مشاوره مديريت - آموزش مديريت - آموزش فروشندگي حرفه‌اي
 
نويسندگان
لینک دوستان
بامطالعه تجربيات و يافت‌هاي هر كدام پيرامون تحولات ناشي از هر يك از اين رسانه‌ها، ابزار و عناصر اين پژوهش‌ها را تشكيل مي‌دهد. بديهي است كه نتايج حاصله از اين رهگذر به كنش‌ها و واكنش‌هاي دروني مغز درمواجه شدن با شنيدن، خواندن و يا ديدن يك پيام و يك اطلاع اشاراتي ندارد، بلكه بيشتر تحقيق و بررسي جلوه‌هاي خارجي اين فعل و انفعالات را شامل مي‌گردد.
آنچه در درون ارگان دماغي و مغز به هنگام ديدن يك تصوير يا شنيدن صدا و خواندن يك جمله مي‌گذرد، موضوع بررسي‌هاي علمي شاخه‌هاي فيزيولوژي عصبي، روان‌شناسي عصبي و عصب‌شناسي و بيوشيمي مغز و اصولاً شاخه‌اي از علوم تجربي و زيست‌شناسي مي‌باشد. ماحصل بررسي‌هاي فوق تا به امروز به ما اين امكان را مي‌دهد كه بدانيم چگونه تصوير يك واقعيت در ذهن يك انسان نقش مي‌بندد، چگونه در ذهن او اثر مي‌گذارد، چگونه از آن استنتاج مي‌كند و تصوير و تصور و فرآيند بازشناسي و يادآوري آن واقعيت خارجي در درون او چگونه است و خلاصه به‌كارگيري نتيجه و تنظيم حركات و رفتار او در اثر اين اعمال دماغي كدام است. با آن كه تلاش‌ها و انجام بررسي‌هاي علمي فوق هنوز مراحل اوليه خود را مي‌گذراند، با وجود آن مي‌توان تأثيرات مختلفي را كه رسانه‌هاي گوناگون بر فكر و انديشه‌ي ما مي‌گذارند، از طريق بررسي تفاوت‌هاي فعل و انفعالات مغزي به هنگام ديدن و شنيدن و خواندن، استنباط كرد.
آيا تصويري كه در درون ذهن ما از ديدن، شنيدن و خواندن يك واقعيت خارجي نقش مي‌بندد، در هر حال يكسان است؟
چه واكنش‌ها و كنش‌هايي در مغز صورت مي‌گيرد تا ما از يك پيام شنيده شده يا خوانده شده و يا ديده شده تصويري از واقعيت را در ذهن خود ايجاد مي‌كنيم، اين تصوير ذهني حاصل شده از يك پديده خارجي در هر سه مورد چه تفاوت‌هايي دارند؟
چيزي را دريافتن و يا شناختن، امري است به مراتب بيش از بازتاب و انعكاس يك پديده خارجي و بر پرده دروني دماغي ما و نيز مطلبي را تصور كردن يا به خاطر آوردن امري است به مراتب بيش از جست‌وجوي مطلبي در روي نوار ويدئويي يا كاست مغناطيسي. ماجرايي كه با آن روبه‌رو مي‌شويم علاوه بر ابعاد و جلوه‌هاي مادي خارجي، داراي معنا و مفهوم، نظم و ساختاري داخلي نيز مي‌باشد. هيچ انساني به ضبط و دريافت هر آنچه در خارج از او رخ مي‌دهد بدون انتخاب و بدون حدو ومرز نمي‌پردازد؛ بلكه علائق و درجه جالب و نو بودن و كارائي و فايده اجزاء يك رويداد خارجي، از عوامل مهم نوع دريافت ما از آن و نيز دريافت و انتقال آن به ذهن و درون ما مي‌باشد. هركدام از اين عوامل باعث مي‌گردد تا بعد از برخورد انسان با يك پديده خارجي و لمس آن، مسيرهاي مختلف و فعل و انفعالات پيچيده و راه‌هاي پرپيچ‌وخم فراواني در درون مغز او طي شود. همچنين است كه شناختن، جمع‌آوري تجربيات در ذهن، تصور و به خاطر سپردن و به خاطر آوردن يك مطلب هر كدام يك سلسله حركات و واكنش‌هاي متفاوت ارگانيك را در مغز در پيش و پس دارند. در زبان كامپيوتر به اين حركات، پردازش و ضبط اطلاعات مي‌گويند. در كنار هر داده‌پردازي كه صورت مي‌گيرد تحليل و بازسازي و نوآفريني ذهني نيز انجام مي‌گيرد. در اولين گام، اجزاء بروني ارگان‌هاي حسي ما هستند كه با يك پديده خارجي مواجه مي‌شوند و به مثابه يك گيرنده عمل مي‌كنند. اشكال مختلف انرژي و دسته‌هاي متفاوت امواج گوناگون نظير نور و صدا و حرارت از مبدأ پديده خارجي بر روي گيرنده‌هاي ارگان‌هاي حسي ما منتقل مي‌شوند. درست است كه ما با چشم خود مي‌بينيم و يا با گوش خود مي‌شنويم، اما ماهيت و ذات آن چه گيرنده‌هاي تحريك شده ارگان‌هاي حسي ما بعد از دريافت آن به درون مغز مي‌فرستند هيچ‌گونه شباهتي با ذرات برخوردكننده با حواس ما چه به لحاظ شكل خارجي و چه به لحاظ ذرات و امواج نوري و صوتي ندارد. ذرات و نمونه‌هاي تحريك شده، در فرم و شكل خاص خود به صورت تپش‌هاي متوالي از راه‌ها و چهارراه‌ها و مقاطع عصبي مختلفي عبور كرده، در ايستگاه‌هاي گوناگون رله و مدولاسيون، تضعيف، تقويت و تبديل شده، از غربال‌هاي متفاوت اطلاعاتي گذشته و مورد شناسايي و تحليل ابتدايي قرار گرفته و به زبان اعصاب ترجمه شده و با دريافت كد جديد وارد مدار مغزي مي‌گردد. آنچه از اين لحظه به بعد توسط مغز پردازش مي‌شود، اگر بخواهيم به زبان ساده بيان كنيم، عبارت است از داده‌هاي تحريك شده حسي كه بعد از گذر از مراحل مختلف به صورت مشابه سايه و روشن‌هاي نوري، زير و بم‌ها و بلند وكوتاهي‌ و شدت و ضعف‌ ارتعاشات صوتي، ابعاد و جهت‌هاي گوناگون حركتي، ضربه‌هاي متناوب و شمارش شده‌ي داده‌هاي رؤيت شده و نظاير آن.
بعد از عمل پردازش، نوبت به مكانيسم و سيستم بسيار پيچيده دريافت و استنباط مي‌رسد كه عملي است دروني و نتيجه تفسير و مقايسه و پردازش درون ذهني. اين فرايند كه ضمن بهره‌مندي از عواطف، براي بهره‌برداري تعقلي آماده مي‌شود، داده‌هاي وارده را براي تعيين نوع رفتار و انديشه ما آماده مي‌سازد. به ندرت اتفاق مي‌افتد كه از يك واحد استنباط و دريافت شده ذهني، فقط يك احساس خاص نشأت گيرد كه فرايند پردازش يك داده وارده به ارگان حسي بوده باشد. مثلاً اگر در برخورد با نوري خيره‌كننده يا صدايي قوي هراسان مي‌شويم، درست است كه اولين احساس و عكس‌العمل اوليه اين برخورد در ذهن ما، دريافت مزاحمت و استنباط ناخوشايندي است، ولي مطلب به همين جا ختم نمي‌شود، زيرا پس از اين احساس و ايجاد فضاي عاطفي ويژه آن، نسبت به عامل بيروني جبهه مي‌گيريم و در صدد دفاع از خود برمي‌آييم. اين واقعيت بدان معني است كه با ورود فقط يك داده حسي به حوزه مغز ما يك سلسله فعل و انفعالات پي‌درپي و خودكار صورت مي‌پذيرد و احساس و انعطاف و عواطف ما را در مسير معين به جريان مي‌اندازد.
وقتي به يك تابلو نقاشي زيبا نگاه مي‌كنيم، يا يك قطعه موزيك مي‌شنويم، يا از دور شاهد پايكوبي و جشن انسان‌ها هستيم، بدون خودآگاهي و توجه ما، يك سلسله داده‌هاي حسي در مغز ما پردازش مي‌شود و از مراحل پيچيده و گوناگون عبور مي‌كند و سرانجام به يك واحد منسجم بافتي و استنتاجي بدل مي‌گردد. يك چنين بافت شادي‌بخش در واقع عملي است بسيار پيچيده. اغلب به همين جا نيز ختم نمي‌گردد. يك راننده اتومبيل وقتي به چراغ‌هاي راهنمايي برخورد مي‌كند، كار خود را به دريافت اينكه رنگ چراغ قرمز يا سبز است خاتمه يافته تلقي نمي‌كند و بي‌ميل و علاقه به تعويض رنگ‌ها نظاره نمي‌كند، بلكه بلافاصله معني هر تغيير رنگ را نيز پس از دريافت آن، مورد بررسي ذهني قرار مي‌دهد و بلافاصله به تناسب فرمان آمرانه و مصلحت‌انديشانه مغز عمل مي‌كند. صدور اين فرمان و مسير انتقال آن به ارگان‌هاي اجرايي نيز فرايندي بسيار پيچيده است. مرحله اول را پردازش‌هاي موازي دريافتي و مرحله دوم را پردازش‌هاي اطلاعاتي و مقايسه‌اي گويند كه با تحليل داده‌هاي دريافتي و ارزيابي آن براساس ضوابط موجود در مغز، منجر به صدور دستورالعمل لازم اجرايي مي‌گردد. چه پردازش‌هاي موازي دريافتي و چه پردازش‌هاي اطلاعاتي، هر كدام مراحل مساوري و معيني را بر اساس نظم و اصول دقيق و پيچيده‌اي كه در مورد تمام حواس پنجگانه مصداق دارد، طي مي‌كنند. اين بدان معني است كه جريان حاصل از تحريك گيرنده‌هاي ارگان‌هاي حسي، به تمام سطوح و قسمت‌هاي گوناگون مغز تقسيم مي‌گردد و به دنبال فعاليت‌هاي موازي و ترجمه‌هاي همزمان و نيز كنش‌هاي متناوب يا مسلسل و نيز بازتاب‌هاي پي‌درپي، آنگاه مراحل مقايسه، استنتاج، ارزيابي و صدور فرمان، يكي پس از ديگري و يا در كنار هم و همزمان فرا مي‌رسد و صورت مي‌گيرد. هر كدام از دو مرحله دريافت اطلاعات و پردازش تحليل آن براساس دانش و معيارهاي موجود، در سيستمي چند بعدي و بسيار پيچيده و در عين حال منطبق برهم انجام مي‌شود. در حالي كه هر كدام از واحدهاي عملياتي وظايف ويژه خود را ايفا مي‌كنند، بر يكديگر اثر متقابل داشته و به صورت يك مجموعه هماهنگ و منسجم و واحد، عمل مي‌كنند. افزون بر اينها اغلب پيش مي‌آيد كه با هر پردازش دريافتي از ارگان‌هاي حسي و به موازات آن، عكس‌العمل‌هايي خودجوش و ناخودآگاه در ارگان‌هاي ديگر ظهور مي‌كند كه در مسير كنش‌ها و واكنش‌هاي برشمرده اثر متقابل مي‌گذارد. مثلاً با دريافت يك تحريك اطلاعاتي از برون، تغييراتي در سر و بدن و گردش خون و ضربان قلب و ارگان تنفسي ايجاد مي‌شود.
دانش بيوشيمي و نيز كالبدشكافي مغز، فيزيولوژي اعصاب و همچنين روان‌شناسي، اطلاعات ارزشمندي را در زمينه كار قسمت مخ بزرگ و انجام وظايف سه بعدي آن، در اختيار ما گذارده است. هر كدام از اين ابعاد سه‌گانه فعاليت دماغي، هم مستقل و هم در ارتباط با يكديگر و هم در يك سيستم متعادل و متأثر از يكديگر عمل مي‌كنند. يكي از اين ابعاد سه‌گانه كه اصطلاحاً آن را بعد پردازش اپي كريتيكال ـ پروتو كريتيكال (Epikritical – Protokritical) مي‌نامند، نقش محوري براي ايجاد هماهنگي و حفظ تعادل ميان واحد دريافت كننده داده‌هاي اطلاعاتي از محيط بيرون و پيراموني انسان و واحد هدايت و اداره مسيرهاي گوناگون پردازش اطلاعاتي و نيز واحد و ستاد صدور فرمان‌هاي لازم براي عكس‌العمل‌هاي كرداري ايفا مي‌كند. بخش عملياتي اپي كريتيكال مسوول دريافت معنا و مفهوم از داده‌ها و تحريك‌هاي دريافتي از محيط بيروني است و بخش فعال پروتو كريتيكال عهده‌دار مقايسه، غربال و انتخاب اين داده‌ها و تپش‌هاست و به آن دسته از اين داده‌ها مجال ورود به سيستم پردازش دماغي را مي‌دهد كه منطبق با مصالح و علايق و تمايلات متناسب با عكس‌العمل‌هاي مطلوب يا غيرمطلوب كرداري مي‌باشد. هر كدام از اين دو بخش بعد پردازش ياد شده، زمان و كد و مكانيسم خاص خود را داراست. ايستگاه عمليات بخش پردازش اپي كريتيكال در قسمت عقب و مركز فعاليت‌هاي عملياتي دماغي پرتو كريتيكال در بخش جلوي مخ قرار دارد.
بعد ديگر از ابعاد سه‌گانه ذكر شده در بالا، بعد موسوم به پردازش آفكتيو (Affektive) يا تحريك نفساني و عاطفي و پردازش اِفكتيو (Effektive) يا هدايت براي كردارهاي تعقلي و منطبق با اهداف است. ايستگاه پردازش‌هاي عاطفي در قسمت راست مغز و مركز پردازش‌هاي تعقلي و استنتاجي و هدايت‌كننده اعمال منطبق با انديشه و هدف‌ياب، در قسمت چپ مغز مستقر است.
در حالي كه در ايستگاه آفكتيو پردازش‌هاي منفعل عاطفي از طريق پويش سريع و موازي و همزمان تپش‌ها و داده‌هاي وارده صورت مي‌گيرد، در مركز پردازش آفكتيو، مدولاسيون‌ها و پويش‌هاي اطلاعات و داده‌هاي وارده قطعه، قطعه، پي‌درپي و در سلسله مراتب، تنظيم گشته و آنگاه بررسي و تفسير و تحليل مي‌گردند.
در پردازش اپي كريتيكال چنان كه ديديم، معني و مفهوم داده‌ها شناخته مي‌شوند. چنانچه اين پردازش با پويش آفكتيو يعني عاطفي درهم آميخته گردد، احساس نهايي ما از برخورد با پديده خارجي، حالتي است عاطفي و منفعل. ولي چنانچه پردازش اپي كريتيكال با پويش اِفكتيو درهم آميزند، نتيجه آن، بهره‌گيري تعقلي و هدف‌دار و فعال از برخورد با پديده خارجي خواهد بود.
چنانچه واكنش‌هاي پروتو كريتيكال كه غربال و گزينش تپش‌ها و داده‌هاي وارده براساس اهداف و معيارها و هدف‌هاي خاص مضبوط در حافظه صورت مي‌گيرد با پويش آفكتيو يا عاطفي تلاقي ‌كنند و با هم عجين گردند، نتيجه اين درهم آميزي، توقف اعمال و حركاتي است كه در لحظه مواجهه با پديده خارجي و دريافت داده‌ها صورت مي‌گرفت. در اين لحظه حواس ما به پديده متمركز مي‌گردد؛ و نسبت به آن ـ كوتاه مدت ـ حساس مي‌شويم. در حالي كه درهم آميختگي واكنش‌هاي پروتو كريتيكال يا گزينشي با پويش افكتيو يا تعقلي، حالت آمادگي را در ما ايجاد مي‌كند كه كردار و پنداري را كه در لحظه برخورد با پديده خارجي دارا بوديم، ادامه دهيم و ذهن و توجه خود را بر روي اين پديده متوقف سازيم. نتيجه اين آميزش، فعاليت ـ درازمدت ـ خلاق و كردار مناسب است.
عملياتي كه ماخصل دو بعد ذكر شده پردازش‌هاي دماغي است، به يك محور متصل مي‌گردد و اين محور رشته ارتباط مناسب دروني و بروني ما را نسبت به رويارويي با پديده خارجي و عكس‌العمل مطلوب نسبت به آن، برقرار مي‌سازد و آن را حفظ مي‌كند.
همان گونه كه ديديم در نتيجه اختلاط پردازش معنايابي و پويش منفعل عاطفي، ذهن متوجه و متمركز به پديده خارجي گشته و تحت نفوذ آن قرار مي‌گيرد. در هماهنگي با فعل و انفعالات دروني اين اختلاط، مبناها و معيارهاي زيبايي و عاطفي و احساسي وارد مي‌شوند و در نهايت منجر به شكل‌گيري رأي و قضاوت مي‌گردند؛ در حالي كه اختلاط فعل و انفعالات پروتو كريتيكال (گزينشي و هدف‌دار) با پويش افكتيو (تعقلي) ما را به بهره‌گيري از اطلاعات وارده و ادامه كار براي تحقق مقصد و هدف سوق مي‌دهد. اين اختلاط‌ها و آميزش‌هاي پردازش‌ها و پويش‌هاست كه در درون ما سيستم ارزشي و معيارها و فرم‌هاي اخلاقي را شكل داده و ملاك قضاوت قرار مي‌دهد.
اگر ماحصل پردازش‌ها و پويش‌هاي اپي كريتيكال / آفكتيو (= معني‌يابي / عاطفي) كه توجه و تمركز و كشش را نسبت به پديده بيروني طلب مي‌كند در تعارض و ستيز با پردازش و پويش پروتو كريتيكال / اِفكتيو (= گزينشي / تعقلي) قرار گيرد كه هدف و مصلحت و معيارهاي دروني را در تعيين كردار و عمل ملاك قرار مي‌دهد، در اين صورت، نياز فردي و ميزان و نوع توجه و درجه علاقه‌ است كه تعيين‌كننده اولويت توجه و تمركز به پديده بيروني، يا حفظ مصالح و معيارهاي دروني مي‌باشد. نتيجتاً يكي از اين دو را در عمل انتخاب مي‌كنيم.
در بخش‌هاي بروني كورتكس‌هاي مغز، مركز عمليات توجه دماغي به پديده خارجي مستقر است. در حالي كه علائق دروني، در مركزي دور از اين نقاط كورتكس صورت مي‌گيرد.
نكته جالب اينجاست، در حالي كه داده‌هاي دريافتي از يك محرك يا پديده خارجي را به عنوان مجموعه‌اي واحد پردازش مي‌كنيم، در عين حال جذبه‌هاي بروني و دروني را از يكديگر تميز مي‌دهيم. مثلاً زماني كه دردي را احساس مي‌كنيم يا خود را خسته مي‌يابيم، همزمان درمي‌يابيم كه با چه چيز مواجه بوده‌ايم يا كدام عمل توان ما را ربوده است. يا اگر همزمان از رفتار نامناسب راننده‌اي در ترافيك و كلام ناخوشايند يك دوست صميمي رنجيديم، در حالي كه رنجش‌ را حس مي‌كنيم اين قدرت را داريم كه بين اين دو عمل تفاوت قائل شويم و آنها را از هم تميز دهيم و نتايج و تبعات متفاوت هر دو را دريافته، عكس‌العمل متناسب را برگزينيم.
تعادل ميان دو جزء هر يك از اين بعدهاي پردازش، در اثر جراحت‌هاي مغزي از ميان مي‌رود. خصوصاً اگر جراحت در محلي از مغز وارد شود كه عمليات ايجاد و حفظ تعادل ميان عوامل بيروني و معيارهاي دروني را باعث مي‌گردند.
اگر جراحت‌ زيادي به قسمتي معين از مغز وارد آيد، شخص مجروح احساسي نسبت به يك طرف معين از اندام خود ندارد، گويي دست يا پاي خود را حس نمي‌كند و اگر جراحت فراگيرتر بوده و هر دو طرف اين قسمت را شامل شود، شخص مبتلا علاوه بر اين كه حسي نسبت به اندام خود ندارد، دچار بحران هويت نيز گشته و نسبت به تحريك‌ها و داده‌هاي خارجي بي‌اراده مي‌گردد.
جراحت‌هايي كه در ناحيه نزديك به فورش‌هاي مغز رخ مي‌دهد باعث مي‌شود كه شخص مجروح قدرت تناسب خود را با خارج از دست بدهد. مثلاً براي دست داراز كردن به چيزي معين يا برداشتن شيئي معين از مكاني دچار اشكال مي‌شود و چه بسا عاجز بماند. يا به هنگام حركت با هر چيزي كه سر راه اوست برخورد مي‌كند. ضايعاتي در چنين قسمت‌هايي از مغز باعث مي‌شود كه شخص مبتلا پيوسته از جهان خارج منقطع باشد و همواره از حالات دروني خود، از دردها و احساس‌ها و عواطف و توقعات و خاطره‌ها و تمايلات صحبت مي‌كند.
ارتباط ميان جهان درون و برخورد با جهان برون رفته رفته و در خردسالي شكل مي‌گيرد. هر پديده خارجي را كودك نسبت به اندام خود مي‌سنجد و نسبت به خود آن را معني مي‌كند. كودك با تخيلات خود به هر شي خارجي خصلتي انساني مي‌دهد. رفته رفته با شكل‌گيري و رشد اندام‌هاي عصبي است كه قدرت تمايز بين برون و درون شكل مي‌گيرد.
روان‌شناسان و پژوهشگران سير تكاملي موجودات زنده بر آن عقيده‌اند، همان طور كه كودك در مسير مراحل رشد و نمو و تكامل مغزي نيست به برون و درون خود خودآگاهي پيدا مي‌كند، انسان‌هاي عصر قديم و مراحل اوليه تكامل نيز از عكس‌العمل مناسب نسبت به برون خود عاجز بوده‌اند. عوامل بيروني نيز به همين نسبت در ذهن آنها نقش مي‌بستند. تصويري كه در ذهن انسان‌هاي اعصار اوليه از جهان و واقعيت خارجي نقش مي‌بست، بدون ترديد با امروز تفاوت دارد، همين مطلب است كه مركز توجه پژوهشگران آثار رسانه‌هاي جمعي امروز را تشكيل مي‌دهد. نوع و روشي كه هر كدام از اين رسانه‌ها و هر كدام از اين ابزارها، جهان خارج را به درون ذهن ما منتقل مي‌كنند، قطعاً در نوع پردازش و پويش دماغي و فعاليت‌هاي مغزي ما تأثير دارند.
ويليام جيمز (William James) در سال 1980 اين احتمال را مي‌داد كه «خودآگاهي و نوع پردازش‌ها و فعاليت‌هاي دماغي انسان‌ها از عصر الياس و اوديسه تا امروز دگرگون شده است». بشر رفته رفته از زندگي در «اوهام» خارج شده و فراگرفته است نسبت به برون خود حساس گشته و رابطه‌اي ميان جهان خارج و معيارها و اميال درون پيدا كند و تصويري ديگر از جهان خارج را در ذهن خود ايجاد كند. به همين ترتيب نيز ساختمان مغز و نوع فعاليت‌هاي دماغي او نيز تغيير كرده است.
يكي از عوامل مهم و بسيارمؤثري كه دگرگوني بنيادين در شكل‌گيري و برداشت‌هاي ذهني انسان از واقعيت خارجي به دنبال داشت، بدون ترديد اختراع الفبا بوده است. يك مطلب مكتوب برخاسته از انديشه و احساس نويسنده آن، مرزهاي فردي و ذهني او را درمي‌نوردد. آنچه او در سر داشته است، ديگري هم مي‌تواند بخواند. تا قبل از آن فقط از طريق شفاهي تبادل انديشه و مطلب مي‌شد و آن هم در زمان واحد، ولي از آن پس يك پيام مكتوب، زمان‌ها را پشت سر گذاشت و اين امكان را فراهم ساخت كه جهان برداشت‌ها و انديشه‌هاي يك فرد براي هميشه مضبوط بماند و فراتر از زمان او به ديگران نيز منتقل گردد. صنعت چاپ نيز اين مطلب و اين ماحصل را رشد و گسترش سريع بخشيد. از حروف الفبا و زمان چاپ به بعد جهان ذهني فرد و پيام نهفته در آن، از درون آن فرد به جهان خارج راه يافت و سپس پديده‌اي خارجي شد كه گسترش يافته بود و عنصري از واقعيت ملموس موجود در جهان برون گرديده بود.
تصويري كه از واقعيت خارجي در ذهن انسان‌هاي پس از اين تاريخ نقش مي‌بندد بدون ترديد از اين وسيله ارتباط جمعي، تأثيرپذير بوده است. اجزا و عناصري از «واقعيت ذهني دروني» فرد بر روي كاغذ نقش مي‌بستند و به صورت «واقعيتي ملموس و خارجي» درمي‌آمدند و در حوزه برخورد و آگاهي انسان‌ها‌ي ديگر قرار مي‌گرفتند. طي سه سده پس از اختراع چاپ، جهان ذهني ما و تصوير ذهني ما از جهان اين شد كه امروز هست.
اين كه چه تغييراتي در اين مدت در ساختمان دماغي و سيستم عصبي ما و نوع كار و فعاليت‌هاي مغزي ما رخ داده است، موضوع بررسي و پژوهش‌هاي جداگانه است، ولي در اينجا مي‌توان از يك واقعيت ملموس بهره جست و آن قدرت سازش‌پذيري با شرايط و امكان انعطاف‌پذيري درون با پديده‌هاي بروني است.
حتي در فعاليت‌هاي مغزي و حسي. مثلاً اگر فردي در كودكي يكي از دست‌هاي خود را از دست بدهد، در طول زندگي پس از اين حادثه، آن قسمت از مغز او كه مسوول رسيدگي و انجام امور مربوط به اين دست بوده است، بيكار و غيرفعال نمانده، بلكه به مرور وظايف و مسووليتي ديگر را عهده‌دار شده است. يا اگر قسمتي از بخش ارگانيك مغز در اثر جراحت نتواند وظيفه خود را انجام دهد، قسمت‌هاي فعال ديگر طي زماني خاص رفته‌رفته آن نقيصه را جبران كرده و خود را با شرايط جديد منطبق مي‌سازند.
پژوهش‌هاي اخير نشان مي‌دهد كه در ارگان دماغي و مغز انسان بخش‌هاي فعال و ذخيره فراوان است، همين امر يعني آغاز به كار اين بخش‌هاي ذخيره موجب انعطاف‌پذيري و سازش با شرايط جديد بوده و نيازمندي‌هاي نوين و پاسخ به شرايط متحول شونده و نوبه‌نو شونده را تأمين مي‌كند.
مطالعات جامعه‌شناسي جديد نشان مي‌دهد كه چگونه عادات و آداب ما و حتي نحوه اطلاع‌گيري ما و شكل‌گيري حركات روزانه ما و نيز سامان‌دهي اوقات فراغت ما در مواجهه با ابزاري از رسانه‌هاي ارتباطي و پيام‌رساني دگرگون مي‌شود و حتي موجب اعتياد در مواردي مي‌گردد. اما اين تغييرات هيچ كدام ما را به شناخت تغييرات حاصله در سيستم و روش كار مغزي ما هدايت نمي‌كند و دگرگوني‌هايي را كه مغز ما دريافت و ارزيابي محيط پيرامون ما پذيرفته است نمودار نمي‌سازد.
در جملات پيشين به سه بعد پردازش و فعاليت دماغي اشاره شد كه انسان از رهگذر آنها، داده‌ها و تپش‌هاي وارده از پديده خارجي را كه توسط گيرنده‌ها و آنتن‌هاي ارگان‌هاي حسي دريافت مي‌كند، به درون برده، استنباطات و عواطف و عكس‌العمل‌ها و كردارهاي خود را نسبت به آن پديده خارجي شكل مي‌دهد.
ابعاد پردازش اپي كريتيكال / پروتو كريتيكال و نيز ابعاد پويش آفكتيو / اِفكتيو به احتمال قوي در مراحل اوليه رشد و نمو و سير تكاملي بروز كرده و زودتر از پيدايش قدرت تمايز بين جهان برون و عوامل درون شكل مي‌گيرند.
در اين جا مي‌خواهيم به تأثيرات متقابل و آميختگي سه بعد ياد شده با يكديگر بپردازيم و به طور مشخص اثرات اين تداخل و آميزش را در مقاطع مختلف اعمال دماغي مربوط به فراگيري، دريافت، استنباط و برخورد با جهان خارج بررسي كنيم و از نتايج حاصله براي بررسي تأثيرات وسائل ارتباط جمعي بر جهان انديشه‌ها و كردارها و نظام شكل‌گيري آراء و قضاوت‌ها و عكس‌العمل‌هاي ما در برخورد با پديده‌هاي خارجي و جهان خارج بهره گيريم.
سعي كنيد خود را در موقعيت كسي قرار دهيد كه به يك جشن و مهماني دعوت شده است ولي ديرتر از مدعوين در محل حاضر مي‌شود. چنين كسي در ابتداي ورود سعي مي‌كند تصويري از شرايط موجود و حالات و روحيات افراد در ذهن خود ايجاد كند و مراحل سپري شده از آغاز مهماني تا اباشيم. واقعيت آن است كه اين دو جريان، دو قطب يك جريان دماغي هستند كه توسط سيستم ايجاد تعادل با يكديگر در ارتباط و در تعادل هستند.

ذكر يك مثال مطلب را واضح مي‌كند:
زماني كه يك مادر با لحني عصباني عباراتي تند و خشن خطاب به كودك مي‌گويد، در كليه مراحل تربيتي خير و صلاح او را در نظر دارد، مي‌بايست كودك مزبور در يك سردرگمي روحي، بحراني غيرمتعادل قرار گيرد. بخش راست مغز او كه ناخوشايندي حال و هوا و عدم ارضاء خواسته او را پردازش مي‌كند بايد وضع ناگوار و نامطلوب عاطفي او را جلوه‌گر سازد و بخش چپ با استماع عبارات نشان‌دهنده خير و صلاح و عافيت او، وضع ناگوار و مطلوب و مورد رضايت او را پديدار مي‌كند. طبيعي است كه ماحصل اين دو پردازش در تعارض و مغاير با يكديگر بوده و بايد كودك را ميان دو جريان غم و نشاط به اين طرف و آن طرف بكشاند. ولي وجود پل ارتباطي ميان اين دو بخش و وجود سيستم تعادل، باعث مي‌گردد كه كودك مزبور ـ مانند ديگر كودكان با اختلافات جزئي و كم‌ و بيش با نگرشي محتاطانه و تفاهم‌آميز به دو قطب متناقض اين دو جريان پاسخي متعادل مي‌دهد و اين بدان دليل است كه هر دو جريان در عين پردازش مجزاي دماغي، در ارتباط با يكديگر و همزمان با هم و به عنوان يك مجموعه واحد ارزيابي مي‌گردد و عمل مي‌كند.
پري برام (Pribram) يك كارشناس مكانيسم فعاليت‌هاي دماغي مي‌گويد: «لذت بردن از يك قطعه موزيك، منوط به آن نيست كه بدون توجهي خوشايند و بي‌تفاوت در ميان امواج صوتي شناور شويم، همچنين تابع آن نيز نيست كه داده‌هاي دريافت شده و ارتعاشات رسيده به گوش را با در دست داشتن صفحه نت و دفترچه راهنماي رهبر اركستر و توجه به تكنيك نواختن اعضا اركستر منطبق كرده و اين گونه در جريان مواجهه با يك چنين شرايطي، اجزا تعقلي پردازش قسمت چپ مغز را فعال نسازيم، بعد از مدت كمي ناخوشايندي و بي‌حوصلگي در ما بروز مي‌كند و اگر علي‌رغم اين بي‌ميلي ـ قسمت راست مغز ـ همچنان به استماع آن قطعه بپردازيم، خستگي و توانفرسايي را در پي خواهيم داشت».
يك باور عمومي و مشهود اين است كه تماشاي تلويزيون باعث مي‌گردد يك سلسله تصاوير و حركت‌هايي را كه در پي هم مي‌آيند، بگونه‌اي غيرفعال دريافت كنيم، در حالي كه با مطالعات و قرائت يك متن موجب تحريك مغز براي تعقل مستقل بوده و با مراجعه به دانسته‌هاي قبلي و آوردن آنها در حوزه پردازش آگاهانه مطلب قرائت شده و با ارتباط و پيوستگي لغات و كلمات در يك مجموعه‌ي به هم مرتبط، پيام نهفته در آن استنباط مي‌گردد. آنچه در ارزيابي و بررسي اين باور عمومي مي‌بايد بدان توجه داشت تا نتيجه صحيح حاصل آيد، وجود و دخالت سيستم تعادل و پردازش‌هاي نامتعادل‌كننده دو قسمت چپ و راست مغز است كه قبلاً اهميت آن را ديديم.
يك تماشاگر تلويزيون يا سينما كه حادثه‌اي را مي‌بيند، از همان آغاز در حال و هوايي غير از آنچه ناظر واقعي آن صحنه در جهان خارج با آن مواجه است به سر مي‌برد. آن چه را كه تماشاگر چه بر روي صفحه تلويزيون و يا بر روي اكران سينما مي‌بيند تصاوير يا سلسله تصاويري انتخاب شده از ديدگاه دوربين و زاويه سليقه و نگرش كارگردان مي‌باشد. تماشاگر اين صحنه در واقع با گزارشي دست دوم از واقعيت خارجي روبه‌رو است، كه معني و مفهوم آن را در ارتباط و متناسب با معيارهاي دروني خود، از طريق بازسازي ذهني به دست مي‌آورد.
خواننده يك متن نيز بايد به بازسازي ذهني صحنه توصيف شده بپردازد. از اين لحاظ او نيز با گزارشي دست دوم روبه‌روست. با اين تفاوت كه عناصر انتقال‌دهنده اطلاعات و ابزار پيام‌رساني در اين جا، كلام است و قواعد آن و اين همان ابزاري است كه خواننده يك متن اگر بخواهد اطلاعات نهفته در آن را بر زبان آورد يا بنويسد و يا در حافظه‌اش نقش بندد، از آن استفاده مي‌كند، اما در مورد بيننده تلويزيون وضع غير از اين است. تفاوت ديگر در ميزان دخالت ابعاد پردازش‌هاي اپي كريتيكال و پروتو كريتيكال و نيز تفاوت در ميزان اهميت و جاذبه عوامل بروني و دروني و بالأخره تفاوت در ميزان به‌كار گيري حافظه مي‌باشد. تفاوت مهم ديگر در پيام مكتوب، امكان تكرار مطالعه تا هر چند بار كه خواننده اراده كند، مي‌باشد.
در اين جا لازم است در مورد نقش بيوشيمي، حافظه اندكي درنگ كنيم. هنگام مواجهه با يك پديده و يا يك واقعه‌ي خارجي چه از طريق تصوير و فيلم و چه از طريق قرائت يك متن، در هر حال حافظه ما فعال عمل مي‌كند. بدون بهره‌گيري از حافظه كوتاه مدت يا باصطلاح حافظه موقت، قادر نخواهيم بود ارتباط آن چه را كه در اين لحظه مي‌بينيم با آن چه را كه در لحظات قبل ديديم يا بعداً خواهيم ديد، برقرار كنيم. اگر حافظه موقت فعال نباشد، هرگز نمي‌توانيم بين تصاويري كه عبورمي‌كنند يا كلماتي كه پي‌درپي مي‌آيند پيوند برقرار سازيم و معني و مفهوم آن را دريابيم. اگر كسي يك عكس را يك كلام و يا يك حرف را دائماً تكرار كند، بدون بهره‌گيري از حافظه موقت قادر به درك تكرار نيستيم.
توان و ظرفيت مغز انسان براي اينكه بتواند آن چه را مشاهده كرده است در درازمدت به حافظه بسپارد، بسيار بالاست ولي دو شرط اساسي دارد. اول آنكه زمان مواجهه انسان با آن كوتاه نباشد دوم آن كه ويژگي نمايان و برجسته‌اي را دارا باشد كه هنگام به خاطر آوردن و يادآوري بتوان از آن بهره گرفت.
اگر شخصي را با صد تصوير يا عكس‌هاي متفاوت مواجه سازيم و به او فرصت كافي بدهيم تا آنها را به دقت بررسي كند و مورد توجه قرار دهد، آنگاه اين تصاوير را با نهصد تصوير ديگر درهم آميزيم و به او نشان دهيم، قادر خواهد بود حتي بعد از گذشت يك يا چند ساعت قريب به 90 تصوير از تصاويري را كه قبلاً ديده است از آن ميان تميز دهد. به اين نوع كار حافظه اصطلاحاً «بازشناسي» (و به زبان انگليسي recognition ) مي‌گوييم. به خاطر آوردن و يادآوري آن چيزي كه انسان مي‌داند، عملي است سهل، مشروط بر آن كه شاخصه‌هاي برجسته‌اي براي بازشناسي و تفكيك وجود داشته و وجوه تمايز به اندازه كافي باشد. همين وجوه تمايز، كارمقايسه ذهني اجزاء را با يكديگر، انطباق يا عدم انطباق آنها را با هم در مرحله بازشناسي آسان مي‌كند.
در سيستم امتحانات كتبي به روش چند سوالي تستي كه پاسخ‌دهنده بايد يكي از جواب‌ها را انتخاب كند و ضربدر يا علامت بزند در واقع از همين وجوه تمايز بهره گرفته مي‌شود. در اين جا دانش‌آموز جواب صحيح را در ميان جواب‌هاي موجود بازشناسي مي‌كند. در حالي كه يادآوري و به خاطر آوردن و دادن پاسخ صحيح به سوال در روش متداول كاري است دشوارتر. در آن روش، مقايسه وجوه متفاوت و شناخت ويژگي موردنظر، به بازشناسي منجر مي‌شود. در روش ديگر كار ذهن، يافتن ارتباط منطقي و ارتباط دادن مطلب با دانسته‌هاي قبلي و به خاطر آوردن همه آنها و بالأخره استنتاج مي‌باشد.
همه‌ي ما با دشواري‌هاي به خاطر آوردن يا يادآوري (به زبان انگليسي Free recall ) مواجه شده‌ايم؛ زماني كه به فرد آشنايي برمي‌خوريم ولي نام او را به ياد نمي‌آوريم، اصطلاحاً مي‌گوييم نام او سر زبان ماست ولي به خاطر نمي‌آيد. يافتن يك ويژگي كه مددرسان حافظه باشد كار يادآوري را آسان مي‌كند. زماني كه مي‌خواهيم شماره تلفن را حفظ كنيم يا مي‌خواهيم واقعه‌اي را به خاطر بسپاريم، سعي مي‌كنيم بين ارقام نوعي ارتباط ويژه پيدا كنيم و آن را به خاطر بسپاريم يا واقعه را با يك ويژگي و مطلب مهم و مشخصي مرتبط مي‌كنيم، كه در چنين صورتي كار يادآوري سريع‌تر و آسان‌تر صورت مي‌گيرد. همين واقعيت نيز نشان‌دهنده رابطه و تعادل ميان پروسه آفكتيو و افكتيو مي‌باشد.
جالب توجه اين است كه هرچه ميزان نظم و ارتباط في‌مابين اجزاء و عناصر اطلاعات وارده به ذهن بيشتر باشد، كار پردازش دماغي و به خاطرسپاري و نيز فرايند يادآوري آسان‌تر و دقيق‌تر مي‌باشد. براي روشن‌تر شدن مطلب به يك آزمايش متوسل مي‌شويم.
ليستي مركب از نام 60 شيء گوناگون نظير ميز، ليمو، قطار، مدادپاك‌كن، عروسك، قندشكن و غيره را به دست كسي مي‌دهيم و از او مي‌خواهيم آنها را به خاطر بسپارد.
در ليست ديگري همين اشيا را در 10 گروه متفاوت و با وجوه اشتراك معين تنظيم مي‌كنيم: مثلاً وسائط نقليه، ميوه‌ها، لوازم‌التحرير، اسباب‌بازي و غيره و در هر گروه 6 شيء را قرار مي‌دهيم و از همان شخص يا شخص ديگري مي‌‌خواهيم آنها را به خاطر بسپارد. خواهيم ديد كه در حالت دوم هم فرايند فراگيري و به خاطر سپردن و هم امر يادآوري، هم آسان‌تر است و هم دقيق‌تر و هم جامع‌تر. حتي اگر اشياء نام برده را مخلوط و نامرتب بنويسيم ولي مشخصات و شاخصه 10 گروه را يادآور شويم، در اين صورت هم، امر به خاطر سپاري و يادآوري آسان‌تر و جامع‌تر از حالت اول است. مغز انسان اين توانايي را دارد كه اجزا گسسته از هم را در ارتباطي منطقي قرار دهد و بين آنها وجوه اشتراك برقرار سازد. وقتي از كسي مي‌خواهيم 10 شي را نام ببرد كه مثلاً با حروف «ش» شروع مي‌شود يا ابياتي را بخواند كه با كلمه شب، شمع و .. آغاز مي‌گردد، كار ذهن جست‌وجو كردن، رديف كردن و اعلام كردن مي‌باشد. به هنگام به خاطر سپردن نيز هرچه ارتباط و هماهنگي و نيز وجوه مميز روشن‌تر و بيشتر باشد، كار آسان‌تر و فراگيرتر و دقيق‌تر خواهد بود.
تفاوت ميان اين دو كار حافظه، يعني بازشناسي و يادآوري، تفاوتي است ظريف و دقيق. در كار دماغي بازشناسي، قياس ظاهري و تشابه‌ها و وجوه اختلاف، محور است و عامل خارج نافذ است و مسلط و لذا پردازشي است فعال و تعقلي. يادآوري نيز امري است فعال و تعقلي ولي با اين تفاوت كه اندوخته‌ها و دانش‌هاي قبلي و فراخواندن اجزاء به هم مرتبط، از درون حافظه و در ارتباط منطقي قرار دادن آنها، محور پردازش و پويش است و همچنين تصورات ذهني و پيوندهاي احساسي و عاطفي به عنوان مجموعه عوامل داخلي، نافذ و مؤثر مي‌باشند.
همان گونه كه ملاحظه مي‌شود در فعل و انفعالات مربوط به حافظه نيز ابعاد سه گانه پردازش در پويش و پروراندن و بهره‌گيري از ملاك‌ها و معيارها و نسبت‌ها نقش اساسي دارند. در بازشناسي، عوامل خارجي و در يادآوري، عناصر دروني نقش اساسي را ايفا مي‌كنند.
حال با بهره‌گيري از آنچه گفته شد، تأثير هر كدام از رسانه‌هاي ارتباط جمعي را مورد بررسي قرار مي‌دهيم.
به طوري كه ملاحظه مي‌شود پردازش مشاهدات و تپش‌ها و داده‌هايي كه از طريق تلويزيون به درون سيستم دماغي ما راه پيدا مي‌كند، با مكانيسم‌هاي بازشناسي منطبق است و برداشت‌ها و ملاحظات و دريافت‌هايي را كه از طريق مطالعه و خواندن يك متن دريافت مي‌كنيم، پروسه يادآوري را طي مي‌كنند؛ و از همان ابزاري براي بازپروري و بيان آن، استفاده مي‌كنيم كه عامل انتقال پيام به ما بوده است؛ يعني كلام و عبارت و نظام تفكر وابسته به آن. در مورد كلام مسموع و راديو نيز تا حدود زيادي مكانيسم اخيرا حاكميت دارد.
سه پروسه: دريافت، بازشناسي و يادآوري، جرياناتي هستند كه تصويري نافذ، مؤثر و كم و بيش واضح را از واقعيت خارجي در ذهن ما خلق ميstyle-span>

 

مطالعات ، تجربه ها و تمرين هاي ضروري براي سخنراني ، گويندگي و گفتگو

۲۱ - هنر سكوت و گوش دادن ، خوب شنيدن و احترام به مخاطب ( ۲۰ )

طلب شنيدن بايد

اللهم صَل علي محمدوآل محمد واسمَع دُعايي اذا دَعَوتـُك واسمَع ندايي اذا نادَيتـُك واَقبـِل علي اذا ناجَيتـُك فقد هربت اِليك ووَقفتُ ُبين يديك


اولين مخلوق حضرت حق نوروجودي رسول مكرم اسلام است كه «اول ماخَلـَقَ‌الله نوري» ‌وآن حضرت و خاندان پاكش واسطه فيض خداوند به مخلوقات هستند و در سلسله علل طولي - طبق قاعده امكان اشرف- پس ازواجب الوجود قراردارند. 
ازآنجا كه آن ذوات نوراني صراط مستقيم الهي هستند ومورد توجه حضرت حق، هركس مي‌خواهد به‌الله برسد بايد ازمسيرآن عبوركند وچون خداوند به ذات وافعال خويش عشق مي‌ورزد وحضرات معصومين اولين تجليات آن ذاتند فرستادن درود بر آن ذوات مقدس و تقرب به آنها باعث جلب نظر حضرت حق مي‌شود. 
در ادامه اين فقره ازدعا اشاره‌اي به طلب ِشنيدن دعا ازجانب حق شده است. بايد توجه كرد كه طبق بيانات حضرات معصومين كه خزانه علوم الهي هستند، سمع ازاسماءذات الهي است واسماءذات، عين ذات بسيط وبي نهايت حق بوده وغيرقابل تفكيك ازذات هستند. پس اين طلبِ شنيدن چيست؟ اهل نظرمعتقدند آنچه ارزش شنيدن دارد، كه شنيدني باشد. به عبارتي عبد سالك درهمين ابتدا خواهان تحول ورشدوشكوفايي است ومي خواهد خداوند اورابه جايي برساند كه سخنش شنيدني شود وحق به اواقبال كند. اقبال وتوجه حق با اسماءجمال ورحمت نيزپس ازرفع حجب است ورفع حجب نيزتاحدود بسيارزيادي پس ازيقظه وانتباه وبيداري وقيام به توبه است. 
روح حيواني نداردغير نوم 
حس‌هاي منعـكس دارند قــوم
يقظه آمد نوم حيواني نماند
انعكاس حس خود ازلوح خواند
درسفر الي‌الله، يقظه اساس امراست، زيرا بنياد وهم وخيال را درهم مي‌ريزد وموجوديت وجايگاه موهوم قبلي راكه مبتني برغفلت وجهل است به سالك مي‌نماياند. شايد اينكه درقرآن كريم به اهل ايمان مي‌فرمايد: يا ايها الذين آمَنوا آمِنوابالله... هدفش بيداركردن اهل غفلت وجلب توجه آنان به امورحقيقي وويران كردن بنيان سراب آنها باشد. پس سالك دراين فرازازدعا از معشوق تمنا دارد كه زبان قال را به زبان حال وفطرت تبديل كند و او رابه عوالم روحاني سير دهد كه: هم دعا از تو، اجابت هم زتو. 
نكته ديگراين فرازمناجات، فرارالي‌الله است كه يكي ازمقامات عارفان است. سالك پس از بيداري وتوجه به حقايق، آنچه رابه آن دل بسته بود، موهوم وغيرقابل اتكامي بيند ومزاحم، پس خود رادرعالم تنها مي‌يابدوتاحدودي پي به فقرخويش مي‌برد ودچاراضطراب مي‌شود ودراين حال ازماسوي‌الله وخود، قطع تعلق مي‌كند وازآنها به سوي‌الله مي‌گريزد وسعي درانعدام انانيت دارد. 
ميان عاشق ومعشوق هيچ حايل نيست 
توخودحجاب خودي حافظ ازميان برخيز
تحصيل اين مقام وفرارازخود ولقاءبا اسماءجمال وجلال الهي وشهودِمقدماتي درمراحل اوليه سلوك وفتح قلب دراين فقره ذكرشده است كه با مجاهدت و رياضت به دست مي‌آيد. 
جد وجهد اينجات بايد سال‌ها 
زان كه اينجا قلب گردد كارها
اين مرحله ادامه منطقي مرحله قبل است؛ زيراوقتي كلام، شنيدني شد و حضرت حق به سالك توجه كرد مرحله به مرحله به تكامل مي‌رساند و جذبه حق، سالك راازخود بي‌خودمي كند.
 

روزنامه همشهري : ۱۵ / ۵ / ۱۳۸۷

مسعود خوشنودزاده


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۲۳:۴۶ ] [ مشاوره مديريت ]

 

مطالعات ، تجربه ها و تمرين هاي ضروري براي سخنراني ، گويندگي و گفتگو

۲۱ - هنر سكوت و گوش دادن ، خوب شنيدن و احترام به مخاطب ( ۱۹ )

هنر خوب گوش دادن را تا چه اندازه به‌ كار مي‌بريد ؟


شايد درلحظه اول فكر كنيد، مگرگوش كردن هم كارخاص و پيچيده‌اي است كه از آن به عنوان يك هنرياد مي‌كنيم.

براي اينكه به باوردقيق و عميقي دراين باره برسيم بايد ابتدا تعريفي از هنرداشته باشيم. روانشناسان و متخصصان تعليم و تربيت معتقدند زماني كه انديشه و احساس انساني به صورت غيركلامي ويا درساختار بياني غير معمول و غيرمستقيم با ظرافتهاي خاص خود نمود مي‌يابد، در واقع هنرپا به عرصه وجود مي‌گذارد.

سفال‌گري، معماري، مجسمه سازي، نقاشي و طراحي از جمله هنرهاي غيركلامي و شعر و داستان از موارد بياني خاص و پيچيده هنري محسوب مي‌شوند.

خوب گوش دادن به حرف‌هاي ديگران نيز دقيقا درهمين معنا و تعريف قرارمي‌گيرد. چرا كه شما با محفوظ نگه‌داشتن همه احساس و انديشه خود، سراپا گوش مي‌شويد كه هرچه دقيق‌تر درك كنيد طرف مقابل‌تان چه مي‌خواهد بگويد. براي دستيابي به چنين شرايطي، هرچه صبورانه تر برچگونگي رفتار و حتي تغييرات چهره آن فرد متمركز مي‌شويد تا از هركنش و واكنشي براي فهم منظور او بهره‌مند شويد.

درضمن اينكه با رفتارهاي غيركلامي خود و با حس احترامي كه به طرف مقابل منتقل مي‌كنيد، تلاش مي‌كنيد اطمينان گوينده را جلب كنيد. قطعا كسب اطمينان گوينده به همين راحتي‌ها كسب نمي‌شود. او بايد صميمي بودن شنونده را با نگاه و رفتارش حس كند. [تاثيرسلامت عاطفي براحساس، افكار و رفتارما]

قطعا يك شنونده خوب به آن اندازه خودداراست كه ضمن حفظ نظراتش براي خود، به طرف مقابل اجازه دهد كه درباره نظش تا جايي كه لازم است- تا زواياي آن كاملا روشن شود- توضيح دهد. بدون اينكه كسي به خود اجازه دهد درسخنان او به قول معروف بدود و درمسير افكار و گفتار گوينده اختلال ايجاد كند.

يك شنونده خوب تمام تلاش خود را مي‌كند كه بتواند به درستي حرف‌هاي گوينده را درك كند. ازاين‌ رو حتي زماني كه گوينده سكوت مي‌كند، شرايط را به گونه‌اي فراهم مي‌كند كه او امكان طرح حرف‌هاي نگفته را پيدا كند. [به جاي فرار با مشكل روبرو شويم]

چنين شنونده‌اي به واقع سراپا گوش ناميده مي‌شود چراكه تنها از شنيدن، يك هدف را دنبال مي‌كند و آن هم ترغيب گوينده به گفتن همه آنچه مي‌خواهد بگويد تا منظور خود را به طور واقعي و كامل بيان كند. [تاكيد برمن و آنچه مي‌گويم؛ برخورد مشكل آفرين]

خود قطعا بارها تجربه كرده‌ايد كه انجام اين كار واقعا هنرمندي مي‌خواهد چراكه به توجهات خاص، تمرين و تكرار صادقانه و احساس مسئوليت نسبت به حقوق ديگران نياز دارد. و طبيعي است آن گونه كه به راحتي دربيان پذيرفته مي‌شود، درعمل به آساني تحقق نمي‌يابد.

و درپايان، اگر بخواهيم دريك جمله، هنرخوب شنيدن را تعريف كنيم به اين مفهوم خواهد بود كه ظرفيت شنيدن حرفهاي مخالف نظر خود را داشته باشيم[چه روشي دربرخورد با اختلاف نظرها داريد] دركليه عرصه‌ها؛ بخصوص درعرصه‌هايي كه به شدت مورد علاقه ما و درواقع به آن نقطه نظرات وابسته هستيم.

روزنامه همشهري : ۱۷ / ۶ / ۱۳۸۸

معصومه كيهاني


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۳:۲۳:۴۶ ] [ مشاوره مديريت ]

 

مطالعات ، تجربه ها و تمرين هاي ضروري براي سخنراني ، گويندگي و گفتگو

۲۱ - هنر سكوت و گوش دادن ، خوب شنيدن و احترام به مخاطب ( ۱۸ )

دو گوش و يك دهان
گاهي اوقات به نظر مي رسد مردان و زناني كه زندگي مشتركي را شروع مي كنند، هيچ چيز مناسبي به دست نخواهند آورد، حتي يك گوش شنوا. يكي از دلايلي كه باعث مي شود بسياري از ازدواج ها منجر به شكست شود، ناتوان بودن در برقراري ارتباط و درك دو طرف است.
نداشتن گوش شنوا يكي از دلايل مهمي است كه باعث مي شود مردم يكديگر را عصباني كنند. بيشتر اوقات مي شنويم زنان از اين كه همسرانشان به حرف آنها گوش نمي دهند، يا آنها را ناديده مي گيرند، شكايت دارند و بيشتر اوقات هم حق با آنهاست.
اما حقيقت اين است كه گناه زنان هم به اندازه گناه مرداني است كه به سخنان آنها گوش فرا نمي دهند.

راه حل هاي پيشنهادي

1 - شنيدن، نيازمند سعي و كوشش است
چه باور كنيد و چه باور نكنيد، در حقيقت گوش كردن يك حركت فيزيكي است. اين بار كه به حرف هاي همسرتان گوش مي كنيد توجه داشته باشيد كه چگونه ضربان قلب شما تند مي شود و حرارت بدنتان بالا مي رود. البته اگر واقعاً متوجه اين تغييرات شويد، احتمالاً ديگر واقعاً به آنچه همسرتان مي گويد، گوش نمي دهيد.
پيشنهاد: بنابراين سعي كنيد هنگام گوش دادن به سخنان همسرتان هوشيار باشيد و حواس خود را كاملاً به سخنان او معطوف سازيد.

2 - كمتر صحبت كنيد
ما يك دهان و 2 گوش داريم، پس بايد 2 برابر ميزاني كه صحبت مي كنيم، گوش دهيم. اگر شما مي خواهيد همسرتان را بهتر درك كنيد، ابتدا بايد بفهميد كه نمي توانيد به زور حق صحبت كردن را از او سلب كنيد. صبور باشيد و به دقت گوش كنيد. قطعاً نوبت حرف زدن شما هم فرا خواهد رسيد.

3 - افكار سريع
ظرفيت و توانايي ما در فهم سخن ديگران بسيار سريع تر از زماني است كه خود سخن مي گوييم. به طور متوسط شخص شنونده مي تواند در هر دقيقه 600 كلمه را طبقه بندي كند. در حالي كه اين ميزان، هنگام صحبت كردن بين 125 تا 150 كلمه نزول مي يابد. بنابراين چون مغز ما هنگام شنيدن، توانايي ضبط كلمات بيشتري را نسبت به زمان سخن گفتن دارد پس هنگام شنيدن، ما وقت اضافه پيدا مي كنيم تا به عالم رؤيا برويم، در مورد نگراني هاي شخصي خود فكر كنيم و يا درصدد پاسخ گفتن به طرف مقابل باشيم. در اين حالت است كه شخص گوينده متوجه رفتار ظاهري ما مي شود و اظهار ناراحتي مي كند.
پيشنهاد: اين بار هنگام گوش كردن به سخنان همسرتان سعي كنيد، اين وقت اضافي را صرف فهميدن عقايد و مشكلات و شكايات او نماييد.

4 - مفروضات غلط (پيشداوري)
پيشداوري هاي ما اغلب نتيجه زيادي خواهي ها و خودخواهي هاي ماست. بيشتر اوقات مردم به حرف يكديگر گوش نمي كنند، چون معتقدند كه آنچه ديگري مي خواهد بگويد، آنها بهتر مي دانند و يا مشكل آن قدر پيچيده است كه قابل حل نيست و يا آن قدر هم مهم نيست كه لازم باشد به آن گوش داد.
پيشنهاد: شما بايد ابتدا سعي كنيد به جاي تمام اين پيشداوري ها، شنونده خوبي باشيد و قبل از اتمام سخنان طرف مقابل در مورد او پيشداوري و قضاوت نكنيد. لازم است عقايد همسر خود را قبل از اين كه در مورد او قضاوت كنيد، به خوبي درك كنيد يعني ابتدا خوب گوش كنيد و وقتي مطمئن شديد متوجه منظور طرف مقابل شده ايد آن وقت آنها را ارزيابي كنيد.

5 - شما از قبل مجهز شده ايد
فرو رفتن در نگراني هاي شخصي به مراحل شنيدن كمكي نمي كند. گاهي اوقات ما فشارهاي رواني و يا نگراني هاي زيادي در زندگي داريم كه مانع از توجه ما به سخنان گوينده مي شود.
پيشنهاد: به جاي انجام دادن كارهاي دور از ادب و تظاهر به گوش كردن به همسرتان، شما بايد او را از وجود نگراني ها و مشكلات خود آگاه