به سه صورت موضوع، عنوان و نويسنده وجود دارد و محقق با داشتن يكى از اين سه مورد مى‌تواند به برگه‌دان‌ها مراجعه و كتب موردنظر را جستجو نمايد. امروزه در كتابخانه‌ها از رايانه و شبكه‌هاى اطلاع‌رسانى استفاده مى‌شود و اطلاعات كتابخانه‌ و مدارك آن در حافظهٔ رايانه ضبط مى‌شود. محقق با مراجعه به رايانه سريع‌تر مى‌تواند به منابع موجود در كتابخانه كه مرتبط با موضوع تحقيق او هستند، دسترسى پيدا كند. استفاده از فهرست تحقيقات مراكز تحقيقاتي، دانشگاه‌ها يا سازمان‌هاى مسئول امور تحقيقات علمى (در ايران مركز اسناد و مدارك علمى وزارت فرهنگ و آموزش عالى چنين مسئوليتى را برعهده دارد.) چه بصورت موضوعى و چه بصورت مقاطع زمانى (ماهانه، سالانه و ...) اقدام به تدوين فهرست تحقيقات انجام شده مى‌نمايند. اين فهرست‌ها شامل تحقيقاتى است كه استادان يا مراكز تحقيقاتى و سازمان‌هاى دولتى انجام مى‌دهند. همچنين، پايان‌نامه‌هاى دانشجويان بصورت عمومى يا بصورت رشته‌اى تنظيم و منتشر مى‌گردد و مى‌تواند مورد استفاده محقق قرار گيرد. بررسى اين فهرست‌ها براى محقق از اوليت خاصى برخوردار است؛ زيرا وى بايد در آغاز كار از تحقيقات ديگران در مورد مسئله خود مطلع شود تا دچار دوباره‌كارى نگردد. استفاده از چكيده‌ها براى سهولت دسترسى محققان به مقالات و گزارش‌هاى تحقيقي، معمولاً مؤسسات علمى و دانشگاهى اقدام به تهيه كتابچه يا جزوه‌اى مى‌نمايند كه حاوى چكيده و خلاصه‌اى از محتواى مقالات و گزارش‌هاى تحقيق و پايان‌نامه‌ها است و معمولاً بصورت يك يا دو صفحه تهيه مى‌شود و استفاده از آنها باعث صرفه‌جويى در وقت محقق مى‌گردد. استفاده از مجموعه مقالات از آنجا كه براى بحث و بررسى دربارهٔ مسائل علمى معمولاً هم‌انديشى‌ها، سخنرانى‌‌ها، محافل علمي، انجمن‌ها، و كنگره‌هاى علمى تشكيل مى‌گردد، محقق بايد محتواى مقالاتى را با مسئله تحقيق او ارتباط دارد مورد بررسى و مطالعه قرار دهد. مقالات اين‌گونه مجامع علمى معمولاً قبل از تشكيل بصورت خلاصه مقالات و بعد از تشكيل بصورت مجموعه مقالات تدوين و منتشر مى‌گردد كه مى‌تواند مورد استفادهٔ محقق قرار گيرد. استفاده از روش مصاحبه از اين روش، محقق به دو صورت مى‌تواند استفاده كند: اول، با استادان و صاحب‌نظران و آگاهان مصاحبه كند و كتاب‌شناسى و فهرست منابع موضوع مورد مطالعه خود را كمتر نمايد. دوم، با صاحبان آثار و محققان ديگر در خصوص توضيح و توجيه بيشتر مسئله و روش‌هاى كار، مصاحبه نمايد و از نظريات آنها استفاده كند. استفاده از آرشيوها روزنامه‌ها، جرايد، تصاوير معمولى و ماهواره‌اي، نقشه‌ها، فيلم‌ها و نوارها از منابع مهم مطالعاتى محقق هستند. اينگونه منابع داراى آرشيو خاصى هستند. اينگونه منابع داراى آرشيو خاصى هستند و محقق مى‌تواند با مراجعه به آرشيو مربوط از اطلاعات مندرج در آن استفاده نمايد. منبع: سايت آفتاب دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق دانشجويان و مهارتهاي پژوهشي مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران نوشته: Barbara Quartonترجمه: فرزانه امين پور[1] چكيدهدانشجويان جديد دانشگاهها و موسسات آموزشي اغلب از وجود منابع اطلاعاتي كه از طريق كتابخانه دانشگاهي آنان قابل دسترسي است، بي اطلاع‌اند. به همين دليل، بسياري از آنان براي برطرف كردن نيازهاي پژوهشي و اطلاعاتي خود به سايتهاي اينترنتي كه بطور آزاد در دسترس عموم مردم قرار دارد، مراجعه مي كنند. تاكيد اين دانشجويان بر استفاده از چنين منابعي خود موجب تضعيف تحقيقات و پژوهشهاي آكادميك آنان مي شود زيرا اينترنت - برخلاف عقيده اكثر دانشجويان – در برگيرنده همه دانش موجود در جهان نيست و در آينده هم نخواهد بود. در واقع، دانشجويان بايد لزوم بكارگيري ابزارهاي مخصوص پژوهش را درك كرده، با كاربرد اين ابزار آشنا شده و بياموزند كه به همه منابع اطلاعاتي موجود - از جمله اينترنت - با ديده اي انتقادي بنگرند. اين مقاله به بررسي و تشريح سياستهاي آموزشي[2] و مهارتهاي پژوهشي[3] مورد نيازي مي پردازد كه مي تواند در زمينه استفاده از كتابخانه، انجام تحقيق و تهيه يك مقاله پژوهشي[4] مستدل و ارزشمند مورد استفاده دانشجويان و استادان رشته هاي گوناگون دانشگاهي قرار گيرد.مقدمهدر حال حاضر، كتابخانه هاي دانشگاهي منابع اطلاعاتي متنوع و برجسته‌اي را در دسترس دانشجويان و ساير كاربران خود قرار مي دهند كه شامل دايره المعارفهاي موضوعي[5]، تك نگاشتها، پيايندها و پايان نامه ها مي شود. علاوه بر آن، ابزارهاي قدرتمندي نظير فهرستهاي پيوسته[6]، سرويس هاي امانت بين كتابخانه اي[7] و بانكهاي اطلاعاتي ويژه اي را براي دسترسي به اين منابع در اختيار كاربران خود قرار مي دهند. متاسفانه تعداد زيادي از دانشجويان يا اساسا از وجود چنين منابعي بي اطلاع هستند و يا نمي دانند كه چگونه از آنها استفاده كنند.از آنجا كه تنها تعداد بسيار اندكي از دانشگاهها ارزيابي سواد اطلاعاتي[8] دانشجويان را به عنوان بخشي از شرايط فارغ التحصيلي آنان ضروري مي دانند، بسياري از دانشجويان واحدهاي درسي رشته خود را در حالي پشت سر مي گذارند كه تنها دانش اندكي در زمينه انجام پژوهش، چگونگي استفاده از ابزار پژوهش[9] و ارزيابي منابع دارند. از اين روي، دانشجويان فاقد مهارتهاي پژوهشي و سواد اطلاعاتي لازم پس از فراغت از تحصيل قادر به فعاليت موثر و مطلوب در محيط هاي تكنولوژيكي پيشرفته نخواهند بود.هر چند كه تقريبا همه مدرسان و اساتيد دانشگاه بر ضرورت نقش سواد اطلاعاتي به عنوان يك عنصر اساسي در آموزش عالي تاكيد دارند، اما در عين حال اين نكته روشن نيست كه سواد اطلاعاتي در كدام يك از برنامه هاي درسي دانشگاه مورد توجه قرار مي گيرد: كلاس كامپيوتر؟ كلاس آيين نگارش؟ كلاس درس روش تحقيق؟ ...واقعيت آن است كه سواد اطلاعاتي فراتر از متون درسي خاص است و مي تواند در كلاسهاي درسي گوناگون مطرح شده و آموزش داده شود. اساتيد دانشگاه در هر كلاسي مي توانند به طرح تكاليفي بپردازند كه موجب افزايش مهارتهاي سواد اطلاعاتي دانشجويان شود. تمرين درس روش تحقيقتمرينات و تكاليف مربوط به درس روش تحقيق معمولا شامل انتخاب يك عنوان در يك زمينه موضوعي خاص و نوشتن مقاله مربوط به آن است. در اين حال، دانشجويان موظف به ارائه يك فرضيه پژوهش و اثبات آن با استفاده از اطلاعات موجود مي باشند. طرح چنين تكاليفي هر چند كه ساده به نظر مي رسد ولي موجب بروز مشكلات و سوالات بسيار براي دانشجوياني كه از سواد اطلاعاتي لازم بي بهره اند، مي شود. بطور مثال:- چگونه مي توان يك عنوان خاص انتخاب كرد؟- چگونه مي توان اطلاعات تخصصي مربوط به آن عنوان را يافت؟- اصولا اطلاعات تخصصي چيست و چگونه مي توان آن را از ديگر متون منتشر شده متمايز ساخت؟تمركز روي يك عنوانپژوهشگران تازه كار معمولا شناخت زيادي در مورد روشهاي مختلف پژوهش و انتخاب يك روش خاص، طرح سوال پژوهشي[10] و گردآوري اطلاعات تخصصي مربوطه ندارند. دايره المعارفهاي موضوعي از مهمترين ابزارها و مواد كتابخانه اي محسوب مي شوند كه مي توانند در جريان طرح سوالات پژوهشي و تهيه اطلاعات معتبر مورد استفاده آنان قرار گرفته و به عنوان يك نقطه شروع براي پژوهشگران و ساير افرادي كه در جستجوي اطلاعات جامع و معتبر مي باشند، مفيد واقع شوند. دايره المعارفهاي موضوعي برخلاف دايره المعارفهاي عمومي[11] داراي مقالات طولاني تر و تخصصي تري هستند كه در آن هر مدخل بطور جامع مورد بررسي قرار مي گيرد. اين نوع دايره المعارفها معمولا جنبه هاي تاريخي، چارچوبهاي نظري و مباحثات مطرح شده در يك رشته يا يك زمينه موضوعي را مطرح كرده و به اين طريق به پژوهشگر كمك مي كنند تا اطلاعات مستند و معتبري در آن زمينه كسب نمايد.كتابشناسي ها در زمره منابع كتابخانه اي محسوب مي شوند كه دانشجويان را به منابع مطالعاتي مرتبط ديگري هدايت كرده و به آنان امكان مي دهند تا موضوعات مورد نظر خود را به شيوه اي نظام مند كشف كنند. به اين ترتيب، حس كنجكاوي دانشجويان براي كشف و ارزيابي مطالب و منابع اطلاعاتي ديگر نيز تحريك مي شود. راهبرد آموزشيبا وجود همه محسنات و جنبه هاي مثبت دايره المعارفهاي موضوعي، اكنون اين سوال مطرح است كه: آيا اين ابزار در جريان يك تحقيق مورد استفاده دانشجويان قرار مي گيرد؟ پاسخ اين است: بندرت!در واقع، تعداد معدودي از دانشجويان حتي از وجود دايره المعارفهاي موضوعي مطلع هستند و يا تنها نام برخي از دايره المعارفهاي عمومي مانند بريتانيكا[12] را شنيده اند. در بيشتر موارد، جستجو براي يك سوال پژوهشي از طريق اينترنت و به شيوه اي نه چندان دقيق صورت مي گيرد. واقعيت اين است كه استفاده از سايتهاي فاقد اعتبار معمولا منجر به كسب نتايج و اطلاعات پيش پا افتاده و متوسطي مي شود كه يا بسيار كلي هستند و يا بارها مورد استفاده قرار گرفته اند. براي ممانعت دانشجو نسبت به استفاده از چنين روشهاي نامطمئني، بهتر است از وي خواسته شود كه متني در حدود نيم صفحه در زمينه عنوان پژوهش و سوالات پژوهشي مربوط به آن تهيه كرده و در آن به معرفي دايره المعارف موضوعي بپردازد كه در تهيه اين متن مورد استفاده قرار داده است. علاوه بر آن، يك برگ فتوكپي از مقالات مورد استناد خود از دايره المعارف مربوطه به ضميمه متن ارائه نمايد. اين تمرين دانشجويان را ملزم مي كند كه براي ارائه ديدگاهي مستند در زمينه هاي موضوعي خاص، از منابع اطلاعاتي معتبر استفاده كنند. موارد مطرح شده فوق نمونه هايي از مهارتهاي سواد اطلاعاتي محسوب مي شوند كه بر پايه تفكر انتقادي[13] استوار است.طرح يك جستجوي موثردانشجوياني كه عناوين پژوهشي منتخب خود را به خوبي درك كرده و سوالات پژوهشي مناسبي نيز مطرح ساخته اند، براي طرح ريزي استراتژي جستجوي[14] خود كاملا آماده اند. در اين مرحله، مهمترين مسئله اي كه با آن روبرو مي باشند اين است كه اطلاعات مربوط به پژوهش خود را در كجا بيابند. نخستين منبعي كه بيشتر دانشجويان به آن مراجعه مي كنند، اينترنت است. البته استفاده از اينترنت براي انجام امور روزمره و كسب اطلاعات عمومي ايده بدي به نظر نمي رسد. مشكل از هنگامي آغاز مي شود كه دانشجويان براي يافتن اطلاعات مورد نياز پژوهش هاي علمي خود به همان شيوه اي عمل كنند كه امور روزمره اينترنتي خود را انجام مي دهند.كتابخانه هاي دانشگاهي و موسسات ديگر معمولا بانكهاي اطلاعاتي پيوسته بخصوصي را براي مقاصد علمي خاص خود مشترك مي شوند. متاسفانه، بيشتر دانشجويان از وجود اين بانكهاي اطلاعاتي و تفاوت آنها با محيط عمومي اينترنت اطلاع ندارند. بنابراين، تصور مي كنند كه محيط عمومي اينترنت براي جستجوي اطلاعات مربوط به پژوهش آنان كاملا مناسب است. هر چند كه در اينترنت وب سايتهاي معتبري مانند سايتهاي سازمانهاي دولتي و آموزشي مرتبط با موضوعات مختلف وجود دارد، اما دانشجوياني كه جستجوي خود را از طريق بانكهاي اطلاعاتي مرتبط انجام مي دهند معمولا پژوهش خود را با كيفيت بهتري به انجام مي رسانند.ذكر اين نكته ضروري است كه انتخاب بانك هاي اطلاعاتي براي اشتراك كتابخانه بر اساس مولفه هاي مشخصي نظير محتوا[15]، كاربردي بودن[16] و ميزان ارتباط[17] با برنامه هاي درسي دانشگاه صورت مي گيرد. اين بانك ها براي بازيابي اطلاعات ها قرار گرفته اند، معرفي شده است؟- مخاطبين دو مقاله چه كساني هستند؟- آيا ديدگاهها و مباحث مطرح شده در اين دو مقاله به هر طريق داراي سوگيري و تعصب است؟- آيا اظهارات موجود در هر دو مقاله، مستدل و بر پايه واقعيت اند؟هدف از طرح اين تمرين آن است كه دانشجويان به تفكر انتقادي در مورد منابع اطلاعاتي مختلف ترغيب شده و ياد بگيرند كه ارزيابي هاي خود را بر پايه محتوا، جامعيت و اعتبار منابع اطلاعاتي انجام دهند.نتيجه گيريسياستهاي آموزشي كه در اين مقاله مورد بررسي قرار گرفت، فرصتهاي مناسبي در اختيار دانشجويان قرار مي دهد تا از يك سو منابع اطلاعاتي معتبري را در زمينه تحقيقات خود بيابند و از سوي ديگر، با نحوه ارزيابي يافته هاي خود نيز آشنا شوند. به اين ترتيب، دانشجويان ياد مي گيرند كه چگونه و از چه منبعي پاسخ سوالات پژوهشي خود را بيابند، منابع و مدارك بازيابي شده را نقد و ارزيابي كنند و سرانجام يك مقاله خوب و ارزشمند تهيه نمايند. اين توانائيها يعني جستجو و يافتن منابع اطلاعاتي مناسب و همچنين ارزيابي منتقدانه نتايج بدست آمده را مهارتهاي سواد اطلاعاتي مي نامند. مهارتهاي سواد اطلاعاتي را مي توان با انجام تمرينات منظم مبتني بر تفكر انتقادي افزايش داد. به عبارت ديگر، دانشجوياني داراي ديدگاهي انتقادي در زمينه هاي خاص مي باشند كه مي دانند چگونه از منابع اطلاعاتي مربوط به موضوع مورد نظر خود استفاده كنند و در عين حال خصوصيات و اهداف آنها را نيز تشخيص مي دهند. در هر حال، توسعه سواد اطلاعاتي دانشجويان در بالا بردن سطح يادگيري آنان نه تنها در كلاس درس كه در زندگي روزمره نيز كاملا موثر خواهد بود.پي نوشت ها:[1] . كارشناس ارشد كتابداري و اطلاع رساني پزشكي، اداره اطلاع رساني دانشگاه علوم پزشكي اصفهان [2] .Teaching Strategies[3]. Research Skills[4]. Research Paper[5]. Subject Encyclopedias[6]. Online Catalogs[7]. Interlibrary Loan Services[8]. Information Literacy[9]. Research Tools[10]. Research Question[11]. General Encyclopedias[12]. Britannica[13]. Critical Thinking[14]. Search Strategy[15]. Content[16]. Usability[17]. Relevance[18]. Search Statement[19]. Keywords[20]. Operator منبع: Quarton, Barbara, (2003). "Research Skills and the new Undergraduate". Journal of Instructional Psychology. Vol 30(2). Available at: http://articles.findarticles.com/p/articles/mi_m0FCG/is_2_30/ai_105478980 مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران مجله الكترونيك، شماره اول دوره چهارم دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق نكته ها درباره پژوهش و نگارش عبدالرحيم موگهي اشاره: چنانكه در بخش نخست اين مقاله متذكر شديم، هر مبلّغي خواه و ناخواه براي تبليغ خود با پژوهش در زمينه موضوع تبليغي خويش و در تبليغ نوشتاري‏اش با قلم و تأليف سر و كار دارد. بدين منظور نكته‏هايي را در زمينه پژوهش و نگارش به قلم در آورديم و اينك ادامه نكته ‏ها را پي مي‏گيريم. اگر مطالبتان را بر يك طرف برگه مي ‏نويسيد، براي حاشيه بالا، پايين و سمت چپ صفحاتِ دستنوشتِ خود، فاصله‏اي حدود دو سانتي متر و براي حاشيه سمت راست آن، فاصله‏اي حدود سه سانتي متر را در نظر بگيريد و آنها را سفيد و نانوشته باقي بگذاريد تا هم براي اصلاحات و اضافات خود و ويراستار جاي خالي گذاشته باشيد و هم حروفچين براحتي و با غلطهاي كمتري بتواند دستنوشت شما را حروفچيني نمايد. شايان گفتن است كه بيشتر بودن حاشيه سفيد سمت راست براي جاي منگنه يا چسب و يا صحافي كردن و شيرازه دستنوشته است. و در صورتي كه مطالب خود را بر پشت برگه دستنوشت نيز مي‏نويسيد، براي حاشيه سمت راست آن، فاصله‏اي حدود دو سانتي متر و براي حاشيه سمت چپ آن، فاصله‏اي حدود سه سانتي متر را در نظر بگيريد و آن را سفيد و نانوشته باقي بگذاريد. شماره صفحات دستنوشت را در بالاي صفحه و بالاي سطر اول و به موازات «انتها»ي سطر اول و به طور روشن و پُررنگ بنويسيد. و در صورتي كه مطالبتان را پشت برگه نيز مي‏نويسيد، شماره اين صفحات را به همان گونه، ولي به موازات «ابتدا»ي سطر اول بنگاريد. نوشتن مطالب جديد را از صفحه جديد آغاز كنيد و مطالب را پشت سر هم و به صورت طوماري ننويسيد تا چنانچه بعدا بخواهيد مطلب و يا مطالبي را به دنبال و در ادامه آن اضافه نماييد، با مشكلي روبه‏رو نگرديد. آغاز هر فصل يا بخش را با فاصله سفيد 31 از بالاي صفحه آغاز كنيد تا هم دستنوشت شما زيباتر شود و هم ويراستار و حروفچين و سپس خواننده بدانند كه با فصل و بخش و مطالب جديدي روبه‏رو شده‏اند. يكي از مشكلات پژوهندگان و نويسندگان، نوشتن پاورقيهاي مطالبشان است؛ زيرا فراوان پيش مي‏آيد كه آنان به پايين صفحه دستنوشت خود مي‏رسند و تازه متوجه مي‏شوند كه پاورقيهاي آن صفحه را ننوشته و جاي خالي براي آن نگذاشته‏اند، و گاه نيز اصلاً فراموش مي‏كنند كه پاورقيها را بنويسند و بعدا يادشان مي‏آيد كه پاورقي فلان صفحه يا حتي صفحات را ننوشته‏اند. دو راه حل براي اين مشكل پيشنهاد مي‏شود: يك. با توجه به اينكه گفته شد پشت برگه دستنوشت را شايسته است كه سفيد و نانوشته باقي بگذاريم، مي‏توانيد تمامي پاورقيهاي هر صفحه را در پشت همان صفحه بنگاريد و به حروفچين تذكر دهيد كه پاورقيهاي هر صفحه در پشت همان صفحه است. دو. به هر جايِ متن داراي پاورقي كه رسيديد، همان هنگام و از جهت پايين صفحه به طرف بالاي آن و به اندازه تعداد سطرهاي هر پاورقي، در پايين صفحه دستنوشت خويش فاصله بگذاريد و اين فاصله را با نشانه‏اي، مانند نقطه و يا خط تيره پُررنگ، براي خودتان مشخص نماييد و سپس نوشتن را ادامه دهيد تا به پاورقي دوم برسيد. در اين هنگام نيز از جاي نشانه پيشين و به طرف بالاي صفحه و به تعداد سطرهاي پاورقي دوم فاصله بگذاريد و اين فاصله را با همان نشانه معين كنيد و به همين ترتيب، پاورقيهاي بعدي را دوباره با همان نشانه مشخص نماييد. آن گاه و در هنگام نوشتن، به نخستين نشانه‏اي كه رسيديد، از نوشتن ادامه متن خودداري ورزيد و نوشتن پاورقيها را به ترتيب، آغاز نماييد. پس از نوشتن پاورقيهاي آن صفحه ـ هر تعداد كه باشند ـ نوشتن ادامه متن را از صفحه بعدي آغاز كنيد و پاورقيهاي بعدي را نيز به همين گونه‏اي كه گفته شد، بنويسيد. اگر مي‏خواهيد كه متن حروفچيني شده كتابتان از زيبايي و خوشخواني و چشم نوازي پسنديده‏اي برخوردار باشد، با برخي از اصطلاحات تايپي و مثلاً در برنامه «زرنگار» كه در زير نگاشته شده‏اند، آشنا شويد: يك. نام قلم (font) كه تعيين كننده شكل اصلي قلم است، نظير قلم لوتوس، قلم ميترا، قلم كامپيوست. دو. نماد يا سياق قلم (style) كه تعيين كننده نمايش خاصي از يك قلم است، مانند قلم نازك، قلم سياه، قلم ايرانيك (Iranic= خميده از راست به چپ)، قلم ايتاليك (Italic= خميده از چپ به راست). و تركيبات آنها، همچون قلم نازك ايرانيك و قلم سياه ايتاليك. سه. پوينت قلم (Point size) كه تعيين كننده اندازه قلم است، نظير قلم با پوينت يا اندازه 10 و قلم با پوينت يا اندازه 14. چهار. حالت قلم كه تعيين كننده نوع حالت عادي (روي خط كرسي)، آنديس بالا (بالاي خط كرسي)، انديس پايين (پايين خط كرسي)، كشيده و يا فشرده حروف و كلمات است. پنج. چينش قلم كه تعيين كننده نوع چينش تراز شده، راست چين، وسط چين، و چپ چين حروف و كلمات است. بكوشيد هر گونه اصلاحات و اضافات را پيش از حروفچيني كردن كتابتان انجام بدهيد؛ زيرا انجام دادن اين كار پس از حروفچيني ـ جز در موارد خيلي ضرور ـ باعث ناراحتي رواني حروفچينان مي‏گردد، حتي اگر شما ناراحتي اقتصادي آنان را با پرداخت حق‏الزحمه آن جبران كنيد. هنگامي كه كتاب و پژوهش شما حروفچيني شد، براي غلط‏گيري و نمونه خواني، نخست آن را به شخص ديگري كه داراي چهار ويژگي زير است، بدهيد: يك. آشنايي نسبي با محتوا و مطالب متن نمونه خواني؛ دو. آشنايي نسبي با نشانه‏هاي نمونه خواني؛ سه. برخورداري از دقت در هنگام نمونه خواني؛ چهار. برخورداري از صبر و حوصله در هنگام نمونه خواني. علت اينكه مي‏گوييم نمونه خوانيِ كتابتان را نخست به شخص ديگري بدهيد، اين است كه چون نويسنده كتاب با مطالب آن آشناست و اين مطالب از پيش، در ذهن او نقش بسته‏اند، همين موجب مي‏گردد كه برخي از كلمات بدون اينكه غلط‏گيري شوند از برابر چشم او سريعا عبور نمايند و دوم اينكه پس از غلط‏گيري آغازين، وقت شما هنگام غلط‏گيري مجدد، كمتر تلف خواهد شد و سوم اينكه اگر نمونه خوان، چيزي را به اشتباه غلط‏گيري كرده باشد، متوجه آن نيز خواهيد گشت. پس از حروفچيني، تحقيقات و تأليفات خويش را ـ افزون بر شخص ديگري كه گفته شد ـ حتما خودتان نيز آنها را غلط‏گيري كنيد و اين كار را براي خود، كسر شأن ندانيد تا صحت تايپي كارتان از ضريب اطمينان بالاتري برخوردار باشد و در اين زمينه، به ديگران چندان اطمينان ننماييد. در صورتي كه فقط خودتان مطالب حروفچيني شده را غلط‏گيري مي‏كنيد، حتما غلط‏گيري را به صورت «مقابله متن حروف چيني شده با متن دستنوشتتان» انجام دهيد؛ زيرا ممكن است حروفچين، مثلاً شماره يك صفحه از مأخذي را اشتباه حروفچيني نموده و يا پاراگرافي از متن دستنوشت را جا انداخته و حروفچيني نكرده باشد و شما اگر غلط‏گيري را به صورت «مقابله» انجام ندهيد و فقط متن تايپي را غلط‏گيري كنيد، متوجه آن اشتباه و يا آن جا افتادگي نشويد و نيز خداي نخواسته گاه در دام غلطهاي كفرآميز يا زشت گون و يا خنده برانگيز نيفتيد و كتاب شما مانند آن كتابهايي نشود كه به جاي عبارت «برترين قضاوت كنندگان، حضرت اميرمؤمنان علي عليه‏السلام است»، اين گونه حروفچيني شده بود: «بدترين قضاوت كنندگان، حضرت علي عليه ‏السلام است.» و براي اينكه لبخندي بر لبانتان نيز نقش بندد، بايد بگوييم كه يك بار عنوان كتاب «روش فيش برداري و دسته بندي مطالب» به قلم اين جانب را اين گونه حروفچيني نموده بودند: «روش فيش برداري و بسته بندي مطالب.» تحقيقات و تأليفات خويش را متناسب با موضوع و محتواي آن و با قلمي زيبا به معصومان عليهم‏السلام و مانند آنان تقديم نماييم. مثلاً يكي از پژوهشگران و نويسندگان حوزوي،(1) «ندبه ‏هاي دلتنگي»اش را در عريضه‏ هايي به حضرت مهدي ـ عجل اللّه‏ تعالي فرجه الشريف ـ اين گونه تقديم كرده است»: پيشكش به آنان كه با آرزو زيستند و از درس انتظار، يك جمعه غيبت نكردند.» بكوشيم تا در هنگام پژوهش و نگارش، با وضو و رو به قبله باشيم. اين قلمزن، محققي را مي‏شناسد كه تاكنون تحقيقات خويش را بدون وضو به قلم نياورده است. از خداوند بخواهيم كه به آنچه مي‏ گوييم و مي‏ نويسيم، خود نيز عمل كنيم و از هر چه كه ديگران را باز مي‏داريم، خود نيز دوري نماييم كه نيك گفته ‏اند: «رطب خورده، منع رطب چون كند.» از خداوند بخواهيم كه در تحقيقات و تأليفاتمان ـ اگر «بود»مان بيش از «نمود»مان نيست ـ دست كم، «نمود»مان بيش از «بود»مان نباشد. به گفته «سعدي» در كتاب «بوستان»: مَنِه جان من آب زر بر پشيزكه صرّاف دانا نگيرد به چيز زراندودگان را بر آتش بَرَندپديد آيد آن گه كه مس يا زَرَند به اندازه بود بايد نمود خجالت نَبُرد آن كه نَنْمود و بود كه چون عاريت بركَنند از سرش نمايد كهن جامه‏اي در برش اگر كوتهي، پاي چوبين مبند كه در چشم طفلان نمايي بلند وگر نقره اندوده باشد نُحاس(2) توان خرج كردن بر ناشناس ----------------------------------------------------1. جناب «بابايي.»2. نُحاس: مِس. منبع: مبلغان -> مرداد1383، شماره 56دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق         تكنولوژي تحقيق و پژوهش نويسنده: رمضان علي تبار جمع آوري اطلاعاتيكي از مراحل مهم در پژوهش، جمع آوري اطلاعات مي باشد. در هر تحقيقي، روش جمع آوري اطلاعات تابع نوع پژوهش است. مثلاً پژوهش ديني از نوع پژوهش اسناد و مداركي است؛ لذا روش اصلي جمع آوري اطلاعات در پژوهش هاي ديني روش مطالعه منابع و متون است. يا در پژوهش هاي تجربي، عقلي و عرفاني پژوهشگر با مشاهده، تعقل، استدلال و كشف و شهود، اطلاعات موجود در آنها را جمع آوري مي كند. بنابر اين اطلاعات مورد نياز در پژوهش هاي مختلف با ابزار و روش هاي گوناگوني جمع آوري مي شود كه مهم ترين آنها عبارتند از:1ـ روش مشاهده (حس و تجربه)؛ 2ـ روش عقلي؛ 3ـ روش كشف و شهود؛ 4ـ روش مطالعه منابع و متوندر اين نوشتار با توجه به ارتباط بحث با پژوهش در حوزه معارف ديني و مقتضاي نيازهاي پژوهش در حوزه دروس معارف اسلامي به شيوه رايج در پژوهش هاي ديني، يعني روش مطالعه منابع و متون، خواهيم پرداخت.جمع آوري اطلاعات از طريق مطالعه منابع و متونبراي به دست آوردن اطلاعات در بسياري از زمينه ها راهي جز رجوع به ديگران نداريم. به عنوان مثال، براي به دست آوردن اطلاعات در مورد پديده ها يا اموري كه به هر دليل امكان مشاهده آنها براي ما وجود ندارد بايد به ديگران يا به اصطلاح به "گواهان" رجوع كنيم تا اطلاعاتي بدست بياوريم.1گواهان به اعتبار نوع اطلاعات به دو دسته اند:الف) گواهاني كه منابع معرفت و اطلاعات آنها همانند منابع معرفت خود ماست. در نتيجه اطلاعاتي را كه به ما مي دهند از يكي از سه روش مشاهده، تعقل و درون نگري به دست آورده اند. آنان پديده اي را ديده اند، سخني را از كسي شنيده اند، اموري را تعقل كرده اند و به شهودي دست يافته اند كه به هر دليل براي ما امكان دسترسي به آن اطلاعات وجود نداشته است. بدين جهت ما به آنها رجوع مي كنيم تا از اطلاعاتي كه به دست آورده اند استفاده كنيم و سؤالاتمان را پاسخ دهيم و يا درباره فرضيه هايي داوري كنيم.ب) گواهاني كه منبع اصلي معرفت آنها وحي و الهام الهي است؛ يعني منبعي كه امكان دسترسي به آنها براي هيچ كس جز آنها مقدور نيست. اين گواهان اطلاعاتي در اختيار ما قرار مي دهند كه براي ما امكان دسترسي به آنها وجود ندارد.پيامبران الهي و امامان معصوم(ع) واسطه هاي انتقال وحي و الهام خداوند به انسان ها هستند. تمايز اصلي اين دو گروه گواه در اين است كه در مورد گواهان گروه اول هم احتمال خطا وجود دارد و هم احتمال دروغ و فريبكاري، ولي در مورد گواهان گروه دوم (پيامبران و امامان معصوم) هيچ يك از اين دو احتمال وجود ندارد؛ زيرا اولاً معرفتي كه آن را به ما انتقال مي دهند معرفتي است كه از طريق وحي دريافت نموده اند و عاري از هر گونه خطا و اشتباه است و ثانياً آنها انسان هايي معصوم هستند؛ يعني احتمال دروغ و خطا درباره آنها وجود ندارد.گواهان، گواهي يا اطلاعات خود را مي توانند به دو روش به ديگران انتقال دهند:1. روش گفتاري (شفاهي)2. روش نوشتاري (كتبي)در صورتي كه گواهان به دلايلي نتوانند گواهي خود را مكتوب سازند به صورت طبيعي ممكن است به مرور زمان بعضي از گواهي هاي آنها از بين برود و به مرور زمان واسطه هاي اين گواهي زياد خواهد شد تا اينكه مكتوب شود.رجوع ما به گواهان به دو شكل امكان پذير است:الف) رجوع مستقيم و شنيدن گفتار آنها كه اين شكل منوط به حضور گواه است.ب) رجوع غير مستقيم؛ يعني رجوع به آثار و نوشته هاي آنها كه يا به دست خود آنها نوشته شده است يا به وسيله واسطه ها به نگارش در آمده است. بحث اصلي ما در اين مقاله راجع به اين شيوه، يعني روش جمع آوري اطلاعات از طريق رجوع به منابع و متون است.امروزه تنها راه رجوع ما به پيامبر و امامان(ع) براي كسب پيام هايي كه آنها از وحي و الهام دريافت نموده اند، رجوع به قرآن كريم و روايات شريف، يعني منابع و متون وحياني است. همچنين اگر اطلاعاتي درباره گزارشگران و دانشمندان گذشته خواسته باشيم بايد به منابع و متون تاريخي يا علمي رجوع كنيم. به اين اعتبار مي توانيم اين نوع پژوهش ها را پژوهش اسناد و مداركي بدانيم، اگر چه بايد در اين زمينه بين سه نوع اسناد و مدارك تمايز قائل شد. (اسناد و مدارك وحياني، تاريخي و علمي )اصول و شيوه هاي جمع آوري اطلاعاتهمان گونه كه گفته شد يكي از تمايزات مهم پژوهش هاي اسناد و مداركي (ديني) با ديگر پژوهش ها در شيوه جمع آوري اطلاعات است. در پژوهش هاي اسناد و مداركي، محقق و پژوهشگر، اطلاعات مورد نياز خود را از طريق مطالعه منابع به دست مي آورد.در پژوهش هاي اسناد و مداركي اصول و معيارهايي وجود دارد كه پژوهشگر بايد بر اساس آنها به جمع آوري اطلاعات بپردازد تا بتواند اطلاعات مناسبي را جمع آوري كند و با تجزيه و تحليل آنها سؤالات پژوهشي خود را پاسخ دهد كه در ذيل به برخي از مهم ترين اصول جمع آوري اطلاعات اشاره خواهيم كرد:1. اينكه چه اطلاعاتي را جمع آوري كنيم؟در جمع آوري اطلاعات، محور كار محقق همان سؤالات پژوهشي هستند. به عبارت ديگر مهم ترين شاخصي كه تعيين مي كند كدام اطلاعات را جمع آوري كنيم سؤالات پژوهشي است.در هر پژوهشي معيار اين است كه اطلاعات مرتبط با مسأله بايد جمع آوري شود؛ از اين رو هر چه سؤالات پژوهش جزئي تر و دقيق تر باشد امكان عمل به اين قاعده راحت تر خواهد بود كه با اين معيار مي توان از جمع آوري اطلاعات بي ارتباط و پراكنده پرهيز نمود.2. چه ميزان اطلاعات جمع آوري كنيم؟از اموري كه در مرحله جمع آوري اطلاعات در هر نوع پژوهشي بايد مورد توجه پژوهشگران قرار بگيرد، ميزان و اندازه اطلاعاتي است كه بايد جمع آوري شود. مثلاً اگر سؤال پژوهش ما در حوزه معارف دين عبارت باشد از"تأثير ايمان در زندگي از نگاه قرآن" . محقق بايد تمام آيات قرآن و رواياتي كه در اين زمينه وجود دارد را جمع آوري كند تا بتواند با تفسير و تعبير آنها ديدگاه اسلام را استنباط و بيان كند. ملاك اصلي درباره ميزان اطلاعات لازم، مسأله پژوهشي است. برخي از مسائل پژوهشي نيازمند اطلاعات بيشتري هستند و برخي مسائل به اندازه محدود و اندكي از اطلاعات نياز دارند.3. از كدام منبع، اطلاعات جمع آوري كنيم؟ميزان اعتبار و ارزش اطلاعات، يكي از مهم ترين اصول پژوهش مي باشد. در پژوهش هاي اسناد و مداركي، محقق بايد با توجه به نوع روش جمع آوري اطلاعات تلاش كند كه اطلاعاتي را جمع آوري كند كه داراي اعتبار كافي باشد. يكي از مهم ترين عوامل تعيين كننده اعتبار اطلاعات در اين نوع پژوهش ها، اعتبار منابعي است كه از آنها اطلاعات كسب مي شود.از جمله معيارها و شاخص هايي كه مي توان با آنها اعتبار منابع را تعيين كرد دست اول بودن منابع است.4. چگونه اطلاعات را جمع آوري كنيم؟جمع آوري اطلاعات در منابع و متون به يكي از روش هاي زير متصور است:الف) ثبت عين مطالب متن (نقل مستقيم)در صورتي كه اطلاعات موجود در متن از لحاظ محتوا و نحوه ارائه به گونه اي باشد كه كامل و به دقت بيان شده باشد و به عبارتي الفاظ و جملات متن به اندازه باشد نبايد در ثبت مطالب متن هيچ گونه دخل و تصرفي كرد و به اصطلاح بايد گردآوري اطلاعات به صورت نقل قول مستقيم باشد. ثبت آيات و روايات و اشعار بايد بدين گونه باشد. در چنين مواردي، انتقال يا چسباندن عين كتاب يا مأخذي به زبان اصلي مي باشد. انتقال مطلب روي فيش را "فيش نويسي" و چسباندن اصل مطلب يا فتوكپي آن را در برگه يادداشت "فيش سازي" مي نامند كه معمولاً اين كار به خاطر حجم زياد مطالب و صرفه جويي در وقت انجام مي گيرد؛ مثلاً بجاي بازنويسي مطلب يا گفته مهمي از يك روزنامه يا مجله و امثال آن، مي توان آن قسمت را جدا نموده و ضميمه ساير فيش ها نمود يا كپي گرفت. در فيش برداري الكترونيكي و نرم افزاري نيز اين مطلب صادق است.ب) ثبت خلاصه مطالب متن(تلخيص)در اين شيوه با توجه به عدم نياز به ثبت تمامي مطالب، قسمتي از مطالب كه مورد نياز مي باشد را ثبت و درج مي كند، البته به شرطي كه آسيبي به فهم متن نزند. به عبارت ديگر يادداشت و ثبت فشرده و گزيده مطالب كتاب و مانند آن، به زبان اصلي و به گونه اي كه بيانگر اصول اساسي و مطالب مهم محتوايي باشد. مثلاً قسمت هايي از متن مورد نظر را آورده و قسمتي را حذف مي كند و با علامت سه نقطه (...) نشان مي دهد كه ادامه مطالب كه در اين نوشتار نيازي به آن نبوده از اين قسمت حذف شده است. اين روش در واقع نوعي نقل قول مستقيم ولي تلخيص شده است.ج) برداشت از متن (اقتباس)هرگاه كلمات و عبارات متن اصلي چندان اهميتي نداشته باشد و تنها محتواي آن ارزشمند باشد در اين صورت، پژوهشگر متن مورد نظر را مطالعه مي كند و پس از اينكه آن را به خوبي دريافت با بيان خود منعكس مي سازد. اين روش در واقع نوعي نقل قول غير مستقيم است.2د) نظر شخصيگاهي در مورد مطالب و نظريات نوشته شده بر روي برگه هاي يادداشت از گنجينه فكر شخصي تراوش مي كند كه آن را "نظر شخصي" مي ناميم.مطالعه منابع و متونبراي جمع آوري داده ها و اطلاعات بايد به منابع و متون مختلف مراجعه نمايد. شيوه مطالعه منابع و متون تابع هدف مورد محقق است. گاهي مطالعه به منظور سرگرمي و شناخت اجمالي نسبت به موضوعي است كه در اين نوع مطالعه، دقت و حساسيتي لازم نيست همانند مطالعه روزنامه يا مجله يا كتاب رمان. اما مطالعه اي كه به هدف تحقيق و پژوهش باشد شيوه مطالعه متفاوت خواهد بود. به شيوه مطالعه اي كه در اين زمينه بايد به كار گرفته شود، اصطلاحاً "مطالعه پژوهشي" مي گويند.3 روش مطالعه پژوهشي روش خاصي است كه دراينجا به بعضي از ويژگي هاي آن اشاره مي كنيم:1. مطالعه پژوهشي مطالعه سؤال محور يا جهت دار است؛ يعني پژوهشگر براي به دست آوردن اطلاعات خاصي به مطالعه مي پردازد. از اين رو در چارچوب برنامه مطالعاتي تعريف شده عمل مي كند. مثلاً پژوهش در زمينه "راه هاي تأثيرگذاري كلاس هاي معارف در دانشجويان" چارچوب مسائل اين تحقيق از پيش تعيين شده است. محقق به دنبال دست يافتن به عوامل و موانع تأثيرگذاري است و آنچه براي پژوهشگر از نظر داده ها و اطلاعات مهم است يافتن زمينه ها و عوامل مثبت و منفي در
امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۳۸:۰۲ ] [ مشاوره مديريت ]

روش هاي جمع آوري اطلاعات
يكي از اصلي تر ين بخش هاي هر كار پژوهشي را جمع آو ري اطلاعات تشكيل مي دهد. چنانچه اين كار به شكل منظم وصحيح صورت پذيرد‏ كار تجزيه و تحليل و نتيجه گيري از داده ها با سرعت و دقت خوبي انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات در كارهاي پژوهشي چهار روش عمده را مورد استفاده قرار مي دهند.



استفاده از اطلاعات و مدارك موجود
در برخي تحقيقات اطلاعاتي كه بايد بعنوان داده مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گيرند از پيش آماده هستند. بدين صورت كه محقق بدنبال اطلاعات جديد نيست بلكه مي تواند نسبت به جمع آوري اطلاعاتي كه از قبل تهيه شده اند و در پرونده هاي ( درمانگاهي ؛ بيمارستاني؛ ثبت احوال ؛ دانشجويي ؛ دانش آموزي ؛ مراجعين به مراكز مختلف ؛ شهرداري ها و... ) موجود است اقدام كند
مزايا: به واسطه موجود بودن اطلاعات ارزان است. در وقت صرفه جويي مي شود. مهمترين مزيت آن امكان ارزيابي روند موضوع مورد بررسي در گذشته است كه در مطالعات گذشته نگر بسيار حائز اهميت است.
معايب: ناقص بودن و دردسترس نبودن اطلاعات از اشكالات عمده اين روش است. گاهي ملاحظات اخلاقي مانع از دستيابي به اطلاعات مورد نظر مي باشد. قديمي و كهنه بودن اطلاعات هم ممكن است در برخي موارد مطرح باشد.



مشاهده
از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشيا و پديده ها با استفاده از ويژگي هاي گوناگون آنها ملاحظه و ثبت مي گردد. منظور از مشاهده ثبت دقيق تمام جوانب بروز حادثه ويژه يا رفتار و گفتار فرد يا افراد از راه حواس و يا ساير راه هاي ادراكي ( كمك گرفتن از ابزار خاص ) مي باشد. مشاهده منظم در تحقيق ضروري است بنابراين مشاهده بايد:
به هدف تحقيق مربوط باشد
برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنيم شده باشد
به طور دقيق و منظم ثبت شود
ميزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسي باشد

مشاهده به دو صورت مشاركتي و غير مشاركتي انجام مي شود. كه در مشاهده مشاركتي شخص مشاهده كننده در موضوع مشاهده شركت دار دو در همان جلب مشاهده صورت مي گيرد. ( مثال)در مشاهده غير مشاركتي مشاهده گر پديده مورد مشاهده را بدون آنكه خود دخالتي در آن داشته باشد ملاحظه مي كند كه اين روش خود به دو صورت انجام مي شود. در روش اول مشاهده گر پديده ها را به صورت آشكار ثبت مي كند ( مثال )و در نوع دوم مشاهده گر به صورت مخفيانه مو راد مورد مشاهده را ملاحظه و به ثبت آن مي پردازد
مشاهده ممكن است در هنگام تهيه طرح اوليه تحقيق نيز صورت پذيرد كه بدانن مشاهده مقدماتي گفته مي شود مشاهده ممكن است منبع اصلي جمع آو ري اطلاعات باشد و گاهي نيز براي تكميل يا اصلاح اطلاعاتي كه از روش هاي ديگر بدست آمده است استفاده شود. مشاهده ممكن است در مورد اشيا صورت بگيرد
مزايا: امكان بررسي جزئيات موضوع وجود دارد. مي توان صحت اطلاعات جمع آوري شده را با وسائل ديگر آزمايش كرد .براي جمع آوري اطلاعات زمينه اي مناسب است. در زمان كوتاه اطلاعات زيادي بدست مي آيد و اعتبار علمي اطلاعات بالاست.
معايب: حضور مشاهده گر مي تواند بر روند فعاليت مورد مشاهده تاثير گذار باشد. تمايلات شخصي مشاهده گر و ميزان توانائي او در مشاهده و ثبت دقيق فعاليت مورد مشاهده ممكن است تاثير گذار باشد. عوامل محيطي بر نوع و روش گرد آوري اطلاعات موثر است. استاندارد كردن و طبقه بندي اطلاعات مشكل است ( بويژه در ثبت رفتار انساني ) .مشكلات اخلاقي در مشاهده اعمال شخصي وجود دارد. براي نمونه هاي زياد وقت گير و پر هزينه است.



مصاحبه :
مصاحبه يكي از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن به صورت حضوري ياغير حضوري از افراد يا گروهي ار آنان پرسش مي شود. نكته مهم آن است كه سوالات مصاحبه از پيش انديشيده شده و تعيين شده است. آنچه مصاحبه را به صورت هاي مختلف طبقه بندي مي كند ميزان انعطاف پذيري آن و يا نحوه اجراي آن است. مصاحبه را يكي ازروش هايدانسته اند زيرا در هنگام مصاحبه امكان نحريك آزمودني برايعات بنيادي براي جكع آموري اطلدادن پاسخ وجود دتوضيح موضوع راروشن ساخت. ارد و نيز مي توان در صورت ابهام با
مهمترين انواع مصاحبه به شرح زير عنوان شده اند:
- مصاحبه انعطاف پذير يا آزاد :در اين نوع چارچوب وحدود پرسش ا براي كصاحبه گر مشخص است لي زمان و توالي پرسش به سليقه مصاحبه گر بستكي دارد. دراين حالت رفتار آزمودني طبيعي تر است و اطلاعات واقعي تري بدست مي آيد. مصاحبه گر مي تواند سوالات اضافي نيز طرح كند.ا ين روش براي تحقيق هائي با مقياس كوچك ‏، مطالعات كيفي و يا مصاحبه با اشخاص و گروههائي كه اطلاعات اصلي از آنها بدست مي آيد ، مناسب است. هدف در اين گونه مصاحبه ها جمع آوري اطلاعات عميق و كيفي است
مصاحبه با انعطاف پذيري متوسط يا منظم :در اين نوع مصاحبه ، مصاحبه كر از پرسشنامه اي با پرسش هاي مشخص و با توالي ثابت استفاده مي كند ، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند.تلاش مي شود شرايط براي همه يكنواخت نگه داشته شود.هدف در اين جا جمع آوري اطلاعات كمي و سطحي است
مصاحبه با انعطاف ناپذيريا پرسشنامه همراه با مصاحبه :مصاحبه گرازپرسش نامه اي با پرسش هاي مشخص و با توالي استاندارد استفاده مي كند. پاسخها ثابت و از قبل پيش بيني و طيقه بندي شده اند و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. اين روش در مطالعات بزرگ و زماني كه پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بكار مي رود.
نكات مهم در موردانجام مصاحبه
تكلم ا زبان شخص مصاحبه شونده
آشنائي مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندي و ارزش گذاري پاسخ ها
دخالت ندادن تمايلات شخصي مصاحبه گر
ايجاد شرايط يكسان براي همه
كسب اجاره درهنگام استفاذه از دستگاه ضبط صدا
جلب اعتماد مصاحبه شونده
رعايت مقام وموقعيت اجتماعي افراد
بيان توضيحات كافي قبل از شروع مصاحبه
ارائه آموزش به مصاحبه گران پيش از انجام مصاحبه
مزاياي مصاحبه
قابليت استفاذه براي كم يا بي سوادان و كودكان و بيماران
امكان روشن كردن مفهوم سوالات
در مقايسه با مشاهده بدست آمدن درصد بيشتري از پاسخ ها
معايب مصاحبه
وقت گير و پرهزينه
در مقايسه با روش مشاهده ثبت وقايع ناقص تر است
طبقه بندي و تجزيه و تحليل اطلاعات در هنگامي كه سوالات باز هستند مشكل است
تورش مصاحبه گرو دخالت دادن نظرات شخصي

پرسشنامه
پرسشنامه شامل دستهاي از پرسش هاست كه برطبق اصول خاصي تدوين گرديده است و به صورت كتبي يه افراد ارائه مي شود و پاسخگو بر اساس تشخيص را خود جواب ها رادر آن مي نويسد.هداطلاعات معين در مورد موصوعي مشخص است.ف از ارائه پرسشنامه هخذ بزرگ بودن گروه يا جامعه مورد مطالعه يكي از دلايل مهم براي استفاده از پرسش نامه است چه امكان مطالعه نمونه هاي بزرگ را فراهم مس آورد. كيفيت تنظيم پرسشنامه دربست آمدن اطلاعات صحيح و درست و قابل تعميم بسيار با اهميت است.
بر اساس نحوه اجراي پرسش نامه و نيز نوع سوالات آن مي توان آنرا به دستجات متفاوت تقسيم نمود.
- طبقه بندي بر اساس ماهيت پرسشنامه :
پرسشنامه باز: در اين نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستيم.در اينجا پاسخگو مي تواند بدون محدوديت هرپاسخي را كه مد نظرش باشد در مورد ان پرسش بنويسد و يا در آن زمينه توضيح دهد.در اينگونه سوالات ، اطلاعات دقيق تر، كامل تر و داراي ارزش بيشتر هستند ولي طبقه بندي و نتيجه گيري از آنها مشكل تر و له تجربه زياد نيازمند است.-
پرسشنامه بسته :پرسش هاي بسته در اين نوع پرسشنامه ارائه مي شود.براي هر پرسش تعدادي گزينه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ دهنده بايد يكي از آنها رابه عنوان پاسخ بگزيند.هريك از پاسخ ها به گونهاي تنظيم شده است كه در عين منطقي بودن براي ان سوال از پاسخ مربوط به ديگر سوالات مجزاست. دز ايجا پاسخ ها را مي توان به سرعت نوشت و تجزيه و تحليل و طبقه بندي پاسخ ها نيز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و كاملي پرسش نامه باز نيست.
-

طبقه بندي بر اساس نحوه اجرا
پرسشنامه همراه با مصاحبه :اين پرسشنامه همان مضاحبه انعطاف ناپذير است كه به صورت حضوري پرسشها از افراد پرسيده مي شود و پاسخ ها ا پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد مي كند.
پرسشنامه خود ايفا :پرسشنامه در اختيار فرد يا گروه قرار مي گيرد و فرد به تنهائي و يا به صورت گروهي يه پرسش ا پاسخ مي دهند .
پرسشنامه پستي :پرسشنامه براي افراد از طريق پست ارسال مي شود .فرد پس از تگميل آنرا براي محقق عودت مي دهد.
پرسشنامه الكترونيك :در اين نوع از پرسشنامه كه به تازكي موارد استفاده از آن گسترش يافته است ، محقق با استفاده از شبكه هاي اطلاع رساني و اينترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الكترونيك براي افراد مي كندو افراد پاسخ ها ا در همان پرسشنامه وارد و با پست الكترونيك براي محقق باز مي گردانند.در برحي موارد ممكن است افراد نسخه اي از پرسشنامه را چاپ گرده و بعد از پاسخگوئي به شكل پستي باز گردانند.
- نكات مهم در طراحي پرسشنامه
داشتن يك مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتداي پرسشنامه
وجود پرسش هاي قابل فهم و خالي از ابهام
خودداري از پرسش هاي طولاني و وقت گيرو دوپهلو
خودداري از واژه ها و لغات نامانوس و نامفهوم
طراحي پرسشنامه زيباودوراز كلمات زشت و زننده و تا جاي ممكن دوستانه
محدود بودن پرسش هاي زمينه اي
قرار دادن پرسش هاي جساس و مهم در پايان پرسش نامه
هر سوال فقط به يك موضوع اختصاص داشته باشد
استفاده از پرسش هاي باز و بسته به همراه هم
قرار دادن تمام پاسخ هاي ممكن براي پرسش هاي بسته
مزاياي پرسشنامه
عدم نياز به شحص مصاحبه كننده ، بنابراين عدم تاثير وجود جنين شخصي
ساده و ارزان
سادگي طبقه بندي و تجزيه و تحليل
دقت يشتر پاسخ ها بواسطه محرمانه ماندن افراد
امكان تنجام مطالعات بزرگ
يكسان بودن شرايطردر زمان تكميل
معايب پرسشنامه
عدم قابليت استفاده براي بي سوادان
درك نكردن مفهوم سوال
امكان ارائه تصوير كاذب توسط فرد از خود
كاهش درصد پاسخ هاي رسيده در پرسشنامه پستي
در هنگام نوشتن پرسشنامه بايد دقت نمود تا ابتدا از پرسش هاي زمينه اي استفاده گرد و سپس به پرسش هائي كه در زمينه موضوع طراحي شده اند ، رسيد.
خصوصيات يك پرسش
اعتبار صوري : بدين مهنا كه صوال قادر به اندازه كيري موضوع مورد پرسش باشد.به تعبير ديگر مقياس اندازه گيري متغيرتحت مطالعه باشد.
انتظار دادن پاسخ : بايد سوال طوي طرح شود كه انتظار داشته باشيم پاسخگو ،‌جواب آنرا داند.
روشن و صريح :سوال بايد بدون ابهام باشد و تنها به يك مطلب اساره كند.
بي آزار :به مسائل خصوصي افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلي خود آنها.
منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصي ننماير و آزمدني را به موضع خاص نكشاند.
سنجش سوالات پرسشنامه از طريق طيف
بندي
براي سنجش عيني و دقيق متغيرهاي كيفي بايد از ابزاري دقيق
تر و حساستر استفاده نمود پس براي سنجش كيفيت يكي از راههاي آن بصورت كمي آوردن آن ميباشد كه بصورت واحدهاي قابل شمارش در آيد پس براي سنجش پديدهها و مفاهيم كيفي اجتماعي مقياسها يا طيفهاي (scales) متعددي وجود دارد.
مقايسه زوجي و مقايسه زوجي ناقص
در صورت زياد بودن تقسيم وابسته يكي از قديمي
ترين شيوههاي سنجش ميباشد.
دراين نوع سنجش كه اغلب براي قضاوت و نگرش در مورد افرادها به كار مي
رود مثال قضاوت براي 3 استاد.
بدين ترتيب است كه موردها را دوبه دو با هم مقايسه نموده و بعد از هم ارجعيت قائل بشويم
مثلا
A.B.C A.B A.C B.C

اين شيوه در آغاز اوائل قرن 19 بوسيله فشنر در آزمايشات فيزيك رواني درباره قدرت شنوائي افراد بكار رفته براي بررسي دو صداي متفاوت بعد لوئيز تورستن اين روش به طور گسترده در روانشناسي مورد استفاده دارد.
روش سنجش آن شمردن تعداد دفعات ارجحيت
A= B= C=
سنجش در مقياس اسمي خواهد بود ولي او امروز در سطح فاصله
اي ميباشد.

طيف بوگاردوس:
هدف از طيف بوگاردوس سنجش ميزان فاصله اجتماعي گروهها مي باشد
و كاربرد اين طيف در مواقعي است كه مثلا دو گروه مختلف با دو فرهنگ و زبان متفاوت در كنار هم زندگي مي كنند و يا در مواقعي كه مردمي از مليتهاي گوناگون و با فاصله جغرافيائي در جريان روابطي متقابل قرار ميگيرند (مثلا در سنجش نگرش به شغل/طبقه اجتماعي /گروههاي مذهبي ) اين طيف بكار مي رود اين طيف در يك مقياس تر تيبي (تمايل كامل /تمايل متوسط/تا حدودي /عدم تمايل ) ميزان تمايل يك گروه را نسبت به ساير گروهها مي سنجد
بوگاردوس براي هر يك از هفت نقطه روي طيف يك جمله اظهاري يا گويه در نظر گرفت.فرض بر اين است كه اگر كسي با گويه اول موافق باشد با گويه هاي ديگر نيز موافق است بوگاردوس در تحقيق خود هفت گويه را در نظر گرفته بود(ازدواج-دوست صميمي-همسايه-همكار –هموطن-ميهمان –اخراج)
اين طيف گوششي بود كه كيفيت ها را دقيقتر سنجيده و در سطح تر تيبي مورد سنجش قرار داردو نيز براي ترتيب ارجحيت مي توان از مقايسه زوجي استفاده نمود
و از معايب اين طيف مي توان به قصور محقق در تدوين گويه ها –كم بودنگويه ها و فواصل نامتساوي گويه ها اشاره نمود
طيف ليكرت:
هدف اين طيف اندازه گيري گرايش به يك موضوع بر اساس ارزشهاي جامعه مي باشد و كاربرد اين طيف نيز در جهت بررسي گرايشها نسبت به مسئله سياسي –اجتماعي و اقتصادي مي باشد كه در سطح ترتيبي نيز مورد سنجش قرار دارد
گويه ها در اين طيف حداقل 15 تا 30گويه و بيشتر تدوين مي شود
در تدوين گويه ها بايد سعي شود از گويه هاي بي تفاوت ،بي ربط و ابهام اور جلو گيري شود تعداد گويه ها ئي كه گرايش مخالف و موافق دارند بايد تقريبا به يك اندازه باشدو نيز طيفي كه به پاسخگو داده مي شود معمولا از 5 قسمت تشكيل شده است (كاملا موافقم- موافقم –تاحدودي –مخالفم –كاملا مخالفم)كه براساس هدف و روش تحقيق مي توان كلمات گويه ها را عوض نمود
و تدوين گويه ها بايد دقت شود تا گويه هاي بي تفاوت و بي ربط و ابهام آور حذف گردند گويه مستقيما پس از تحقيقات مقدماتي پخش مي شوند. پس بهتر است بعد از تدوين پرسشنامه مقدماتي
pretestحداقل با 30 نمونه گرفته شود تا بعد از بررسي كمي (روايي)و كيفي (اعتبار)آن گويه هاي ابهام انگيز حذف گرددپ

طيف تورستن
ابتدا گويه ها را انتخاب كرده و بعد از داوراني خواسته مي شود تا گويه ها را در 11 طيف تقسيم نمايند
و ارزش طيف از مجموعه قضاوتها ي داوران براي هر يك از گويه ها بدست مي آيد
هدف از اين طيف اندازه گيري گرايش به يك موضوع براساس ارزشهاي جامعه توسط داوران مي باشد
اين طيف نسبت به مقايسه زوجي از حجم كار كمتر و نسبت به بوكادوس از دقت بيشتري بر خوردار است
براي بررسي اعتبار گويه ها بايد به روش كمي و كيفي گويه هاي ابهام بر انگيز را حذف كرد بدين ترتيب كه نمودار تجمعي آنرا كشيد ه و 50درصد را ميانه (چارك سوم)و 25درصد را چارك اول و 75 درصد را به عنوان چارك سوم مشخص نمود و عددهاي آنها را مشخص كرد
كه براي پيدا كردن گويه هاي مبهم مي توان از فرمول ضريب ابهام استفاده نمود كه عبارت است از :

پس كمترين
Qها را انتخاب گده و بقيه را حذف مي كنيم
طيف گاتمن :
هدف از اين طيف تنظيم گويه ها بنحو كاملا تراكمي و انباشتي مي باشد
و اين طيف به عنوان طيف ميزان نگار در سطح اسمي (بلي /خير –موافقم /مخالفم) مي تواند گرايش به يك موضوع را براساس ارزشهاي جامعه مبتني بر آراي پاسخگويان نمرات گويه هاي تعيين شده را بسنجد
اگر پاسخگو بتمام گويه ها مثبت پاسخ دهد بالاترين نمره را مي گيرد
پس براي مشخص كردن ضريب بازنمائي مي توان از يك منهاي تعداد خطاها تقسيم بر تعداد پاسخگو ضربدر تعداد گويه ها استفاده كرد
طيف آزگود (برش قطبين هفت گويه)
هدف از اين طيف شناخت و اندازه گيري تمايز معنائي براساس معنا شناسي تفاوتي مي باشدو كاربرد ايت طيف نيز در تداعي معاني يك يا دو محرك بر مبناي صفات متضاد و ترسيم رابطه تصويري بين محرك و صفات متضاد مي باشد
و سنجش اين طيف نيز در سطح يك مقياس تر تيبي (7 درجه اي ) روشي است كه مبتني بر تداعي معاني كه طي آن روابط تصويري دو موضوع بر اساس صفات متضاد در سطح مقياس اسمي تر سيم مي گردد و ميزان تشايه به دو موضوع برا اساس نمرات بدست آمده از طريق ضريب همبستگي پيرسون
r محاسبه مي شود و شيوه هاي اين طيف مي توان به 1- صفات دو قطبي 2- مقايسه زوجي 3- تحليل عبارت 4- تحليل معنائي اشاره نمود

منبع:
http://www.mkamali.com/research/index.htm



دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

روش يادداشت برداري

قَيِّدوا العِلْمَ بِالكِتابَةِ
پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ
دانش را با نگارش، به بند بكشيد و نگه داريد.
اهميت يادداشت
بر حافظة انسان نمي‌توان اعتماد كرد. هر دانشي كه روي كاغذ نيايد، با مرور زمان از بين مي‌رود ( كلّ علمٍ ليسَ فيِ القرطاسِ ضاعَ ). آن‌چه رهاورد مطالعات و تحصيلات انسان است، مجموعه‌اي از دانستني‌هاست كه براي حفاظت از آن‌ها بايد به يادداشت كردن پرداخت تا هم براي خود انسان، هم براي ديگران و نسل‌هاي آينده ثمربخش شود. يادداشت، هم در كارهاي پژوهشي كاربرد دارد، هم در مطالعات آزاد و شخصي.
بزرگان گفته‌اند:
« العلم صيدٌ و الكتابةُ قيدٌ »
دانش، شكار است و نوشتن،‌ دام و بند.
به علاوه، بسياري اوقات، انسان مطالب سودمندي مي‌شنود و مي‌خواند، ولي چون يادداشت نمي‌كند به مرور زمان از ياد مي‌رود و اين خسارتي جبران ناپذير است.
يادداشت برداري هنگام مطالعه يا پس از آن، هم‌چنين يكي از راه‌ها و شيوه‌هايي است كه مطالعات انسان را مفيدتر مي‌سازد و فرصت صرف شده براي مطالعه را بارور مي‌گرداند. به تعبير ديگر يادداشت برداري خود نوعي از مطالعه به شمار مي‌رود. اين ذخيره سازي دانسته‌ها براي بهره‌برداري‌هاي بعدي، بايد روي اصول و روش‌هايي باشد كه بيشترين كارآيي و فايده را داشته باشد.
يادداشت‌ها يا به همان صورت موجود مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد، يا به صورت فيش‌هاي تحقيقاتي و مواد خام، مبناي طرح عظيم‌تري قرار مي‌گيرد و از اطلاعات موجود در آن‌ها براي تدوين يك اثر يا تهية گزارش استفاده مي‌شود.
در اين بخش، به برخي از نكات عمومي مربوط به يادداشت برداري اشاره مي‌شود:
اساسي كار كردن
از آن‌جا كه يادداشت‌ها گاهي تا ساليان دراز باقي مي‌ماند و به عنوان منبع استفاده ديگران يا پاية تحقيقات و تأليفات نويسنده و محقق مي‌شود، بايد در نگارش نكات و يادداشت مطالب، اساسي و اصولي كار كرد؛ يعني به فكر آينده‌اي دراز مدت بود، نه صرفاً كاري مقطعي و گذرا و دم دستي.
اين ديدگاه و اين اصل، ايجاب مي‌كند كه نكاتي را در عمل به كار بنديم. گرچه مراعات اين امور، ممكن است خرج و هزينه داشته باشد، اما براي يك كار جدي و اساسي ارزش دارد كه انسان هزينه‌اي را هم متحمل شود. پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله - فرمود:
« ... و لكنَّ اللهَ يُحِبُّ عبداً اِذا عَمِلَ عملاً اَحْكَمَهُ ».[1]
خداوند بنده‌اي را دوست مي‌دارد كه هرگاه كاري انجام مي‌دهد آن را محكم و متقن و استوار انجام دهد.
1. انتخاب نوع كاغذ
يادداشت‌هايي كه در دفترها به صورت يك جُنگ و كشكول است، بهره برداري را دشوار مي‌سازد؛ به علاوه امكان الحاق به آن‌ها نيست. انتخاب برگه‌هاي يادداشت، بهتر از نوشتن در دفتر است. برگه‌ها بهتر است از جنس مرغوب و بادوام و در يك اندازه باشد، تا هم به زودي خراب نشود و هم تنظيم و دسته بندي آن‌ها آسان‌تر باشد.
2. قلم و خطّ
برخي نوشته‌ها به لحاظ نوع رنگ يا نوع قلم، با مرور زمان يا محو مي‌شود، يا جوهر پس مي‌دهد و نوشته را خراب مي‌كند. خطّ‌ها گاهي ناخواناست. انتخاب قلم روان و پر رنگ و نيز نوشتن با خط زيبا و خوانا، كاري اساسي است. البته حوصله مي‌خواهد و سليقه.
كاغذ كاهي و نازك، يا خودكارهايي كه رنگ آن‌ها پس از مدتي به پشت صفحه نفوذ مي‌كند ( مثل سبز و قرمز ) يا استفاده از جوهر و خودنويس، كه با سرايت آب يا خوردن دستِ تر، خراب مي‌شود، هم‌چنين استفاده از مداد، كه با مرور زمان از بين مي‌رود، شيوة خوبي نيست.
3. برگ ][ ۵۷۶ ][ ۵۷۷ ][ ۵۷۸ ][ ۵۷۹ ][ ۵۸۰ ][ ۵۸۱ ][ ۵۸۲ ][ ۵۸۳ ][ ۵۸۴ ][ ۵۸۵ ][ ۵۸۶ ][ ۵۸۷ ][ ۵۸۸ ][ ۵۸۹ ][ ۵۹۰ ][ ۵۹۱ ][ ۵۹۲ ][ ۵۹۳ ][ ۵۹۴ ][ ۵۹۵ ][ ۵۹۶ ][ ۵۹۷ ][ ۵۹۸ ][ ۵۹۹ ][ ۶۰۰ ][ ۶۰۱ ][ ۶۰۲ ][ ۶۰۳ ][ ۶۰۴ ][ ۶۰۵ ][ ۶۰۶ ][ ۶۰۷ ][ ۶۰۸ ][ ۶۰۹ ][ ۶۱۰ ][ ۶۱۱ ][ ۶۱۲ ][ ۶۱۳ ][ ۶۱۴ ][ ۶۱۵ ][ ۶۱۶ ][ ۶۱۷ ][ ۶۱۸ ][ ۶۱۹ ][ ۶۲۰ ][ ۶۲۱ ][ ۶۲۲ ][ ۶۲۳ ][ ۶۲۴ ][ ۶۲۵ ][ ۶۲۶ ][ ۶۲۷ ][ ۶۲۸ ][ ۶۲۹ ][ ۶۳۰ ][ ۶۳۱ ][ ۶۳۲ ][ ۶۳۳ ][ ۶۳۴ ][ ۶۳۵ ][ ۶۳۶ ][ ۶۳۷ ][ ۶۳۸ ][ ۶۳۹ ][ ۶۴۰ ][ ۶۴۱ ][ ۶۴۲ ][ ۶۴۳ ][ ۶۴۴ ][ ۶۴۵ ][ ۶۴۶ ][ ۶۴۷ ][ ۶۴۸ ][ ۶۴۹ ][ ۶۵۰ ][ ۶۵۱ ][ ۶۵۲ ][ ۶۵۳ ][ ۶۵۴ ][ ۶۵۵ ][ ۶۵۶ ][ ۶۵۷ ][ ۶۵۸ ][ ۶۵۹ ][ ۶۶۰ ][ ۶۶۱ ][ ۶۶۲ ][ ۶۶۳ ][ ۶۶۴ ][ ۶۶۵ ][ ۶۶۶ ][ ۶۶۷ ][ ۶۶۸ ][ ۶۶۹ ][ ۶۷۰ ][ ۶۷۱ ][ ۶۷۲ ][ ۶۷۳ ][ ۶۷۴ ][ ۶۷۵ ][ ۶۷۶ ][ ۶۷۷ ][ ۶۷۸ ][ ۶۷۹ ][ ۶۸۰ ][ ۶۸۱ ][ ۶۸۲ ][ ۶۸۳ ][ ۶۸۴ ][ ۶۸۵ ][ ۶۸۶ ][ ۶۸۷ ][ ۶۸۸ ][ ۶۸۹ ][ ۶۹۰ ][ ۶۹۱ ][ ۶۹۲ ][ ۶۹۳ ][ ۶۹۴ ][ ۶۹۵ ][ ۶۹۶ ][ ۶۹۷ ][ ۶۹۸ ][ ۶۹۹ ][ ۷۰۰ ][ ۷۰۱ ][ ۷۰۲ ][ ۷۰۳ ][ ۷۰۴ ][ ۷۰۵ ][ ۷۰۶ ][ ۷۰۷ ][ ۷۰۸ ][ ۷۰۹ ][ ۷۱۰ ][ ۷۱۱ ][ ۷۱۲ ][ ۷۱۳ ][ ۷۱۴ ][ ۷۱۵ ][ ۷۱۶ ][ ۷۱۷ ][ ۷۱۸ ][ ۷۱۹ ][ ۷۲۰ ][ ۷۲۱ ][ ۷۲۲ ][ ۷۲۳ ][ ۷۲۴ ][ ۷۲۵ ][ ۷۲۶ ][ ۷۲۷ ][ ۷۲۸ ][ ۷۲۹ ][ ۷۳۰ ][ ۷۳۱ ][ ۷۳۲ ][ ۷۳۳ ][ ۷۳۴ ][ ۷۳۵ ][ ۷۳۶ ][ ۷۳۷ ][ ۷۳۸ ][ ۷۳۹ ][ ۷۴۰ ][ ۷۴۱ ][ ۷۴۲ ][ ۷۴۳ ][ ۷۴۴ ][ ۷۴۵ ][ ۷۴۶ ][ ۷۴۷ ][ ۷۴۸ ][ ۷۴۹ ][ ۷۵۰ ][ ۷۵۱ ][ ۷۵۲ ][ ۷۵۳ ][ ۷۵۴ ][ ۷۵۵ ][ ۷۵۶ ][ ۷۵۷ ][ ۷۵۸ ][ ۷۵۹ ][ ۷۶۰ ][ ۷۶۱ ][ ۷۶۲ ][ ۷۶۳ ][ ۷۶۴ ][ ۷۶۵ ][ ۷۶۶ ][ ۷۶۷ ][ ۷۶۸ ][ ۷۶۹ ][ ۷۷۰ ][ ۷۷۱ ][ ۷۷۲ ][ ۷۷۳ ][ ۷۷۴ ][ ۷۷۵ ][ ۷۷۶ ][ ۷۷۷ ][ ۷۷۸ ][ ۷۷۹ ][ ۷۸۰ ][ ۷۸۱ ][ ۷۸۲ ][ ۷۸۳ ][ ۷۸۴ ][ ۷۸۵ ][ ۷۸۶ ][ ۷۸۷ ][ ۷۸۸ ][ ۷۸۹ ][ ۷۹۰ ][ ۷۹۱ ][ ۷۹۲ ][ ۷۹۳ ][ ۷۹۴ ][ ۷۹۵ ][ ۷۹۶ ][ ۷۹۷ ][ ۷۹۸ ][ ۷۹۹ ][ ۸۰۰ ][ ۸۰۱ ][ ۸۰۲ ][ ۸۰۳ ][ ۸۰۴ ][ ۸۰۵ ][ ۸۰۶ ][ ۸۰۷ ][ ۸۰۸ ][ ۸۰۹ ][ ۸۱۰ ][ ۸۱۱ ][ ۸۱۲ ][ ۸۱۳ ][ ۸۱۴ ][ ۸۱۵ ][ ۸۱۶ ][ ۸۱۷ ][ ۸۱۸ ][ ۸۱۹ ][ ۸۲۰ ][ ۸۲۱ ][ ۸۲۲ ][ ۸۲۳ ][ ۸۲۴ ][ ۸۲۵ ][ ۸۲۶ ][ ۸۲۷ ][ ۸۲۸ ][ ۸۲۹ ][ ۸۳۰ ][ ۸۳۱ ][ ۸۳۲ ][ ۸۳۳ ][ ۸۳۴ ][ ۸۳۵ ][ ۸۳۶ ][ ۸۳۷ ][ ۸۳۸ ][ ۸۳۹ ][ ۸۴۰ ][ ۸۴۱ ][ ۸۴۲ ][ ۸۴۳ ][ ۸۴۴ ][ ۸۴۵ ][ ۸۴۶ ][ ۸۴۷ ][ ۸۴۸ ][ ۸۴۹ ][ ۸۵۰ ][ ۸۵۱ ][ ۸۵۲ ][ ۸۵۳ ][ ۸۵۴ ][ ۸۵۵ ][ ۸۵۶ ][ ۸۵۷ ][ ۸۵۸ ][ ۸۵۹ ][ ۸۶۰ ][ ۸۶۱ ][ ۸۶۲ ][ ۸۶۳ ][ ۸۶۴ ][ ۸۶۵ ][ ۸۶۶ ][ ۸۶۷ ][ ۸۶۸ ][ ۸۶۹ ][ ۸۷۰ ][ ۸۷۱ ][ ۸۷۲ ][ ۸۷۳ ][ ۸۷۴ ][ ۸۷۵ ][ ۸۷۶ ][ ۸۷۷ ][ ۸۷۸ ][ ۸۷۹ ][ ۸۸۰ ][ ۸۸۱ ][ ۸۸۲ ][ ۸۸۳ ][ ۸۸۴ ][ ۸۸۵ ][ ۸۸۶ ][ ۸۸۷ ][ ۸۸۸ ][ ۸۸۹ ][ ۸۹۰ ][ ۸۹۱ ][ ۸۹۲ ][ ۸۹۳ ][ ۸۹۴ ][ ۸۹۵ ][ ۸۹۶ ][ ۸۹۷ ][ ۸۹۸ ][ ۸۹۹ ][ ۹۰۰ ][ ۹۰۱ ][ ۹۰۲ ][ ۹۰۳ ][ ۹۰۴ ][ ۹۰۵ ][ ۹۰۶ ][ ۹۰۷ ][ ۹۰۸ ][ ۹۰۹ ][ ۹۱۰ ][ ۹۱۱ ][ ۹۱۲ ][ ۹۱۳ ][ ۹۱۴ ][ ۹۱۵ ][ ۹۱۶ ][ ۹۱۷ ][ ۹۱۸ ][ ۹۱۹ ][ ۹۲۰ ][ ۹۲۱ ][ ۹۲۲ ][ ۹۲۳ ][ ۹۲۴ ][ ۹۲۵ ][ ۹۲۶ ][ ۹۲۷ ][ ۹۲۸ ][ ۹۲۹ ][ ۹۳۰ ][ ۹۳۱ ][ ۹۳۲ ][ ۹۳۳ ][ ۹۳۴ ][ ۹۳۵ ][ ۹۳۶ ][ ۹۳۷ ][ ۹۳۸ ][ ۹۳۹ ][ ۹۴۰ ][ ۹۴۱ ][ ۹۴۲ ][ ۹۴۳ ][ ۹۴۴ ][ ۹۴۵ ][ ۹۴۶ ][ ۹۴۷ ][ ۹۴۸ ][ ۹۴۹ ][ ۹۵۰ ][ ۹۵۱ ][ ۹۵۲ ][ ۹۵۳ ][ ۹۵۴ ][ ۹۵۵ ][ ۹۵۶ ][ ۹۵۷ ][ ۹۵۸ ][ ۹۵۹ ][ ۹۶۰ ][ ۹۶۱ ][ ۹۶۲ ][ ۹۶۳ ][ ۹۶۴ ][ ۹۶۵ ][ ۹۶۶ ][ ۹۶۷ ][ ۹۶۸ ][ ۹۶۹ ][ ۹۷۰ ][ ۹۷۱ ][ ۹۷۲ ][ ۹۷۳ ][ ۹۷۴ ][ ۹۷۵ ][ ۹۷۶ ][ ۹۷۷ ][ ۹۷۸ ][ ۹۷۹ ][ ۹۸۰ ][ ۹۸۱ ][ ۹۸۲ ][ ۹۸۳ ][ ۹۸۴ ][ ۹۸۵ ][ ۹۸۶ ][ ۹۸۷ ][ ۹۸۸ ][ ۹۸۹ ][ ۹۹۰ ][ ۹۹۱ ][ ۹۹۲ ][ ۹۹۳ ][ ۹۹۴ ][ ۹۹۵ ][ ۹۹۶ ][ ۹۹۷ ][ ۹۹۸ ][ ۹۹۹ ][ ۱۰۰۰ ][ ۱۰۰۱ ][ ۱۰۰۲ ][ ۱۰۰۳ ][ ۱۰۰۴ ][ ۱۰۰۵ ][ ۱۰۰۶ ][ ۱۰۰۷ ][ ۱۰۰۸ ][ ۱۰۰۹ ][ ۱۰۱۰ ][ ۱۰۱۱ ][ ۱۰۱۲ ][ ۱۰۱۳ ][ ۱۰۱۴ ][ ۱۰۱۵ ][ ۱۰۱۶ ][ ۱۰۱۷ ][ ۱۰۱۸ ][ ۱۰۱۹ ][ ۱۰۲۰ ][ ۱۰۲۱ ][ ۱۰۲۲ ][ ۱۰۲۳ ][ ۱۰۲۴ ][ ۱۰۲۵ ][ ۱۰۲۶ ][ ۱۰۲۷ ][ ۱۰۲۸ ][ ۱۰۲۹ ][ ۱۰۳۰ ][ ۱۰۳۱ ][ ۱۰۳۲ ][ ۱۰۳۳ ][ ۱۰۳۴ ][ ۱۰۳۵ ][ ۱۰۳۶ ][ ۱۰۳۷ ][ ۱۰۳۸ ][ ۱۰۳۹ ][ ۱۰۴۰ ][ ۱۰۴۱ ][ ۱۰۴۲ ][ ۱۰۴۳ ][ ۱۰۴۴ ][ ۱۰۴۵ ][ ۱۰۴۶ ][ ۱۰۴۷ ][ ۱۰۴۸ ][ ۱۰۴۹ ][ ۱۰۵۰ ][ ۱۰۵۱ ][ ۱۰۵۲ ][ ۱۰۵۳ ][ ۱۰۵۴ ][ ۱۰۵۵ ][ ۱۰۵۶ ][ ۱۰۵۷ ][ ۱۰۵۸ ][ ۱۰۵۹ ][ ۱۰۶۰ ][ ۱۰۶۱ ][ ۱۰۶۲ ][ ۱۰۶۳ ][ ۱۰۶۴ ][ ۱۰۶۵ ][ ۱۰۶۶ ][ ۱۰۶۷ ][ ۱۰۶۸ ][ ۱۰۶۹ ][ ۱۰۷۰ ][ ۱۰۷۱ ][ ۱۰۷۲ ][ ۱۰۷۳ ][ ۱۰۷۴ ][ ۱۰۷۵ ][ ۱۰۷۶ ][ ۱۰۷۷ ][ ۱۰۷۸ ][ ۱۰۷۹ ][ ۱۰۸۰ ][ ۱۰۸۱ ][ ۱۰۸۲ ][ ۱۰۸۳ ][ ۱۰۸۴ ][ ۱۰۸۵ ][ ۱۰۸۶ ][ ۱۰۸۷ ][ ۱۰۸۸ ][ ۱۰۸۹ ][ ۱۰۹۰ ][ ۱۰۹۱ ][ ۱۰۹۲ ][ ۱۰۹۳ ][ ۱۰۹۴ ][ ۱۰۹۵ ][ ۱۰۹۶ ][ ۱۰۹۷ ]

.: Weblog Themes By iranblag :.

درباره وبلاگ

تيم مشاوران مديريت ايران IranMCT ----------------- http://iranmct.com ---------------- Iran Management Consultants Team
پنل کاربری
نام کاربری :
پسورد :
لینک های تبادلی
فاقد لینک
تبادل لینک اتوماتیک
لینک :
خبرنامه
عضویت   لغو عضویت
امکانات وب
شمارنده
شرکت مشاوره مدیریتبازارسازی مدیریت بازاریابی. بازدید تحقیقات بازاریابیآموزش مدیریت MBAدلایل ترک تحقیقات بازاریابی تحقیقات مدیریت شرایط سخت بازارکارت امتیازی متوازنارزیابی عملکرد . نمونه مطالعات موردی.برند برندینگانواع برند معرفی 21 نوع متفاوت از برندبرندسازی branding marketing . برندسازی.تحقیقات بازاریابی انگیزه بخش http://marketingbranding.ir سبک مدیریت است مدیریت بازاربازاریابیتحقیقات بازاریابی ویژگی های .حرفه ای مشاوره اموزش مدیریت.شناسایی مشتریان .تحقیقات بازاریابی استفاده از تحقیقات بازار و بازاریابی http://marketingsales.irmarketing مدیریت برندینگ . Business Management ConsultantIran Business Management ConsultantManagement . بازاریابیانواع بازاریابی 127 نوع بازاریابیبازاریابی. بازاریابی MarketingMix آمیختهآمیزه بازاريابیمدیریت بازاریابی. اخبار مدیریت و تجارتمدیریت.مشاوره بازاریابی مدیریت آموزش تکنیک‌های فروشندگی حرفه‌ای فروشندگی. اخبار مدیریت و تجارتبازاریابی برندینگ. http://iranmct.com/news/page/12مدیریت. مدیریت مشاوره بازاریابیآموزش. بیزینس پلن طرح توجیهی طرح business plan. برنامه بازاریابی Marketing Planبازاریابی. مشاوره تبلیغات مشاور تبلیغات مشاور مدیریت management مشاوره مدیریت انواع بازاریابی بازاریابی. Business Planبیرینس پلن طرح توجیهیمدیریت. کلینیک کاشت موی طبیعی آسمان