مشاوره مديريت - آموزش مديريت - آموزش فروشندگي حرفه‌اي
 
نويسندگان
عضویت
نام کاربری :
پسورد :
تکرار پسورد:
ایمیل :
نام اصلی :
آمار
امروز : 4109
دیروز : 1950
افراد آنلاین : 11
همه : 5160498

 

نحوه ي طراحي طرح تحقيق
 
مقدمه:
طرح تحقيق عبارت از گزارش جامعي از برنامه ي پژوهشي محقق و توصيف منظم و منطقي آن مي باشد. نحوه ي نگارش طرح تحقيق منعكس كننده ي هويت علمي پژوهش و به نوعي سند دانش و اعتبار علمي پژوهشگر است. دانشجويي كه درصدد نگارش رساله ي دانشگاهي خود مي باشد، نيازمند تثبيت فضاي مفهومي تحقيق خويش به گونه اي است كه امكان تعابير گوناگون از آنرا از ميان برده و با شرح روان و دقيق برنامه ي پژوهشي خود، بررسي اش را به سادگي امكان پذير نمايد. در صورتي كه اين بخش به دقت طراحي نشود، از قابليت موفقيت پژوهش به ميزان زيادي كاسته مي شود. با توجه به اهميت مساله، در اين نوشتار به صورت فشرده و خلاصه وار به بررسي مهم ترين مواردي مي پردازيم كه صحت تدوين طرح تحقيق منوط به رعايت آنهاست. اما بهتر است تا پيش از آغاز بحث به چند شروع « نادرست » در انجام پژوهش علمي اشاره نماييم:
 بدون داشتن هدف ( پرسش ) مشخص و روشني، به جمع آوري داده هاي تحقيق بپردازيم. ممكن است روزي تا 16 ساعت سخت مطالعه نموده و فيش بنويسيم، اما بدون داشتن هدف ، نتيجه اي هم نخواهيم داشت. حاصل چنين كاري فاقد هر گونه جهت گيري علمي است.
lهر چند داراي اهداف پژوهشي مي باشيم، اما بدون رفع ابهامات موجود وارد مرحله ي گردآوري داده هاي پژوهش شده ايم. ( به مرحله ي « پرورش محتوايي پرسش پژوهش » كه در ادامه بيان مي شود مراجعه نماييد. ) مرحله ي نگارش طرح تحقيق، محل مناسبي براي حل كردن ابهامات موجود نمي باشد. لذا تا پيش از رفع هر گونه ابهام در مسأله ي تحقيق و همچنين تا پيش از نگارش طرح تحقيق كامل و منسجمي وارد مرحله ي گردآوري داده هاي پژوهش نشويد.
سر هم بندي كردن: اول تحقيق را مي نويسيم، سپس منابع حرف هاي خود را پيدا مي كنيم. چنين عملي فاقد هر گونه تعهد اخلاقي و ارزش علمي است.

مراحل آماده سازي طرح تحقيق:
نگارش طرح تحقيق يك رساله ي دانشگاهي، مرحله ي نهايي از فرايند مطالعاتي وسيع تري است كه در پيوند متقابلي با يكديگر قرار داشته و قابل تفكيك از يكديگر نمي باشند. مراحل فوق عبارتند از:
1. مرحله ي موضوع يابي.
2. مرحله ي پرورش محتوايي پرسش پژوهش.
3. مرحله ي عملياتي كردن پرسش پژوهش در قالب نگارش طرح تحقيق.

الف ـ مرحله ي موضوع يابي:
در اين زمينه به نكات زير توجه نماييد.
1. موضوع يابي اولين مرحله در آماده سازي طرح تحقيق مي باشد.
تا فرايند موضوع يابي را طي ننموده ايد وارد نگارش طرح تحقيق نشويد. اين امر مستلزم درگير شدن عملي دانشجو با موضوع پژوهش است. هيچگاه اولين پيشنهاد موضوع را به منزله ي آخرين پيشنهاد تلقي ننماييد. هيچگاه بدون شناخت كامل توانايي هاي خويش، مبادرت به انتخاب موضوع پژوهش نكنيد. به جهت بيان اهميت موضوع به دو مثال زير توجه نماييد:
يكي از بهترين شيوه هاي موضوع يابي قرار گرفتن در متن چالش هاي فكري ( مانند مطالعه ي مناظرات بين مذاهب و اديان ) است. به عنوان مثال در سمينار « سعادت از ديدگاه متفكران مسلمان و آلماني » كه در تاريخ 16 اسفند ماه 1363 در انجمن حكمت و فلسفه ي اسلامي در تهران برگزار شد، يكي از شرق شناسان آلماني به نام « هانس كونگ » در ضمن سخنراني خود ، رسالت و نزول وحي الهي به پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم را پذيرفته ولي در قبال نزول وحي بر آن وجود مقدس ( ص ) چنين نظري را ارائه نمود: « آنچه وحي شده است، معاني بوده و انتخاب الفاظ براي ارائه ي آن معاني به اختيار خود او بوده است، نه اينكه خود الفاظ همه به او وحي شده باشد. » [2] اگر چه اعتراف اين شرق شناس آلماني به نبوت پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم قابل توجه است، اما تفسير وي از « وحي » دربردارنده ي پيامدها و تبعات نادرست فكري خواهد بود. اين مسأله ي پرسش برانگيز مي تواند دستمايه ي يك پژوهش دانشگاهي حتي در ابعاد وسيع تري از ديدگاه هاي شرق شناسان درباره ي مسأله ي وحي گردد، اما لازمه ي موفقيت آن وجود حداقل دو شرط مهم مي باشد: 1. دانشجو علاقمند به بررسي آن باشد. 2. نيز از نظر علمي وي قادر به برقراري ارتباط با متون مربوطه باشد. در غير اين صورت پيشنهاد فوق، پيشنهاد مناسبي در انتخاب موضوع نخواهد بود.
يا ممكن است كه در تابلوي اعلانات يك مؤسسه ي آموزشي، موضوعي تحت عنوان « بررسي روايات مربوط به تحريف قرآن در منابع روايي اهل سنت » به دانشجويان پيشنهاد شود. اما صرف قبول يك پيشنهاد، به معناي انجام موضوع يابي نيست. به عبارت ديگر لازم است تا پيشنهادهاي مختلف را در چارچوب موضوع يابي بررسي كنيد. موضوع يابي خود يك پژوهش است و نمي توان آنرا با انتخاب عناوين كلي پيشنهادي ( كه برغم راهگشايي مبهم مي باشند. ) به كناري نهاد. تا پيش از ارزيابي توانايي ها ي خود و نيز بررسي قابليت هاي مطالعاتي موضوعات فراروي خويش، از انتخاب آنها خودداري نماييد. صرف پيدايش احساسي مثبت در قبال يك مساله، لزوما به معناي مناسب بودن آن براي پژوهش نمي باشد.

2. فرايند موضوع يابي، فرايند پرسش يابي است.
مرحله ي موضوع يابي زماني به پايان مي رسد كه موضوع انتخاب شده به يك « پرسش » تبديل گردد. تا زماني كه نتوانيد موضوع انتخابي خود را به شكل پرسش بيان نماييد، فاقد مساله اي براي پژوهش خواهيد بود. يكي از اشتباهات رايج ناشي از غفلت از اين نكته ي مهم است كه عنوان پژوهش از پرسش ساخته مي شود و نه آنكه اول عنوان پژوهش را ساخته و سپس به طرح پرسش خود بپردازيم. به عنوان مثال اگر چه تمامي پرسش هاي زير به نوعي به مسأله ي « بررسي روايات مربوط به تحريف قرآن در منابع روايي اهل سنت »، مي پردازند، اما هر پرسشي با اتخاذ جهت گيري متمايزي به پژوهش، عنوان خاص خود را مي طلبند:
« وجوه اشتراك و افتراق روايات مربوط به تحريف قرآن ميان منابع روايي شيعه و اهل سنت چيست؟ »
« نتايج اعتقادي و عملي پذيرش روايات مربوط به تحريف قرآن در منابع روايي اسلامي چيست؟ »
« اهداف سياسي گسترش روايات مربوط به تحريف قرآن در منابع اهل سنت در دوران حكومت بني اميه چه بوده است؟ » [3]
يا به عنوان مثالي ديگر به اين پرسش ها كه همگي به نوعي به موضوع « بررسي جسم انگاري خدا از ديدگاه وهابيت » باز مي گردند توجه نماييد. هر يك از اين پرسش ها جهت گيري خاصي را به پژوهش داده و عنوان خاص خود را مي طلبند:
« ديدگاه وهابيت درباره ي جسم انگاري خدا چيست؟ »
« آيا ميان اسرائيليات و گسترش جسم انگاري خداوند در فرقه ي وهابيت رابطه اي موجود است؟
« آيا ميان ظاهرگرايي در تفسير قرآن با جسم انگاري خدا در تفاسير وهابيت رابطه اي موجود مي باشد؟»[4]
3. فرايند موضوع يابي خود بر پايه ي دو پژوهش مهم و ضروري واقع شده است:
الف ـ خود شناسي ب. موضوع شناسي.
پيش از انتخاب نهايي موضوع، با دقت به اين پرسش ها پاسخ دهيد:
الف ـ پرسش هاي مربوط به خودشناسي:
ـ علاقه ي معطوف به تخصص من در چه حوزه ي مطالعاتي است؟ [5]
ـ توانايي هاي من در حوزه ي پژوهش در چه زمينه هايي مي باشد؟

توجه: مرحوم علامه محمد تقي جعفري ( ره ) مي گويد: « هر كاري كه آگاهانه از يك انسان صادر مي گردد، نيازمند اشتياق جدي براي وصول به هدفي است كه براي انسان داراي انگيزش مي باشد. » [6]

ب ـ پرسش هاي مربوط به موضوع شناسي:
ـ در زمينه ي مورد علاقه من چه موضوعاتي وجود دارد؟
ـ تا كنون در زمينه ي مورد نظر چه كارهايي انجام يافته است؟ ( مطالعه ي متون تحقيقاتي پيشين )
ـ با توجه به مطالعه ي متون تحقيقاتي پيشين، انجام چه پژوهشي مرزهاي علمي را گسترش مي دهد؟

پس از يافتن علاقه ي تخصصي خود، پيشنهاد هاي مختلف در حوزه ي مورد علاقه تان را جمع آوري نماييد. به كتابخانه برويد. آخرين آثار عرضه شده در زمينه ي مورد نظر را مطالعه كنيد. در اين خصوص به مجلات تخصصي دانشگاهي توجه ويژه اي نماييد.[7] همچنين از افراد مطلع و صاحبنظران و پژوهشگران علاقمند به موضوع مورد نظر پرس و جو نماييد. موضوعات خوب و مورد نياز جامعه بدون زحمت و انجام مطالعات گوناگون پيدا نمي شوند. خانم دكتر طاهره صفار زاده در نگارش اثر خود تحت عنوان « ترجمه ي مفاهيم بنيادي قرآن مجيد ( فارسي و انگليسي ) » به صورتي هدفمند و مستمر مطالعات قرآني خود را با علاقه اي دروني دنبال نموده و به نكات بسيار آموزنده اي اشاره دارد:
« سعي من در تاليف اين كتاب معرفي اهميت شناخت اسماء الحسني و ديگر مفاهيم بنيادي قرآن مجيد بوده است. زيرا در هيچيك از آثار پيشينيان و معاصران كوششي به مقصد شناساندن ارتباط اسماء الهي با آيات قرآن نيافتم .... سرمايه ي اصلي من در اين سير و سفر علمي كه رد پايي براي اطاعت و دنبال كردن در پيش روي خود نمي ديدم، توكل به خداوند داناي توانا و اتكا به الهامات الهي بود. ابزار كار عبارت بودند از حدود سي سال مطالعه ي مشتاقانه و پژوهشگرانه توأم با يادداشت برداري از تفاسير كشف الأسرار، ابوالفتوح، مجمع البيان، مواهب عليه، منهج الصادقين، طبري، سورآبادي، نسفي، كمبريج، الميزان، نمونه و آثار مفسران و مترجمان معاصر .... ابزار مؤثر ديگر در تاليف اين كتاب و ترجمه ي قرآن به دو زبان اينها بودند: بيش از چهل سال كار با قلم همراه با پژوهيدن و تمرين براي كاربرد واژه در شعر و نثر، حدود چهل سال آشنايي با زبان انگليسي از تحصيل دانشگاهي تا تدريس دانشگاهي به ويژه نوزده سال تدريس نقد عملي ترجمه در دانشگاه هاي كشور و نيز دوازده سال ويراستاري كتابهاي علمي به زبان انگليسي. ... »[8]

متن فوق نشان از علاقه ي نويسنده، مناسبت انتخاب پژوهش با تخصص او و توجه وي به انتخاب موضوعي است كه به جهت كم كاري ديگر نويسندگان، نياز به انجام آن مشهود بوده است. حال در نظر بگيريم كه شخصي توانايي ترجمه ي آيات الهي را به زبان فارسي و زبان انگليسي نداشته باشد، آيا وي مي تواند چنين پژوهشي را انجام دهد؟ يا فردي كه توانايي بالايي در امر ترجمه داشته، اما به صورت تخصصي علاقمند به انتخاب متوني در حوزه ي تاريخ اسلام است. آيا اجبار وي به انجام پژوهشي ديگر منجر به كسب نتيجه ي بهتري به نسبت انتخاب دروني و مشتاقانه ي او خواهد شد؟

ب ـ مرحله ي پرورش محتوايي پرسش پژوهش:
پيش از آنكه پژوهش به معناي يافتن پاسخ پرسشي باشد، يافتن « خود » پرسش است. عدم توجه به اين نكته يكي از مهم ترين مشكلات مربوط به توليد علم در كشورمان مي باشد. همانگونه كه بدون انجام تحقيق نمي توان به پاسخ پرسش رسيد، يافتن پرسش مناسب نيز بدون انجام پژوهش ميسر نخواهد بود و چنانكه بيان شد، مرحله ي موضوع يابي زماني به اتمام مي رسد كه موضوعات مورد علاقه و در حد توان خود را به صورت پرسش مطرح نموده باشيم. اين مساله، مستلزم توجه بيشتري به مطالعه ي پيشينه ي تحقيق است. بدون در اختيار داشتن تصوير مناسبي از گذشته، نمي توان پژوهشي را به منظور كمك به ارتقاي سطح دانش در آن رشته بنا نمود.
پس از اتمام مرحله ي « موضوع يابي » وارد مرحله ي پرورش محتوايي پرسش انتخابي تحقيق خود مي شويم. علت انجام آن زدودن هر گونه ابهامي در حين نگارش طرح تحقيق است. مشكل بسياري از دانشجويان به اين مساله باز مي گردد كه ايشان بدون رفع ابهام از پرسش تحقيق وارد نگارش طرح تحقيق مي شوند. حل ابهامات موجود، پيش از نگارش طرح تحقيق است و نه همزمان با نگارش آن. متأسفانه در برخي از دانشگاه ها مشاهده مي شود كه دانشجو پس از اتمام نگارش رساله ي خود، در زمينه ي طرح تحقيق خويش ( و حتي پرسش تحقيق ) ابهامات بسياري داشته است و از اين رو پژوهش وي فاقد انسجام و هماهنگي لازم بوده است. گاه ديده مي شود كه دانشجو به رغم پايان نگارش رساله ي خود، هنوز هم در كليات طرح تحقيق خود داراي ابهامات بسياري است. چنين تحقيقي هيچگاه قادر به برقراري نظامي هماهنگ و منسجم ميان اجزاي خود نخواهد بود. به جهت رفع اين مشكل، پرسش هاي زير را در قبال پرسش اصلي تحقيق خود مطرح نماييد:
1. پرسش انتخابي مذكور ناظر به كسب چه نوع معرفتي است؟
2. پرسش فوق چه منابعي را مي طلبد؟
3. ماهيت پرسش طرح شده، به جهت رسيدن به پاسخ خود، چه روشي را مي طلبد؟
4. ( با توجه به پيشينه ي تحقيق ) نسبت و جايگاه پرسش ما با پرسش هاي ديگر محققان چيست؟
5. آيا پرسش انتخابي، مستلزم پاسخ به پرسش هاي مقدم بر خود مي باشد؟
6. آيا مي توانيد پاسخي اوليه ( با احتمال بيش از پنجاه درصد ) براي اين پرسش ارائه نماييد؟
7. آيا حذف اين پرسش منجر به خللي در پژوهش هاي قرآني مي گردد؟

در اين زمينه به نكات زير توجه نماييد:
مشخص نماييد كه پژوهش شما از زمره ي چه پژوهش هايي به شمار مي رود؟ ،
توصيفي است يا تحليلي؟ آيا متوجه هست هاست و يا بايدهاست؟ بنيادي است يا كاربردي و يا توسعه اي؟ برخي پرسش ها عمدتا ماهيت نظري داشته و پژوهش ما را به تحقيقات بنيادين سوق مي دهند، اما برخي ديگر ماهيتي كاربردي و عملي دارند. برخي از پرسش ها عمدتا به پژوهش هاي كمي و برخي ديگر به پژوهش هاي كيفي باز مي گردند. همچنين به بررسي سطوح تحليل پرسش خود ( خرد / متوسط / كلان ) بپردازيد.
مشخص نماييد كه براي پاسخ به اين پرسش با چه نوع منابعي در جمع آوري داده ها سروكار داريد: منابع اصلي مرتبط با پرسش خود را شناسايي نماييد. اگر دسترسي به منابع درجه ي اول آن نداريد، شايد بهتر باشد كه از ادامه ي كار منصرف گرديد.
توجه: هيچگاه تحقيق خود را بدون بررسي كافي در خصوص منابع پژوهش خود آغاز ننماييد. نيز هيچگاه تحقيق خود را به كتاب هاي غير علمي كه اصولا در طبقه بندي منابع مطالعاتي قرار نمي گيرند وابسته نسازيد. حداقل معيارهاي علمي بودن يك اثر مكتوب عبارتند از:
1. ميزان دقت نويسنده، رعايت شيوه ي استدلال علمي مناسب،
2. آشنايي مناسب نويسنده با سابقه ي علم مورد بحث،
3. و استفاده از مدارك و منابع دست اول
تا زماني كه پرسش اصلي پژوهش خود را از نظر روش پژوهش علمي تحليل نكرده ايد وارد نگارش طرح پژوهش نشويد. به عنوان مثال « محمد بن موسي بابا عمي » در كتاب خود ( در اصل رساله ي دانشگاهي ) تحت عنوان « مفهوم الزمن في القرآن الكريم » [9] به جهت يافتن پاسخ خود درباره ي چيستي مفهوم زمان در قرآن، اينگونه روش پژوهش رساله ي خود را تحليل مي نمايد. [10]
الف ـ ابتدا ماده ي زمان در قرآن كريم را « استقراء » كرده ،
ب ـ سپس ، با توجه به قاعده ي منطقي « الحكم علي الشيء فرع عن تصوره » اصطلاحات به دست آمده را تشريح نموده
ج ـ و در ادامه به تحليل روابط منطقي موجود ميان آنها مي پردازد.
توجه شود كه نويسنده در بخش اول ، با مشكل استقراء و نحوه ي آن مواجه بوده و در دو بخش ديگر مساله واجد بعد تفسيري مي گردد. تا در اين زمينه ها تامل ننموده ايد، پرسش خود را در قالب طرح تحقيق تشريح ننماييد.
از سوي ديگر در طرح پرسش تحقيق نيازمند توجه به تحقيقات پيشين مي باشيم. پيش از انجام پژوهش بايد بدانيم كه تا كنون چه سئوالاتي مطرح شده است. با اين كار:
1. حدود موضوع تحقيق مشخص مي شود. ( با پرسش تمركز بر مسأله حاصل مي شود. )
2. جلوي پرسش تكراري گرفته مي شود.
3. پرسش انتخابي ما در يك چشم انداز وسيع تري از پرسش هاي موجود ادراك مي گردد. [11]

اين مسأله كه آيا پرسش انتخابي ما مورد توجه ديگر انديشمندان بوده است و يا آنكه اساسا پرسشي نوين مي باشد، مساله اي بدون اهميت نيست. ضمن آنكه بسياري از متفكران بزرگ، با طرح پرسش هاي مهمي پيشنهادهاي خوبي به پژوهشگران ديگر ارائه نموده اند. يافتن اين پرسش ها تنها از طريق توجه به پيشينه ي تحقيق ميسر مي گردد. در اين مرحله ممكن است كه پرسش تحقيق خود را نيز تغيير دهيم.

همچنين برخي از پرسش ها بر پايه ي پاسخ به ديگر پرسش ها بنا نهاده شده اند. به عنوان مثال اين پرسش كه تفاوت ديدگاه مرحوم علامه طباطبايي و مرحوم آيت الله سيد محمد باقر صدر پيرامون تأويل قرآن چيست؟ مبتني بر يافتن پاسخ حداقل دو پرسش زير است:
1. ديدگاه علامه طباطبايي درباره ي تاويل قرآن چيست؟
2. ديدگاه آيت الله سيد محمد باقر صدر درباره ي تاويل قرآن چيست؟

همچنين بسياري از پرسش هاي كاربردي مبتني بر پرسش هاي پايه اي هستند. پيش از آنكه درصدد تأمل بر چگونگي عملي ساختن سنت هاي پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم در جامعه و نحوه ي قرار گرفتن آن در فرايند جامعه پذيري كودكان خود باشيم، مي بايد « سنت پيامبر اكرم » را به دقت شناخته و تشريح نماييم. ( دقت شود. )
ج ـ مرحله ي عملياتي كردن پرسش پژوهش:

مشكل اصلي دانشجويان در نگارش طرح تحقيق، اين است كه ايشان بدون انجام مرحله ي پيشين، به يكباره وارد نگارش طرح پژوهشي شده و ناگهان خود را با دهها مشكل نظري مواجه مي بينند. در اين حالت نگارش طرح پژوهشي از همان ابتدا محكوم به شكست است. لذا
1. موضوع يابي خود را به پرسش منتهي ساخته،
2. محتواي پرسش پژوهش خود را پرورانده و سپس
3. به نگارش طرح تحقيق بپردازيد.

هر تحقيقي طرح تحقيق متناسب خود را مي طلبد. از اين رو نمي توان و نبايد طرح تحقيق واحدي را به تمامي انواع پژوهش ها تعميم داد. با يادآوري اين نكته، در اين بخش يكي از شيوه هاي نگارش طرح تحقيق را پيشنهاد مي نماييم:

بخش هاي يك طرح تحقيق
طرح پژوهشي خود را به ترتيب در سه بخش زير طراحي نماييد:

الف ـ كليات نظري طرح پيشنهادي:
شامل:
1. بيان مساله
2. مرور تحقيقات پيشين
3. پرسش ها
4.فرضيه ها ( در صورت دارا بودن )
5. متغيرها ( در صورت دارا بودن آنها )
6. تعاريف
7. سازماندهي تحقيق

ب ـ روش شناسي:
شامل:
1. نوع پژوهش
2. نوع روش شناخت علمي بكار رفته در پژوهش
3. ابزار گردآوري داده ها
4. پيش فرض ها
5. محدوده ها و محدوديت ها
 

ج ـ اهميت بررسي:
شامل:
1. كاربرد پژوهش
2. مخاطبان پژوهش
3. نوآوري هاي پژوهش

در اين زمينه چند ملاحظه ي اساسي الزامي است:
آ‌. توصيه مي شود كه دانشجويان، طرح تحقيق رساله هاي دفاع شده را به شيوه اي نقادانه مطالعه نمايند. . به منظور انجام اين كار كافي است تا با مراجعه به دانشگاه، رساله هاي ممتاز مقاطع بالاي تحصيلي را در رشته ي مورد نظرتان مرور نماييد. نكات قابل توجه در آن رساله ها را يادداشت نموده و دستاورد آنرا در پژوهش خود مورد استفاده قرار دهيد. با آگاهي از نقاط ضعف كارهاي قبلي مي توان امكانات نگارش طرح تحقيق خود را گسترش داد. برخي از پژوهشگران، نقاط ضعف متداول طرح هاي پژوهشي را در شش محور خلاصه نموده اند. اين محورها را با پژوهش خود مورد مطالعه قرار دهيد:

1. مساله، بي اهميت است. ( مساله اي حاشيه اي است تا اصلي، شايسته ي پشتيباني مالي نمي باشد، دربردارنده ي آگاهي جديدي نمي باشد. )
2. حدود مساله مشخص نشده است. ( تمركز بر مساله موجود نيست، منطقا نويسنده نمي تواند در ابعادي چنين وسيع به مطالعه بپردازد. )
3. اهداف، فرضيه ها و سئوال ها بيش از حد گسترده تبيين شده اند. ( كلي گويي منجر مي شود كه مسأله ي تحقيق پيش از آنكه واقعي جلوه نمايد، امري آرماني و بدون قابليت عملي در نظر گرفته شود. كلي گويي منجر مي شود تا خواننده نتواند مراد از فرضيه ها و اهداف را در يابد. )
4. روش فاقد جزئيات است. ( روش كاملا تشريح نشده است. )
5. از يك طرح ساده براي بررسي يك مسأله ي پيچيده استفاده شده است. ( طرح پژوهش متناسب با مساله نيست. )
6. عدم بررسي متغيرهاي مساله و يا حذف نابجاي برخي از آنها. ( نويسنده بايد نشان دهد كه از وجود متغيرهاي نامربوط دخيل در بررسي آگاه است و توضيح دهد كه چگونه مي خواهد آنها را در طرح خود بگنجاند. )[12]
 

ب‌. نگارش طرح پژوهش نيازمند چندين بار ويرايش است. هيچگاه اولين كار خود را آخرين كار خود قلمداد ننماييد. ( حتما ) به منظور ارزيابي طرح تحقيق خود، نوشته ي خود را در معرض نقد افراد آگاه و علاقمند قرار دهيد. يكي از مهم ترين اشتباهات دانشجويان به عدم مشورت سازنده با دوستان علاقمند به موضوع در زمينه ي طراحي طرح پژوهش باز مي گردد. نگارش طرح پژوهش پس از انتخاب موضوع تحقيق و اطلاع از پرسش و مسأله ي خود مي باشد. بنابراين تا زماني كه پرسش تحقيق خود را نشناخته و حوزه ي كلي و جزئي مطالعه ي خود را مشخص نكرده ايد وارد نگارش طرح تحقيق نشويد.
پ‌. اجزاي طرح پژوهش نيازمند وجود هماهنگي مي باشند. بايد پرسش و پاسخ شما كاملا به هم مربوط باشند. به عنوان مثال در قبال اين پرسش كه « چه تفاوتي ميان مأخذ حكم فقيه با حكم قاضي موجود است؟ » نمي توان اين فرضيه را بيان نمود كه « مأخذ حكم فقيه با حكم قاضي در فقه شيعه با يكديگر متفاوت مي باشند. » زيرا هدف از فرضيه پاسخ پرسش است و نه تكرار آن و پرسش و پاسخ بايد به گونه اي مرتبط با يكديگر قرار گيرند كه سكوت بر آن جايز باشد. يعني انسان مطلع با شنيدن پرسش و پاسخ عرفا آنها را در ارتباط با هم بيابد. ( هر چند كه مي تواند از لحاظ مفهومي پاسخي نادرست به پرسش باشد. )[13] حال به تناسب ميان پرسش، فرضيه و عنوان اين پژوهش توجه نماييد:
عنوان پژوهش: « بررسي تاثير استفاده از وسايل كمك آموزشي بر پيشرفت يادگيري قرآن كريم دانش آموزان پسر مدارس راهنمايي تهران ـ 1380
پرسش پژوهش: آيا ميان استفاده از وسايل كمك آموزشي قرآن كريم با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان پسر مدارس راهنمايي تهران ( در سال 1380 ) رابطه ي علي موجود است؟
فرضيه: ميان استفاده از وسايل كمك آموزشي قرآن كريم با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان پسر مدارس راهنمايي تهران ( در سال 1380 ) رابطه ي علي موجود است
متغيرها: متغير مستقل ( تاثيرگذار ) استفاده از وسايل كمك آموزشي / متغير وابسته ( تاثير پذير ) پيشرفت تحصيلي دانش آموزان
عنوان پژوهش شما بايد بيانگر همان موضوعي باشد كه مي خواهيد در بيان مساله طرح نماييد. متغيرهاي شما بايد دقيقا همان متغيرهايي باشند كه در فرضيه ي پژوهش تحليلي شما به كار رفته است واژگان تعاريف انتخابي شما بايد همان واژگاني باشند كه در پرسش و فرضيه ي شما به كار رفته اند. ( واژگاني تعريف نشوند كه اصلا ربطي به پژوهش مربوطه ندارند. ! ) ميان انتخاب محدوده ي پژوهش با محدوديت هاي فرا روي شما بايد تناسبي موجود باشد. ( سنگي را بر نداريم كه خود اعلام مي كنيم قادر به پرتاب آن نمي باشيم. ) و همه ي اين مسايل نيازمند هماهنگي با يكديگر مي باشند. هر چه اين هماهنگي بيشتر باشد، بر جنبه ي زيبايي شناسي كار شما افزوده خواهد شد.

نگارش عنوان پژوهش:
الف ـ پيش تر بيان كرديم كه تا زماني كه از « پرسش تحقيق » خود اطلاعي نداريد وارد ساخت عنوان پژوهش نشويد.
ب ـ با توجه به عرف رساله هاي پژوهشي بهتر است كه عنوان تحقيق از 16 كلمه فراتر نرود.
ج ـ در ساخت عنوان پژوهش از رساترين واژگان استفاده نموده و از حاشيه روي بپرهيزيد واژگان بكار رفته در عنوان بايد « تخصصي » و مرتبط با اصطلاحات دقيق علمي تنظيم گردد.
در صورتي كه مطالعه واجد جنبه ي « مقايسه اي » ( ميان دو نظريه، دو اثر، دو پديده و ... ) باشد، عنوان منعكس كننده ي طرفين و وجه مقايسه باشد. مانند:
« بررسي مقايسه اي عوامل پيشرفت و انحطاط جوامع در انديشه ي امام خميني و علامه طباطبايي »
د ـ عنوان ساخته شده را به دوستانتان بگوييد. سپس بررسي كنيد كه آيا آنچه آنها دريافته اند، همان مراد شما بوده است؟ يادتان باشد كه عنوان در فهرست هاي كتابشناسي قرار مي گيرد. بهترين عنوان پژوهش، عنواني است كه مخاطب خود را به سرعت به اصل موضوع منتقل نمايد. ( نياز به حضور فيزيكي پژوهشگر! و يا مطالعه ي تفصيلي پژوهش نباشد. )
ح ـ يك عنوان خوب بايد بتواند محدوده ي تحقيق را به روشني بيان نمايد. ( محدوده ي موضوع ، محدوده ي مكاني ، محدوده ي زماني ) در صورت لزوم مي توان از عنوان فرعي در داخل دو قوس ( ) و حروف ريزاستفاده نمود.

نگارش بيان مسأله:
الف ـ در بخش بيان مسأله به تشريح پرسش اصلي پژوهش خود مي پردازيم. كسب چه معرفتي براي ما مطرح است؟ و جايگاه اين معرفت در قبال كارهاي انجام يافته كجاست؟
ب ـ همواره به ياد داشته باشيد كه اگر چه خود شما از موضوع با خبريد، اما آنرا براي خواننده اي مي نويسيد كه از طرح ذهني شما بي اطلاع مي باشد. لذا قدم به قدم جلو برويد.
ج ـ پرسش اصلي خود را در نظر بگيريد. آنرا حداقل در ده سطر توضيح دهيد. اين پرسش به چه معناست؟ در نگارش بيان مساله به مخاطب خود نشان دهيد كه به موضوع كاملا آگاهي داريد. بعد از اشاره اي مختصر به آنچه تا كنون صورت گرفته است ( ادبيات موجود ) ويژگي ها و مشخصات كار خود را در عباراتي كوتاه و با معنا بيان نماييد.
د ـ پس از نگارش اين بخش آنرا به دوستانتان نشان داده و از ايشان بخواهيد تا آنرا مورد مطالعه قرار دهند. آيا آنچه آنها از نوشته ي شما متوجه مي شوند، همان مراد و منظور ذهني شما بوده است؟ آيا آنها متوجه مراد شما مي شوند؟ در صورت منفي بودن پاسخ، تلاش نماييد تا مواردي را كه منجر به ابهام در درك مساله و يا خروج از آن مي گردد، شناسايي و بر طرف نماييد.

مرور تحقيقات پيشين:
الف ـ تنها بر مهم ترين و شايسته ترين پژوهش هاي مرتبط با پژوهش خود متمركز شويد.
ب ـ اين بخش صحنه ي فضل فروشي نيست. به ارائه ي تنها اطلاعاتي بپردازيد كه مستقيما به موضوع مربوط مي شوند.
د ـ تحقيقات پيشين را با ترتيب موضوعي به صورتي تخصصي و كاربردي بيان نماييد. به عنوان مثال در پيشينه ي تحقيقي درباره ي مفهوم زمان در قرآن به چهار دسته مطالعات اشاره شده است:

1. مطالعات كلامي
2. مطالعات فلسفي ( كلاسيك / معاصر )
3. مطالعات ستاره شناسي.
4. مطالعات روانشناسي. [14]
توجه: از لحاظ كار پژوهشي، بررسي پيشينه ي تحقيق مقدم بر تدوين طرح تحقيق است. اما از نظر ارائه ي گزارش در رساله ي پژوهشي مي تواند پس از طرح تحقيق قرار گيرد. هر چه گزارش ما از پيشينه ي تحقيق جامع تر باشد، ضريب اطمينان به پژوهش ما بيشتر خواهد بود. مراد از پيشينه ي تحقيق ، رسيدن به پاسخي براي اين پرسش هاست: آيا در زمينه مورد نظر قبلا كاري انجام شده است؟ آيا پژوهشگران قبلي همان مساله را تشخيص داده اند؟ چگونه به حل مساله پرداخته اند؟ چه جنبه هايي از مساله به اندازه ي كافي پرورانده نشده است؟

مطالعه ي ادبيات نظري و سوابق پژوهشي مرتبط با مساله براي محقق فوايد بسياري را به همراه دارد:
1. اشراف بر موضوع تحقيق
2. جلوگيري از دوباره كاري
3. آشنايي با مفاهيم و اصطلاحات مشابه در ديگر تحقيقات
4. شناسايي روابط علت و معلولي

بهتر است كه بخش پيشينه ي تحقيق در صورت داشتن حجم بالاي مطالب آن ـ به صورت فصلي مجزا ، پس از طرح تحقيق آورده شود. در اين صورت اين بخش بر دو قسم است:
الف ـ كتاب شناسي مهم ترين آثار موجود. در زمينه ي مد نظر چه آثاري موجود است. مي توان آنرا فهرست وار و با ترتيب الفبايي بيان نمود.
ب ـ بيان خلاصه اي از مهم ترين نظريه هاي ياد شده.

شرايط يك پرسش و فرضيه ي مناسب:
شرايط يك پرسش خوب عبارت است از:
1. تا حد امكان پرسش واجد امري مجهول باشد. ( تا اصولا بحث پيرامون آن عبث نباشد. )
2. مجهول آن به شكل مناسبي معين و محدود شود. ( تا ذهن متوجه اصل موضوع شود. )
3. پرسش بر پايه ي شناختي مناسب و آگاهانه قرار داشته باشد.

توجه داشته باشيد كه:
الف ـ همه ي پژوهش ها داراي پرسش مي باشند. اما برخي از پژوهش ها دربردارنده ي فرضيه ي اوليه مي باشند.
ب ـ در پژوهش اصل بر پرسش محوري است و نه فرض گروي،
اما ويژگي هاي يك فرضيه ي خوب عبارتند از:
1. پاسخ صريح پرسش اصلي پژوهش باشد.
2. جمله ي خبري و به صورت مثبت بيان گردد. ( مي تواند در اسلوب قانون محدود شده نيز استعمال گردد. )
3. از ساختاري شفاف، ساده و قابل فهم برخوردار باشد.
4. از اصطلاحات علمي به شكلي دقيق و هدفمند استفاده شود.
5. قابل بررسي با روش معتبر و مناسب خود باشد.
6. در پژوهش هاي تحليلي متضمن روابط علي و معلولي مد نظر باشد.
7. ( در صورت لزوم ) فرضيه ي خود را بنا بر متغيرهاي مكمل به ديگر فرضيه ها پيوند دهيد.

تعاريف پژوهش:
در اين بخش واژگان اصلي پژوهش خود ( به ويژه اصطلاحات موجود در پرسش تحقيق، فرضيه و عنوان پژوهش ) را به صورت زير تعريف نماييد.
1. واژگان اصلي تحقيق خود را در يك فهرست بياوريد. ( در اثناي پژوهش، ممكن است كه بر تعداد آنها افزوده گردد. )
2. ابتدا معناي لغوي آنها را و سپس معناي اصطلاحي شان را، با استفاده از منابع و روش متناسب، فهم نماييد.
3. هيچگاه بخش تعاريف را به مجموعه اي از نقل قول هاي به هم چسبيده مبدل ننماييد. ابتدا مسايل را فهم نموده و سپس بيان نماييد. اگر بتوانيد موضوعي را از نوشته ي خود حذف نماييد و در ساختار مفهومي مباحث شما خللي ايجاد نگردد بحثي زايد در پژوهش شماست. توجه كنيد كه نيازي به پر حجم كردن بي مورد پژوهش نداريم. ملاك اصلي كيفيت كار است.
4. تنها به مواردي بپردازيد كه مرتبط با پژوهش شماست يكي از مشكلات دانشجويان در اين بخش به عدم توجه به اين نكته باز مي گردد كه منجر به تبديل حواشي بحث به متن اصلي مي شود.
5. در پايان تعريف، حتما تعريف منتخب تحقيق خود را به همراه حداقل دو مثال بيان نماييد. از اين طريق، پژوهش خود را بين ذهني مي نماييد.

محدوده ي تحقيق بر پايه ي محدوديت هاي فرا روي پژوهشگر:
الف ـ معمولا پژوهش هايي كه بيش از اندازه گسترده و يا محدود باشند، فاقد كارايي مناسبي خواهند بود. حتما محدوده ي موضوع پژوهش خود را به دقت روشن نماييد.
ب ـ تعيين محدوده ي پژوهش بدون تعريف و توجه به محدوديت هاي پژوهشگر امكان پذير نمي باشد. هر چه خود را بهتر شناخته باشيم، محدوده ي پژوهش مناسب تري را انتخاب خواهيم نمود. از اين رو به پرسش هاي زير توجه نماييد: آيا داراي زمان كافي در امر پژوهش مي باشيم؟ آيا به كتاب هاي « لازم » براي پژوهش دسترسي داريم؟ آيا مسلط به زبان مورد نياز پژوهش هستيم؟ آيا امكانات مالي متناسب با موضوع انتخابي خود را داريم؟ اينها نمونه هايي از پرسش هاي قابل طرح درباره ي محدوديت هاي پژوهش مي باشند.
ج ـ در برخي از پژوهش ها اشاره به محدوده ي زماني ( مانند مطالعه اي تاريخي در دوران خلافت اموي، ) و مكاني ( مانند مطالعه اي در سطح دبيرستان هاي شهر تهران ) الزامي است.

اگر مطالعه ي شما به بررسي مقايسه اي تفكرات دو مفسر قرآن باز مي گردد، بايد به طور دقيق نام آنها و آثار مورد بررسي آنها را بيان نماييد. توجه داشته باشيد كه مرحوم علامه طباطبايي ( ره ) داراي دهها عنوان كتاب در حوزه هاي مختلف تفسيري، فقهي ، فلسفي و روايي است. اگر رساله ي شما به بررسي ديدگاه هاي ايشان در برخي از آثارشان مربوط مي شود، آنها را به صورت شفاف بيان نماييد. ( ضمن آنكه متوجه تناسب طرفين مورد مقايسه در پژوهش خود باشيد. )

پيش فرض هاي تحقيق
پيش فرض ها عبارت از اصول و پايه هاي كلي اي هستند كه جريان شناخت را متاثر از خويش مي نمايند. در جريان اين پژوهش چه چيزهايي بديهي و از پيش مسلم تلقي مي گردند. هر چه پيش فرض هاي مورد پذيرش خود را بشناسيم، شناخت بهتري از خود به عنوان يك پژوهشگر و سمت و سوي تحليل هايمان خواهيم داشت. به عنوان مثال پيش فرض هاي تفسير در بيان آيت الله عميد زنجاني عبارتند از:
1. قرآن كلام خداست.
2. متن قرآن معجزه است.
3. قرآن شموليت و جاودانگي دارد.
4. قرآن داراي خلاقيت است.
5. براي معضلات انسان و جامعه در قرآن پاسخ و راه حل موجود است.
6. قرآن موجب تأسيس شريعت است. [15]

لذا با بيان پيش فرض هاي خود، در واقع شرايط فكري حاكم بر خويش را بيان نموده ايد. برخي پيش فرض ها به بديهيات عمومي ( مثلا ميان مسلمانان ) مبدل شده و برخي ديگر از پيش فرض ها شخصي ترند. ممكن است پيش فرض شخصي ( امر مسلم ) در نظر ديگران فرضيه ( امر محتمل ) تلقي گردد. شخصي كه با پيش فرض « صامت بودن » قرآن كريم وارد حوزه ي تفسير كلام الهي مي شود، بسيار متفاوت از مفسراني برجسته چون علامه طباطبايي ( ره ) مي انديشد. كه قرآن را كلامي ناطق مي دانند.[16] اين مثال نشان مي دهد كه بايد در قبال پيش فرض هاي خود در پژوهش بيدار و آگاه باشيم. چرا كه در موارد بسياري بر جهت گيري كلي پژوهش ما تاثير قاطعي بر جاي مي گذارند. يك محقق در مطالعه ي مفهوم زمان در قرآن، با بيان اين پيش فرض ها به عنوان اعتقاداتش كه به اندازه ي يك چشم بر هم زدني نسبت به آنها ترديد ندارد، آنها را چنين مي شمارد:

1. خداوند متعال خالق زمان و مكان بوده و نسبت بدان داناتر از انسان هاست. 2. خداوند متعال در زمان نمي گنجد و هر گونه پژوهشي در اين زمينه ناكام و نادرست است. 3. قرآن كريم اصلي ترين و تنها منبع شناخت مفهوم حقيقي زمان است. 4. زمان در نزد خداوند بسيار بلند مرتبه بوده و بارها مورد سوگند الهي در قرآن و نيز در احاديث قدسي قرار گرفته است. 5. جز خداوند متعال، همه چيز در تحت سنن هستي قرار مي گيرند و از زمره ي اين سنن زمان مي باشد. [17]

بيان روش و ابزار بكار رفته در تحقيق:
هر تحقيقي روش متناسب با خود را مي طلبد. اعتبار يك پژوهش و در حقيقت اعتبار علم منوط به شيوه ي روش شناخت آن باز مي گردد. اين پرسش كه از چه راهي به پاسخ صحيح پژوهش خويش نايل مي شويم، از زمره ي بنيادي ترين مباحث هر پژوهشي است. علامه عسكري به زيبايي به توصيف روش خود درباره ي بررسي اصول عقايد اسلامي از قرآن پرداخته و با اشاره به آنكه اصول عقايد اسلامي ـ در كتابش ـ برگرفته از آيات روشن قرآن كريم است، مي نويسد كه در شناخت بهتر تفسير آيات الهي به سه گونه از انواع تفسير قرآن اعتماد نموده است. به جهت آشنايي بيشتر، بخشي از روش شناسي وي را بيان مي نماييم:

1. تفسير روائي: تفسير آيات به وسيله ي روايات، مانند آنچه سيوطي در تفسير ( الدر المنثور ) و بحراني در تفسير ( البرهان ) خود آورده اند. جز آنكه من، تنها به رواياتي كه صحتش را پذيرفته ام ، اعتماد كرده ام، در حالي كه سيوطي هر روايتي را كه به دستش رسيده، در تفسير خود آورده است. آنگونه كه برخي از روايات منقوله، برخي ديگر را نقض مي كند. بدين سبب پاره اي از رواياتش را در اين كتاب نقد و بررسي كرده ام. در مراجعه به كتاب هاي حديث، احاديث مورد اعتمادم را از همه ي كتب معتبر مسلمانان اعم از صحاح و مسانيد و سنن و غيره بر گرفتم و به اخذ حديث از مكتب خاصي بسنده نكردم. گاهي نيز به بررسي تطبيقي و مقارن بين حديثي با حديث ديگر پرداخته و ديدگاهي را كه بر يكي از دو حديث اعتماد كرده، با رأي ديگر مقايسه و با اشاره به صاحب رأي ، برداشت خود را با آوردن دليل، تقويت و اثبات كرده ام. در فهم و درايت حديث، تا سده ي ششم هجري را برگزيدم. اين روش در مبحث : ( امامان اهل بيت براي شناخت حديث ميزانها نهاده اند ) در جلد سوم معالم المدرستين آمده است.

2. تفسير لغوي: تفسير آيات با اشاره به معناي واژه ها و اصطلاحات ، بدانگونه كه سيوطي در رواياتش از ابن عباس و غير او آورده است و چون دانشمندان لغوي گاهي با آوردن معناي حقيقي و مجازي كلمه، بحث را به درازا مي كشند، از اين روش دوري گزيدم و آن معنايي را آوردم كه با سياق آيه سازگار است.

3. تفسير موضوعي. تفسير آيات يك موضوع در كنار هم، مانند فقهاء كه در تفسيرشان از آيات احكام آورده اند.. هر سه روش تفسيري مذكور، همان روش درستي است كه از امامان اهل بيت عليهم السلام روايت شده است. چون اكثر آيات قرآن مجيد، بيش از يك مقصود را در خود دارد، از الفاظ آيات فقط آن بخشي را كه ويژه و مربوط به بحث مي شود ، آورده و غير آنرا ترك كردم تا جمع بندي مطالب براي دانشجويان آسان گردد...[18]
به آگاهي نويسنده در خصوص روش كارش توجه نماييد.
به هماهنگي روشي وي توجه نماييد.
به نحوه ي تمركز وي بر موضوع مورد پژوهش و اجتناب از حاشيه روي توجه كنيد.
يكي از اشتباهات رايج دانشجويان اين است كه مباحث روش شناسي خود را با يك عبارت كوتاه مانند « روش ما مطالعه ي كتابخانه اي است » مختصر نموده و هيچ توضيحي را درباره ي شيوه ي مطالعه ي خود و نحوه ي بررسي اسناد پژوهشي شان ارائه نمي نمايند. ( همچنين گاه ديده مي شود كه دانشجو در جايي كه مي تواند از روش هاي تركيبي استفاده نمايد، پژوهش خود را محدود به يك روش خاص نموده است. )
بنايراين توصيه مي شود كه در اين بخش از نگارش طرح تحقيق، ابتدا موضوع يا موضوعات پژوهش خود را مشخص نموده، ( رفتار دانش آموزان يك مدرسه؟ اعراب قرآن؟ ديدگاه علامه طباطبايي؟ اخبار تاريخي؟ تفسير قرآن؟ و ... ) سپس مناسب با موضوع تحقيق، منابع شناختي ايشان را بيان داشته و روش منتخب خود در قبال منابع فوق را بيان نماييد. توجه داشته باشيد كه مهم ترين موارد ارزيابي رساله ي شما به صحت روش انتخابي آن باز مي گردد.
همچنين در اين بخش ابزار و وسايل مورد نياز پژوهش ( و در برخي از پژوهش هاي عملي، نوع پرسشنامه ) بيان مي شود. در جريان پژوهش، اگر از پرسشنامه استفاده كرده باشيد، نمونه اي از آنرا در ضميمه ي كليات طرح پژوهشي بياوريد. ( گاه نمونه اي از آنرا در پايان رساله ي پژوهشي مي آورند. ) در ادامه نوع مطالعه را بيان نماييد.

اهميت پژوهش:
در بخش سوم طرح تحقيق، ( بخش اول كليات نظري طرح پيشنهادي و بخش دوم روش شناسي بود. ) به بيان اهميت پژوهش خود مي پردازيم. چرا اين پژوهش را انجام مي دهيم؟ چه افراد و يا مؤسساتي از پژوهش ما استفاده مي نمايند؟ آيا پژوهش فوق مورد حمايت سازماني بوده است؟ در صورت پاسخ مثبت، هدف از توجه سازمان مربوطه به اين پژوهش چه مواردي مي باشد؟ توجه داشته باشيد كه هر چه اهداف به درستي مشخص و آگاهانه ( بر اساس نياز جامعه ) در نظر گرفته شوند، بر ارزش پژوهش افزوده خواهد شد.
بهتر است كه دانشگاه ها نگارش بخش تبيين نوآوري پژوهش را رسما بر عهده ي اساتيد راهنما بگذارند. اين مسأله منجر به جدي شدن پژوهش ها و الزام دانشجويان به انتخاب موضوعات اساسي تري خواهد شد.

سازماندهي پژوهش
سازماندهي پژوهش يكي از مهم ترين قسمت هاي پژوهش شماست. در اين زمينه به مسايل زير با دقت توجه نماييد: صرف نظر از صفحات تعريف شده در آيين نامه ي پژوهشي هر دانشكده اي، معمولا پژوهش هاي دانشگاهي را مي توان در يك تقسيم بندي كلي به سه بخش تقسيم نمود.

الف. كليات طرح تحقيق
كليات طرح تحقيق مشتمل بر دو قسمت است:
1. طرح تحقيق ( بخشي كه اكنون درباره ي آن سخن مي رانيم )
2. پيشينه ي تحقيق

ب ـ بدنه ي اصلي موضوع مورد بررسي
طراحي اجزاي اين قسمت متناسب با موضوع مورد نظر مي باشد. به عنوان مثال در صورتي كه شخصي درصدد بررسي روش تفسيري مرحوم علامه طباطبايي ( ره ) باشد، مي تواند آنرا در اين بخش ها كه به طبع داراي زير شاخه هاي ديگري خواهند بود، تعريف نمايد. ( توجه نماييم كه سازماندهي پژوهش بايد مبتني بر پرسش پژوهشگر باشد. )
بخش 1. شرح حال زندگي علامه طباطبايي
بخش 2. بررسي روش هاي تفسيري رايج در جهان اسلام در دوران علامه طباطبايي
بخش 3 ويژگي هاي تفسيري علامه طباطبايي
بخش 4. تاثير روش تفسيري الميزان بر سير تفسيرنگاري پس از خود.
 

ج ـ نتيجه گيري
اين بخش صرفا به بيان نتيجه ي گزارش تحقيق اختصاص داشته و متضمن پاسخ پرسش هاي اصلي پژوهش مي باشد.
توجه: در بخش ضمائم تحقيق كه پيش از فهرست منابع ( كتابنامه ) آورده مي شود، به اقتضاي مطالب تحقيق، اسناد، جداول، تصاوير، نمونه هايي از پرسشنامه و نظاير آنها بيان مي شوند.

پاورقي
[1] اين نوشتار با تغييراتي، برگرفته از مقاله اي به همين نام از نويسنده مي باشد كه انشاء الله بزودي در فصلنامه ي وزين « پيام جاويدان » به چاپ خواهد رسيد.
[2] محمد تقي جعفري: 1377. تكاپوي انديشه ها. ( تنظيم و تدوين ) علي رافعي. تهران ( چاپ چهارم ) دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ج 1، ص 255. در اين منبع پاسخ مرحوم علامه جعفري به شرق شناس فوق آورده شده است.
[3] ر.ك: علي كوراني: 1379. تدوين قرآن. ( ترجمه ) سيد محمود عظيمي. تهران ( چاپ اول ) انتشارات سروش با همكاري مؤسسه فرهنگي طه، ص 75 الي 117. ( بررسي تحريف قرآن در منابع سنيها )
[4] ر.ك: علي كوراني: 1379. جسم انگاري خدا از نگاه شيعه و سني. ( ترجمه ) سيد محمود عظيمي. تهران ( چاپ اول ) مؤسسه فرهنگي طه، ص 54 الي 73. ( وهابيت و جسم انگاري)
[5] علامه محمد تقي جعفري ره مي نويسد: « خدمت علماء و فقهاي تشيع به اسلام، يك گرايش و علاقه ذاتي است. يعني آنان در اصول و مباني اسلامي كوشش فراوان مي كنند و بر رواج آن در دنيا علاقمندند و عشق مي ورزند. » ( محمد تقي جعفري: 1377،تكاپوي انديشه ها، ج 1، ص 494 ) داشتن علاقه دروني به موضوع پژوهش مورد تاكيد همه آثار مربوطه بوده است. به جهت مطالعه نمونه اي از آنها ر.ك: فرامرز رفيع پور:. 1381 موانع رشد علمي ايران و راه حل هاي آن. تهران ( چاپ اول ) ، شركت سهامي انتشار، ص 187 الي 190. ( مطالعه اين بخش از كتاب فوق به همه دانشجويان توصيه مي شود. ) ، رجاء وحيد دويدري: 2002. البحث العلمي أساسياته النظرية و ممارسته العلمية. دمشق ( الطبعة الاولي )، دارالفكر، ص 403. ، دانالد آري، لوسي چسر جيكوبز: 1380. روش تحقيق در تعليم و تربيت. ( ترجمه ) وازگن سركيسيان و ديگران. تهران ( چاپ اول ) مركز تحقيقات ، مطالعات و سنجش برنامه اي صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، ص 69. ، محمد سعيد جمال الدين: 2002. مناهج البحث و المصادر في الدراسات الاسلامية و العربية . القاهرة ( الطبعة الخامسة ) ، دار القلم للنشر و التوزيع، ص 42.
[6] محمد تقي جعفري: 1377، تكاپوي انديشه ها، ج1، ص 535.
[7] ر.ك: ترز ال بيكر: 1377. نحوه انجام تحقيقات اجتماعي. ( ترجمه ) هوشنگ نايبي. تهران ( چاپ اول ) انتشارات روش، ص 125 وي منابع موضوع يابي را عبار

امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۱۴ ] [ مشاوره مديريت ]

 

دستورالعمل تدوين طرح پيشنهادي پايان نامه

به منظور راهنمايي دانشجويان و هماهنگي در تدوين طرح پيشنهادي پايان نامه (پروپوزال) در جلسات متعدد شوراي تحصيلات تكميلي دانشكده بحث و تبادل نظر شد و پس از نظرخواهي از همكاران محترم هيات علمي در گروههاي آموزشي سرانجام طرح پيشنهادي و دستورالعمل تدوين آن در جلسه شوراي تحصيلات تكميلي دانشكده مورخ 16/4/86 به تصويب رسيد.

1_ خط طرح
_ خط متن پايان‌نامه و نام استادان راهنما و مشاور و دانشجو و .... (نازنين نازك 13)
_ عنوان رساله (نازنين سياه 13)
_ كليد واژه‌ها (نازنين سياه 13)
عنوانهاي طرح پيشنهادي مثل كليد واژه ها، تبيين مساله پژوهشي و اهميت آن، اهداف و ... (نازنين سياه 13)
تذكر مهم: ترتيب عنوانهاي طرح حتما بايد رعايت شود اما تعداد صفحات بستگي به ميزان توضيحات دارد يعني رعايت تعداد صفحات وسطرها ضرورتي ندارد و ذكر هر عنوان بلافاصله بايد بعد از توضيحات عنوان قبلي نوشته شود مثلاً به محض اين كه تعاريف كليد واژه‌ها تمام شد بلافاصله بايد تبيين مساله پژوهشي شروع شود، به دنبال آن و بدون فاصله اهداف و ... بنابراين حجم هر يك از عنوانها متناسب با نياز هر پايان نامه و با صلاحديد استاد راهنما تعيين مي شود.

2_ تعاريف
_ در بند الف _ بايد مشخصات خواسته شده به طور دقيق و كامل نوشته شود.
_ در بند ب _ نوشتن عنوان پايان نامه به دو زبان فارسي و انگليسي الزامي است. اما نوشتن عنوان عربي با صلاحديد استاد راهنما و شوراي تحصيلات تكميلي گروه خواهد بود.
_ در بند ج _ نوع تحقيق بر اساس تعاريف زير مشخص مي شود.
1_ تحقيق بنيادي: تحقيقي است كه در جستجوي كشف حقايق و واقعيتها و شناخت پديده ها و اشياء است و روابط علمي را كشف مي نمايد و به تبيين ويژگيها و صفات يك واقعيت مي‌پردازد. با انديشه و تفكر منطقي سر و كار دارد. به سخن ديگر تحقيق بنيادي شرح و تبيين يك تفكر يا پايه گذار انديشه هاي جديد است.
2_ تحقيق توسعه‌اي: پژوهشي است كه با هدف گسترش مرزهاي دانش عمومي بشر صورت مي گيرد بنابراين هر يك از موضوعاتي كه در حوزه علوم انساني و تجربي بتواند به گسترش اين علوم كمك نمايد و به شرح و تبيين آن بپردازد و وجوه ناشناخته آن را روشن كند در حوزه تحقيقات توسعه اي جاي مي گيرد.
3_ تحقيق كاربردي: تحقيقي است كه به منظور حل مشكل يا معضل خاص علمي يا اجتماعي انجام مي گيرد. تحقيق كاربردي بايد به صورت روشن و مشخص در كارگاه يا كارخانه يا جامعه مورد استفاده قرار گيرد.
در بند د _ مشخصات استادان راهنما و مشاور، سمت، گروه آموزشي، رتبه و تخصص بايد دقيقاً ذكر شود. در بخش ملاحظات نام دانشگاه يا محل خدمت استادان راهنما يا مشاوري كه عضو هيات علمي دانشگاه اصفهان نيستند مشخص گردد.

هـ) كليد واژه‌ها
كليد واژه نمايش مفاهيم اساسي و محوري موضوع پژوهشي است كه در قالب واژه ها، تركيبات يا اصطلاحات معين نوشته مي شود. اين واژگان كليدي اغلب تعاريف مشخص و روشني دارد كه بايد از منابع معتبر اخذ شود و اين مآخذ در پايان تعاريف ذكر گردد (مولف: سال، ص ). در صورتي كه تعريفي براي اين واژگان در منابع و مآخذ معتبر يافت نشود دانشجو با هماهنگي استاد راهنما تعاريف روشن و دقيقي از آن به دست مي دهد. هدف از ذكر كليده واژه سهولت در جستجوي رايانه اي براي راهنمايي استفاده كنندگان از موضوع پايان نامه است. بنابراين ذكر مهمترين منبع اين واژگان كليدي كه بين 4 تا 7 خواهد بود ضروري است. لاتين كليد واژه‌ها در پرانتز در مقابل آن بايد نوشته شود.
تذكر 1: اسمهاي خاص مانند نام انسانها يا مكانها در صورتي كه در عنوان رساله آمده باشد ضرورتاً جزو كليد واژه ها قرار مي گيرد.
تذكر 2: برخي از واژگان كليدي كه براي خوانندگان كاملاً آشنا و مشخص است مانند واژه مقدس قرآن و ايران نيازي به تعريف ندارد.

و) تبيين مساله پژوهشي و اهميت آن
در اين قسمت ابتدا موضوع پيشنهادي به طور موجز و جامع شرح و تبيين مي شود. اين شرح بايد به گونه‌اي باشد كه خواننده با مطالعه آن بتواند با كليات موضوع پايان نامه آشنايي پيدا كند. بنابراين در اين شرح بايد همه جوانب مهم در نظر گرفته شود. به سخن ديگر در تبيين مسأله پژوهشي به موضوع رساله به عنوان مسأله اصلي و مهم بايد توجه خاصي شود تا خواننده به برخي بر پيچيدگي كلي موضوع پي ببرد. پس از شرح موضوع بايد اهميت و ارزش آن به گونه اي بيان شود كه بتواند پاسخگوي پرسشهاي احتمالي درباره دليل يا دلايل انتخاب موضوع پايان نامه باشد.

ز) اهداف
اهداف اصلي و مهم پايان نامه در يك يا دو بند منطبق با عنوان پايان نامه بيان مي شود.
اهداف اصلي بايد با جهت كلي پايان نامه هماهنگي كامل داشته باشد به طوري كه از مجموع عنوان و اهداف بتوان به محتواي كلي پايان نامه پي برد.
هر رساله اهداف جزئي نيز دارد كه اين اهداف بر اساس فصل هاي مختلف در سه يا چهار بند تبيين مي‌شود.

ح) فرضيات يا پرسشهاي تحقيق
فرضيات يا پرسشها بايد در راستاي اهداف تبيين شود.
فرضيه عبارت است از حدس يا گمان انديشمندانه درباره ماهيت، چگونگي و روابط بين پديده ها، اشياء و متغيرها كه محقق را در تشخيص نزديكترين و محتمل ترين آنها براي كشف مجهول كمك مي نمايد. بنابراين فرضيه گماني است موقتي كه درست بودن يا نبودنش بايد مورد آزمايش قرار گيرد.
فرضيه بر اساس معلومات كلي و شناختهاي قبلي يا تجارب محقق پديد مي آيد (ر. ك. مقدمه اي بر روش تحقيق در علوم انساني. تاليف دكتر محمدرضا حافظ نيا، ص 110) فرضيه ها بايد كوتاه و از انسجام كافي نيز برخوردار باشد و به صورت جمله خبري بيان شود. فرضيه را مي توان با عبارتهايي مانند: «به نظر مي رسد و ...» آغاز كرد.
پرسشهاي تحقيق نيز به اجزاء فرضيه ها مي پردازد و پيوسته مسير تحقيق را با عبارتهاي پرسشي جستجو مي كند. پرسش پيوسته انگيزه محقق را براي يافتن مطلوبي مجهول روشن مي كند و به سخن ديگر محقق را براي يافتن مطلوبي مجهول بر مي انگيزد. پرسش ارتباط بين متغيرها را مورد تامل قرار مي دهد.

ط) پيشينه تحقيق
پيشينه تحقيق شرح مختصري از آغاز تحقيقات وادامه آن را در زمينه موضوع مورد پژوهش نشان مي دهد. در پيشينه تحقيق بايد روشن شود كه اين پژوهشها چگونه و از كجا شروع شده و تبيين به كجا انجاميده است. پيشينه بايد بند بند (1-2-3) و باجمال با روشن شدن كليات پژوهشهاي ديگران تبيين گردد و سرانجام روشن شود ادامه اين تحقيق در اين رساله توسط محقق چگونه خواهد بود و تفاوت ها و امتيازات آن نسبت به پژوهشهاي انجام شده نيز روشن شود.
پيشينه بايد بر اساس تقدم و تاخر زماني تنظيم شود.

ي) روش تحقيق و مراحل آن
روش تحقيق هر پايان نامه بايد متنانسب با موضوع و ماهيت موضوع و بر اساس رشته تحصيلي به صورت دقيق و علمي مشخص شود. اين روش بايد بر اساس ديدگاههاي صاحب نظران در كتابهاي روش تحقيق هر رشته منطبق باشد.

ك) منابع و مآخذ
در اين بخش بايد منابع اصلي و مآخذ معتبر بدين ترتيب و به صورت الفبايي ذكر شود.
شهرت، نام، سال چاپ، نام كتاب، مترجم يا مصحح، محل نشر، نام انتشارات، نوبت چاپ
تذكر1: ذكر شماره ترتيب براي منابع و مآخذ ضرورتي ندارد.
تذكر2: در صفحه آخر بايد نام استادان راهنما و مشاور و نام دانشجو و نام كليه امضا‌ كنندگان تايپ شود.

ل) هزينه‌هاي تحقيق
در صورت نياز به مواد مصرفي و وسايل خاص، دانشجو مي‌تواند هزينه‌هاي آن را در يك برگ ضميمه نمايد. اين هزينه‌ها شامل تايپ و كاغذ و امثال آن و ... نمي‌شود. بنابراين از نوشتن اين موارد خودداري شود.

موضوع پايان نامه آقاي / خانم .............................. در شوراي تحصيلات تكميلي گروه درتاريخ ........................... بررسي شد و به تصويب رسيد.
دكتر ....................... دكتر ....................
نماينده تحصيلات تكميلي گروه مدير گروه ...........................
استادان راهنما: تاريخ و امضا:
استادان مشاور: تاريخ و امضا:
دانشجو: تاريخ و امضا:
موضوع اين پايان‌نامه پس از بحث و بررسي در شوراي تحصيلات تكميلي دانشكده در تاريخ .............................. به تصويب رسيد.
دكتر .......................... معاون پژوهشي و تحصيلات تكميلي
دانشكده ادبيات و علوم انساني
 

تذكر مهم: در اين بخش نيازي به نام و امضاء اعضاي شوراي تحصيلات تكميلي گروه نيست اما صورتجلسه شوراي گروه بايد ضميمه شود.
دكتر حسين آقاحسيني
معاون پژوهشي و تحصيلات تكميلي
دانشكده ادبيات و علوم انساني

http://ecommerce88.blogfa.com/page/tadvin.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۱۲ ] [ مشاوره مديريت ]

 

نحوه نگارش پروپوزال

پروپوزال يا طرح تحقيق، پيش نويس پ‍ژوهشي است كه شما مي بايست براي اخذ مدرك تحصيلي خود انجام دهيد. در پروپوزال ، شما به معرفي موضوعي كه براي پايان نامه خود انتخاب كرده ايد ، توضيح اهميت آن موضوع ، ذكر پ‍‍ژوهش هايي كه در گذشته در اين باره صورت گرفته ، و نتايجي كه فكر مي كنيد از تحقيق خواهيد گرفت مي پردازيد. هم چنين روش يا روش هايي كه در پژوهش از آن ها بهره خواهيد گرفت را ذكر مي كنيد.

شكل پروپوزال بنا بر هدفي كه از آن داريد و يا به مقتضاي رشته تحصيلي شما مي تواند قدري متغير باشد. اما شكل بندي بنيادين آن ، همواره بايد شامل عنوان بندي ها و بخش هاي زير باشد :

1- موضوع تحقيق ( Project Title )
ذيل اين عنوان مي بايست عنوان دقيق تحقيق خود را ذكر كنيد. براي مثال :
Project Title: Women Role in Southeast Thailand

2- توضيح موضوع و اهميت آن ( Importance and Statement of Topic )
در اين بخش مي بايست جوانب موضوع ، چگونگي ارتباط آن با رشته تحصيلي مورد نظر ، و اهميت موضوع به لحاظ علمي و كاربردي را توضيح دهيد.

3- ادبيات تحقيق و پژوهش هاي مرتبط ( Review of Literature and Relevant Topics)
زير اين عنوان ، بايد توضيح مختصري درباره پژوهش هايي كه پيش از شما روي اين موضوع و موضوعات نزديك به آن انجام شده بدهيد. در اين بخش در واقع بايد به ذكر پژوهش هايي بپردازيد كه شما قصد داريد يافته هاي آن ها را تكميل كنيد ، اشتباهات آن ها را رفع نماييد و يا نتايج آن ها را رد كنيد.

4- اهداف و فرضيه ها ( Aims and Hypothesizes )
در اين بخش بايد به ذكر نتايجي بپردازيد كه فكر مي كنيد از تحقيق خواهيد گرفت. توضيح دهيد كه از انجام تحقيق چه هدفي داريد؟ به كدام سمت حركت مي كنيد؟ و فكر مي كنيد به كجا خواهيد رسيد؟

5- روش ها و ابزار هاي تحقيق ( Methodology )
در اين قسمت توضيح دهيد كه در انجام پروژه از چه روش هاي علمي سود خواهيد برد و چه ابزارهايي را براي رسيدن به اهداف تحقيق به خدمت خواهيد گرفت.

6- منابع( References )
فهرستي از منابعي كه فكر مي كنيد از آن ها استفاده خواهيد كرد و به كار شما مرتبط هستند را الفبايي و منظم كنيد و در اين بخش بياوريد.

نكات مهم
1- پروپوزال را با موضوع شروع نكنيد، بلكه عنواني مانند مثال زير را در روي جلد بياوريد و بعد متن پروپوزال را بنويسيد :
A PhD / Master Dissertation Proposal Presented to
The Department of Gerontology
Faculty of Gerontology
University Putra Malaysia
By : Maryam Mobini
 

2- اين نكات را در مورد انتخاب و نگارش تيتر پروژه رعايت كنيد :
الف ) سعي كنيد موضوع روشن و ساده باشد. از خوشگل كردن عنوان تحقيق خودداري كنيد !
ب ) عنوان پروژه را به صورت خلاصه اي فشرده از آن چه در ذهن داريد در نظر بگيريد. سعي كنيد با همان يك جمله عنوان پروژه بتوانيد چارچوب كلي تحقيق و هدف هايتان را به خواننده منتقل كنيد. عنوان كار شما بايد كاملاً مشخص كند كه شما مي خواهيد چه چيز را و در چه شرايطي مطالعه كنيد.
پ ) در جمله بندي عنوان پروژه دقت كنيد تا چيدمان آن طوري باشد كه آن چه اصل موضوع تحقيق شماست از فرع آن قابل تشخيص باشد. به اين دو مثال دقت كنيد:
1- Red-haired Musicians and Their Preferences for Music Style
2- Music Style Preferences of Red-haired Musicians
در اين جا هر دو جمله ظاهراً يك مفهوم را منتقل مي كنند:"سليقه موزيسين هاي مو قرمز در انتخاب سبك موسيقي" . اما عملاً تفاوتي بين اين دو وجود دارد و آن هم اين است كه در جمله اول ، تعبير خواننده اين است كه توجه بيشتر ما به موزيسين هاي مو قرمز است و ما اول موزيسين هاي مو قرمز را بررسي مي كنيم و بعد به سليقه موسيقيايي آن ها مي پردازيم. اما در جمله دوم بر عكس ، اولويت به سبك هاي موسيقي و سليقه موسيقيايي داده شده و موزيسين هاي مو قرمز در درجه دوم قرار دارند.
ت ) سعي كنيد كلمات اضافي را از عنوان پروژه حذف كنيد . دو مثال زير در واقع يكي هستند ، اما شماره 2 مقبوليت بيشتري دارد :
1- The Systematic Development which has occurred during last 50 years and has Changed the face of Southeast Asia
2- Changes and Development in Southeast Asia
3- در مورد (1)هدف هايي كه از تحقيق داريد و (2) ابژه اي كه براي مطالعه انتخاب كرده ايد (Objectives) حتماً دقت كنيد كه در رابطه كامل با هم باشند و در نگارش پروپوزال سعي كنيد كه اين رابطه را به خوبي نمايش دهيد. منظور اين است كه مثلاً اگر هدفي كه مي خواهيد به آن برسيد ، نامناسب بودن عروسك هاي باربي براي تربيت دختران هست ، انتخاب ابژه اي مانند جامعه دختران 15 ساله ساكن منطقه 20 تهران ، نا مناسب و نامربوط به نظر مي رسد. توجه داشته باشيد كه بهترين ابژه را براي رسيدن به هدفتان انتخاب كنيد.
4- در زمينه چگونگي انتخاب روش تحقيق نيز ، وضع به همين ترتيب است. سعي كنيد مناسب ترين ، عملي ترين ، علمي ترين و هم خوان ترين روش را براي پژوهش مورد نظرتان انتخاب كنيد.
5- پروپوزال را تميز و با بخش بندي مناسب تحويل دهيد. سعي كنيد مرز بين عنوان ها مشخص باشد و مطالب را بر روي 1 روي كاغذ A4 تايپ كنيد.
6- حجم پروپوزال ميبايست براي دوره هاي كارشناسي ارشد حداقل 5 صفحه و براي دكتري حداقل 8 صفحه باشد. در اين ميان حداقل يك صفحه به ادبيات تحقيق و حداقل يك صفحه به منابع تحقيق اختصاص دهيد. سعي كنيد از منابع جديد و به روز استفاده نماييد و همه ي منابع پروژه فارسي زبان نباشند. هم چنين توجه بفرماييد فونت استاندارد براي پروپوزالTimes and New Romans با سايز 12 است.
7- از نوشتن موارد اضافه در پروپوزال ، مثل عريضه نويسي براي استاد راهنما و غيره ، جداً خود داري كنيد. از توضيح اضافه هم پرهيز كنيد.
8- در مورد نگارش انگليسي ، حتماً درباره متن پروپوزال با يك مترجم و يا كسي كه انگليسي ادبي را به خوبي مي داند مشورت كنيد. متن پروپوزال مي بايست به لحاظ علمي و ادبي هيچ غلطي نداشته باشد.
9- پروپوزال را جدي بگيريد! سنجش علمي شما در واقع فقط از طريق پروپوزال ميسر است . پس تمام تلاش و دانش خود را براي تنظيم آن به كار بگيريد.

منبع: www.iranindia.com/asp/proposalguide.asp


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۱۲ ] [ مشاوره مديريت ]

 

راهنماي نگارش پروپزال
 

خلاصه:هدف كلي هر پروپوزال ترغيب خواننده آن به انجام كاري است. اين خواننده مي تواند يك مشتري بالقوه باشد كه در نظر داريم تشويق به خريداري محصول يا خدمات ما گردد، و يا كارفرمايي كه مي خواهيم او را به سرمايه گذاري در امر اجراي يك پروژه ترغيب كنيم.
هر پروپوزال يك طرح براي برآورده ساختن يك نياز پيشنهاد مي نمايد و دريافت كننده آن، طرح پيشنهادي را با توجه به اينكه پروپوزال مزبور به سوالات زير تا چه اندازه خوب پاسخ مي دهد، ارزيابي مي نمايد:
پيشنهاد ما چيست؟
• • براي انجام آن چگونه طرح ريزي كرده ايم؟
• • چه زماني را براي انجام آن برنامه ريزي كرده ايم؟
• • چقدر هزينه براي انجام اين طرح لازم است؟

در نگارش پروپزال سطح دانش مخاطبين و نيز موقعيت آنان بايستي در نظر گرفته شود. اگر مخاطب پروپوزال داراي دانش فني كافي نيست، بايد همراه در ابتداي آن يك مقدمه اجرايي به زبان غيرفني و ساده آورده شود.
استاندارد كاملاً تعريف شده اي براي نگارش يك پروپوزال وجود ندارد، ليكن فرمت هاي متداول متعددي موجود است و برخي از سازمانها، بخصوص سازمانهاي سرمايه گذار و اعطا كننده كمك مالي، فرمت هاي از پيش تعيين شده اي براي اينكار دارند. در اينجا يك فرمت كلي براي اين منظور پيشنهاد مي شود.
فرمت كلي يك پروپوزال
1. مقدمه
معرفي پروپوزال
اگر پروپوزال را در پاسخ به يك “درخواست پروپوزال“ (RFP) ارسال مي كنيد، مقدمه اي براي آن فراهم كنيد كه در آن شماره، تاريخ، شماره تماس با مشتري يا كارفرما و غيره آورده شده باشد. در غير اينصورت، دليل ارسال پروپوزال، دريافت كننده آن (با نام) و چگونگي پاسخ مورد انتظارتان را در اين مقدمه ذكر كنيد.
معرفي سازمان ارسال كنده پروپوزال
سازمان ارسال كننده را بروشني معرفي كرده و بر ارزش نقش آن براي كارفرما يا مشتري تاكيد كنيد.
سوابق كاري
تجارب و سوايق كاري سازمان يا شركت خود را بطور خلاصه ذكر كنيد.
 

2-1. محصولات ارائه شده
معماري
معماري طراح شده براي محصولات يا خدمات ارائه شده را شرح دهيد.
پيكربندي
نحوة پيكربندي محصولات توسط خود يا مشتري را بيان كنيد.
جنبه هاي خاص و مزايا
اصلي ترين جنبه هاي محصولات پيشنهادي و مزاياي مربوط به آنها را شرح دهيد.
مشخصات
عملكرد و ساير مشخصات محصولات پيشنهادي را شرح داده و يا در ضميمه پروپوزال بياوريد.
 

2-2. خدمات ارائه شده
بكارگيري
نحوه نصب و بكارگيري را شرح دهيد.
يكپارچه سازي
نحوه يكپارچه سازي با محيط موجود را شرح دهيد.
نگهداري و پشتيباني
نگهداري و پشتيباني فراهم شده براي مشتري را بيان كنيد.
روش تحويل
روش تحويل خدمات و رويه هاي مربوطه را بيان كنيد.
كاهش ريسك
تعريف واقع بينانه اي از ريسك هاي مواه با پروژه و نحوه كاهش آنها ارائه دهيد.
تضمين كيفيت
شرح انچه براي تضمين كيفيت انجام خواهيد داد.
 

3. تجارب و سوابق كاري مرتبط
خلاصه اي از پروژه هاي انجام شده
توصيف پروژه هاي مشابهي كه قبلاً توسط شركت انجام شده است.
مراجع و شواهد
شواهد و نقطه نظرات مشتريان قبلي خود را ذكر كنيد.
 

4. هزينه و قيمت گذاري
روش تعيين قيمت
قيمت مورد نظر چگونه محاسبه شده است؟
قيمت گذاري
قيمت محصولات و خدمات خود را بيان كنيد.
نحوه پرداخت
نحوه پرداخت قيمت محصولات يا خدمات خود توسط مشتريان را بيان كنيد.
موارد قانوني
هرگونه موارد و نيازمندي هاي قانوني مورد نياز قراردادها را بيان كنيد.
سرفصل هاي ذكر شد تنها جنبه پيشنهادي داشته و هيچكدام قطعي و غيرقابل اجتناب نمي باشند. بمنظور آشنايي بيشتر نمونه خوبي از يك پروپوزال در ادامه آورده شده است.

منبع: www.modiriran.ir/modules/article/view.article.php/413/c0


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۱۰ ] [ مشاوره مديريت ]

 

چگونه يك طرح پژوهشي براي پايان نامه بنويسيم ؟

براي انجام هر نوع پژوهشي، اولين و اساسي ترين گام، تهيه طرحي جامع و كامل در اين زمينه مي باشد. معمولا انجام اين مرحله براي بسياري از پژوهشگران بسيار مشكل مي باشد. گروهي معتقدند كه تهيه طرح پژوهش، در واقع، «جهت يابي پژوهشي» مي باشد، به اين معنا كه پس از تهيه طرح، پژوهشگر فقط بايد خود را ملزم بداند كه در چارچوب طرح نوشته شده حركت نمايد. مقدمه براي انجام هر نوع پژوهشي، اولين و اساسي ترين گام، تهيه طرحي جامع و كامل در اين زمينه مي باشد. معمولا انجام اين مرحله براي بسياري از پژوهشگران بسيار مشكل مي باشد. گروهي معتقدند كه تهيه طرح پژوهش، در واقع، «جهت يابي پژوهشي» مي باشد، به اين معنا كه پس از تهيه طرح، پژوهشگر فقط بايد خود را ملزم بداند كه در چارچوب طرح نوشته شده حركت نمايد.

 با توجه به گسترش دوره هاي كارشناسي و كارشناسي ارشد در دانشگاه هاي استان و نياز دانشجويان و نيز ساير پژوهشگران آزاد و شاغل در دستگاههاي دولتي و خصوصي نگارنده سعي نموده است كه به زبان ساده و با توضيح و بيان مطلب در حد متعارف -با توجه به محدود بودن صفحه نشريه- رئوس مطالب مربوط به تهيه و تنظيم طرح هاي پژوهشي را ارايه نمايد.

.1تعريف تحقيق يا پژوهش كلمه «تحقيق» در فرهنگ فارسي معين، رسيدن، درست كردن، پژوهيدن، پژوهش بررسي، مطالعه، حقيقت، واقعيت تعريف شده است.در لغت نامه دهخدا اين كلمه را «كُنه مطلب رسيدن، واقع چيزي را به دست آوردن» معنا كرده است.در اصطلاح علمي تحقيق يا پژوهش عبارت است از بكار گرفتن روش هايي منطقي و دقيق توام با طرح و انديشه براي كشف حقيقت.پژوهنده با انجام كارهاي پژوهشي منظم سعي بر اين دارد، واقعيت هاي پيرامون خود را به درست و صحيح شناخته و روابط حاكم بين امور را پيدا نمايد و در نهايت، پاسخ سوالهاي خود را يافته و راه حل مشكل و مسئله را پيدا كند.

2.انواع تحقيق با توجه به انگيزه پژوهنده در انجام يك كار تحقيقي، مي توان تحقيق را به دو نوع بنيادي و كاربردي تقسيم بندي نمود.الف- تحقيق بنيادي- در اين نوع تحقيق، پژوهشگر توجه اي به قابل استفاده بودن نتايج حاصل، در مسايل زندگي ندارد. كشف حقيقت و ارايه اطلاعات جديد انگيزه وي در پژوهش بوده حُسن و قُبه يافته ها مورد توجه نمي باشند.(اگرچه در بيشتر موارد كشف حقايق حاصل از اين نوع تحقيقات ممكن است در زمان انجام تحقيق، كاربردي نداشته و مورد توجه قرار نگيرد ولي، اغلب پس از گذشت مدتي نتايج تحقيقات بنيادي به صورت كاربردي مورد استفاده قرار مي گيرد).ب.تحقيق كاربردي- اين نوع تحقيق به منظور يافتن پاسخ براي مشكلات اجتماعي و انساني انجام گرفته و هدف پژوهشگر برخورد و ارايه راه حل براي آنها مي باشد. نظير شناخت عواملي كه باعث كم كاري و رشوه گيري در يك سازمان مي شود و يافتن راه حل براي آن.

3.فرضيه تحقيق فرضيه، بياني است حدسي يا علمي و مبتني بر دانش و آگاهي هاي قبلي پژوهشگر كه، روابط بين دو يا چند متغير را مورد بررسي قرار مي دهد. وقتي فرضيه اي را عنوان مي كنيم در حقيقت مي گوييم «اگر شرايط چنين و چنين رخ دهد، نتايج چنان و چنان خواهد شد». (فرضيه در واقع حالت خاصي از نظريه(تئوري) است. پژوهشگر با آزمون فرضيه، نظريه را شكل داده و دانش و آگاهي جديدي را توليد مي نمايد).با توجه به اين كه فرضيه بياني حدسي در باره روابط بين دو يا چند متغير است لذا، بايد با آزمايش سنجيده شود. يعني پژوهشگر در جريان تحقيق حدس هاي خود را امتحان مي كند تا، علت واقعي مشكل را يافته و راه حل درست را پيدا نمايد.اشاره شد كه پژوهشگر براي بيان چگونگي روابط بين متغيرها فرض هايي را مطرح ساخته و روابط متغيرها را معمولا مورد بررسي و دستكاري قرار مي دهد. حالت هاي مختلف چگونگي روابطي كه ممكن است بين متغيرها وجود داشته باشد به شرح زير است:

الف.فرضيه بررسي تفاوت تاثير- در اين فرضيه پژوهشگر به دنبال بررسي و مقايسه تفاوت تاثير دو يا چند متغير مستقل بر متغير وابسته مي باشد. مثال هايي از اين نوع فرضيه عبارتند از «بررسي نقش بكارگيري مديريت آمرانه و يا مديريت بر اساس مشورت با كاركنان و تاثير آن بر بازدهي كارخانه». يا «ميزان فشار رواني بر پرستاران بخش هاي مراقبت هاي ويژه با ميزان فشار رواني بر پرستاران بخش هاي داخلي و جراحي تفاوت ندارد». و يا «ميانگين نمره هاي دانشجوياني كه با روش «الف» آموزش داده مي شوند از ميانگين نمره هاي دانشجوياني كه به روش «ب» آموزش مي بينند بيشتر است».در اين گونه پژوهش ها براي آزمون فرض ها، نتايج به دست آمده از آزمون هاي آماري را با استفاده از مفاهيم آمار استنباطي مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهند.اگر تفاوت تاثير را [1]D و خطاي آماري را [2]E در نظر بگيريم، رابطه آماري و رياضي اين نوع فرضيه ها به صورت خواهد بود.ب.فرضيه بررسي ميزان همبستگي و رابطه چند متغير- در اين نوع از فرضيه ها پژوهشگر ميزان رابطه همبستگي و جهت آن بين دو يا چند متغير را بررسي و مطالعه مي نمايد. يعني پژوهشگر صرفاً درصدد كشف مقدار (شدت) و جهت همبستگي متغيرهاي مورد مطالعه مي باشد و نه يافتن رابطه علت و معلولي بين آنها. مثال «ميزان آگاهي بيماران قبل از جراحي با ميزان اضطراب آنها ارتباط دارد»و يا «بررسي پرداخت پاداش نقدي و رابطه ي آن با پيشرفت كار».در پژوهش هايي با اين گونه فرض ها، نتايج به دست آمده از آموزن هاي آماري مي تواند صفر تا يك باشد. «صفر» به معني نبودن رابطه همبستگي و «يك» بيانگر وجود رابطه همبستگي بسيار زياد(صددرصد) بين متغيرها مي باشد. اگر ارتباط و همبستگي بين متغيرها مستقيم (همسو) باشند همبستگي مثبت (+) و اگر بين متغيرها ارتباط معكوس وجود داشته باشد همبستگي منفي(-) خواهد بود.

 به عبارت ديگر اگر افزايش يك متغير باعث افزايش متغير ديگر شود و برعكس، مي گويند بين دو متغير رابطه مستقيم وجود دارد، و اگر افزايش يك متغير باعث كاهش متغير ديگر شود و برعكس، در اين حالت مي گويند بين دو متغير ارتباط معكوس وجود دارد. (مثال رابطه مستقيم، درآمد و پس انداز و مثال رابطه معكوس پس انداز و مصرف مي باشند.)اگر C[3] نشانه همبستگي وE[4] خطاي آماري باشد، در صورت عدم وجود رابطه بين متغيرها و در صورت وجود رابطه خواهد بود.پ. فرضيه بررسي وجود رابطه علت و معلولي- در اين قبيل از فرضيه ها، پژوهشگر به دنبال كشف و تعيين وجود رابطه علت و معلولي بين دو يا چند متغير است. به بيان ديگر هدف وي فقط تعيين ارتباط و همبستگي دو يا چند متغير نيست بلكه، ولي مي خواهد بيان كند كه متغيري (يا متغيرهايي) علت به وجود آمدن متغير ديگر است. مثال «علت پيشرفت دانشجويان رشته علوم اجتماعي هوش آنان مي باشد». يا «بررسي علل سقوط هواپيما شركت الف در مسير پرواز به شهر ب» و «بررسي علل ورشكستگي شركت ج»در اين گونه پژوهش ها نيز براي آزمون فرض ها، نتايج به دست آمده از آزمون هاي آماري را با استفاده از مفاهيم آمار استنباطي مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهند.اگر R[5] نشانه علت يك پديده و E خطاي آماري باشد، بيان آماري مسئله عبارت خواهد بود از

4.بيان فرضيه (موضوع تحقيق)موضوع تحقيق ممكن است از تجربه هاي انسان سرچشمه بگيرد كه در اين صورت بايد فرضيه اي ساخته و اين تجربه ها را در چارچوب فرضيه آزمون نمود. دومين منبع فرضيه، استفاده از نظريه هاي علمي است و سومين آبشخور فرضيه، بررسي پژوهش هاي ديگران و ادامه راه آنها مي باشد.مهمترين اقدام در كار پژوهش بيان موضوع مورد نظر به صورت علمي مي باشد. يعني مسئله مورد نظر را بايد به صورتي مطرح نمود كه روشن و گويا بوده و دامنه آن محدود باشد تا بتوان آن را در بوته آزمون قرار داد. مثال، انتخاب عنوان «بررسي وضعيت اقتصادي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان» قابليت پژوهش ندارد، چون مسئله مطرح شده كلي و مبهم است. «وضعيت اقتصادي» عنواني گويا نيست و ابهام زيادي دارد. هم چنين عنوان «دانش آموز» شامل كليه كساني مي باشد كه در مقاطع مختلف ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان تحصيل مي نمايند. و نيز محيط پژوهشي (مكاني كه پژوهش در آن انجام مي شود) بسيار گسترده است. براي اين كه پژوهش قابل اجرا باشد بايد عنوان آن را به صورت زير تغيير داد. مثال «بررسي وضعيت اقتصادي خانواده هاي كارمند، در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان سال دوم راهنمايي مدارس دولتي شهرستان بابل»5.فرضيه صفر (فرضيه پوچ يا آماري)فرضيه صفر در برابر (تقابل) فرضيه تحقيق قرار دارد. در فرضيه تحقيق، وجود «تفاوت» يا «همبستگي» و يا «رابطه علت و معلولي» بين چند متغير مطرح مي گردد. فرضيه صفر مي گويد «تفاوت»، «همبستگي» و يا «رابطه علت و معلولي» بين متغيرها وجود ندارد. مگر آن كه با ارايه دلايلي بتوان وجود آنها را آزمون و اثبات نمود.فرضيه پوچ يا آماري (فرضيه صفر) در واقع، هدفش رد فرضيه تحقيق مي باشد. اگر اين فرضيه پس از آزمون تاييد شود و مورد پذيرش قرار گيرد، به معني آن است كه فرضيه تحقيق رد شده و از نظر آماري معنا ندارد. اگر فرضيه پوچ پس از آزمودن رد شود، اين امر، بيانگر آن است كه فرضيه تحقيق مورد قبول بوده و از نظر آماري قابل پذيرش است. به مثال هايي از فرضيه تحقيق و فرضيه صفر(فرضيه پوچ يا آماري) توجه فرماييد:فرضيه تحقيق: «بين پرداخت پاداش نقدي به كارگران كارخانه الف و بازدهي كارخانه همبستگي وجود دارد» فرضيه پوچ: «بين پرداخت پاداش نقدي به كارگان كارخانه الف و بازدهي كارخانه همبستگي وجود ندارد».ف. ت: «بين تدريس به روش الف و تدريس روش ب تفاوت وجود دارد».ف. پ: «بين تدريس روش الف و تدريس روش ب تفاوت وجود ندارد».ف. ت: «ضعف آموزشي خلبان موجب سقوط هواپيماي شركت الف در مسير پرواز شهر آ به شهر ب شده است».ف. پ: « ضعف آموزشي خلبان موجب سقوط هواپيماي شركت الف در مسير پرواز شهر آ به شهر ب نشده است».ف. ت: سربازان بي سواد، بعد از خدمت سربازي، باسواد شده، مهارتي كسب نموده و روحيه همكاري در آنها تقويت مي گردد».ف. پ: «رفتار سربازان بي سواد، قبل و بعد از خدمت سربازي يك سان بوده و تغييرات مهمي در آنها به وجود نمي آيد».ف. ت: «نظام جديد آموزش و پرورش باعث مي شود تا دانش آموزان به استعدادهاي دروني خود بيشتر از توجه به قبولي در دانشگاه ها اهميت دهند».ف. پ: «نظام جديد آموزش و پرورش نتوانسته موجباتي را فراهم سازد تا دانش آموزان به استعدادهاي دروني خود بيشتر از توجه به قبولي در دانشگاه ها اهميت دهند».رابطه رياضي بين متغيرها در فرضيه صفر:الف. در مورد «تفاوت» مي باشد، يعني بين عملكرد متغيرها تفاوتي نيست.ب. در مورد «همبستگي» مي باشد، يعني بين متغيرها رابطه همبستگي وجود ندارد.پ. در مورد «رابطه علت و معلولي» مي باشد، يعني بين متغيرها رابطه علت و معلولي وجود ندارد.6.تعريف متغيرمتغيرها، آن شرايط يا خصوصياتي هستند كه بتوانند تغيير نمايند. مثلاً در پژوهش «بررسي ميزان فشار رواني در پرستاران شاغل در بخش مراقبت هاي ويژه بيمارستان هاي دولتي تهران و ارتباط آن با كيفيت مراقبت هاي پرستاري ارايه شده توسط آنها». موارد زير جزو متغيرهايي هستند كه بايد مورد مطالعه قرار گيرند. الف. ميزان فشارهاي رواني ب. كيفيت مراقبت هاي پرستاريمتغيرها از نظر نقشي كه در تحقيق دارند به سه دسته تقسيم مي شوند:الف. متغير مستقل يا تاثيرگذار- اين متغير در تغييرات خود مستقل بوده و به ساير عوامل پژوهش دستكاري و كنترل مي كند تا رابطه علت و معلولي انها را با متغير ديگر- در موقعيتي ويژه- مشاهده و بررسي نمايد. در مثال بالا «ميزان فشار رواني» پرستاران، متغير مستقل است.ب.متغير وابسته يا تاثيرپذير- آن شرايط و ويژگي اي است كه وقتي پژوهشگر، متغير مستقل را در موضوع تحقيق وارد يا خارج نموده و يا آن را تغيير مي دهد، ظاهر يا محو شده و يا تغيير نمايد. به بيان ديگر متغير وابسته به خودي خود وجود نداشته و محصول اِعمال و يا تغييرات متغير مستقل است. در مثال بالا «كيفيت مراقبت هاي پرستاري» متغير وابسته است.پ. متغيرهاي ناخواسته (نامربوط)- در تحقيات علوم تجربي(مادي)، تمام متغيرها تحت كنترل پژوهشگر مي باشد. به بيان ديگر دانشمندان علوم مادي با پديده هايي رو به رو هستند كه فيزيكي بوده و در كنترل آنهاست. ولي، در تحقيقات علوم انساني كه موضوع اساسي آن «رفتار» انسان به طور كلي است، متغيرهاي ناخواسته زيادي وجود دارند كه كنترل تمام آنها غيرممكن مي باشد.متغيرهاي ناخواسته متغيرهايي هستند كه، يا مورد نظر پژوهشگر نبوده و يا وي قادر به كنترل آنها نمي باشد ولي، بر نتيجه تحقيق تاثير مي گذارد. در مثال ياد شده، سن پرستاران، جنس پرستاران، نوع بيماران بستري در بخش، مديريت بيمارستان و سطح استانداردهاي بيمارستان، جزو متغيرهاي ناخواسته مي باشند كه، بر كيفيت كار پرستاران تاثير مي گذارد و چنانچه كنترل و يا حداقل شناسايي شوند نتيجه پژوهش را غير قابل اعتماد خواهد ساخت.برخي از متغيرهاي ناخواسته قابل كنترل پژوهشگر نمي باشد ولي، بايد بايد آنها را شناسايي نموده و در قسمت «محدوديت هاي پژوهشي» به آنها اشاره نمايد. متغيرهاي ناخواسته اي هم وجود دارند كه توسط پژوهشگر قابل كنترل مي باشد، اين قبيل متغيرها در واقع محدوديتي است كه پژوهشگر خودش ايجاد مي نمايد. اين محدوديت ها بايد در قسمت «محدوديت هاي پژوهشگر» در پايان تحقيق اشاره شود.7.زمينه و تاريخچه موضوع پژوهش (ادبيات پژوهش)در اين قسمت اهميت مسئله پژوهش شرح داده مي شود يعني، خواننده با مطالعه اين قسمت متوجه مي شود كه به چه دلايلي لازم بوده و ضرورت داشته تا اين پژوهش انجام گيرد در اين بخش تاريخچه موضوع پژوهش توسط ديگران، نتايج مطالعات انجام گرفته در گذشته و كتاب ها، مجله ها، مقاله ها و ... و هر نوع بررسي انجام شده در باره موضوع تحقيق توسط ديگران مطرح مي شود.8. سوال هاي ويژه پژوهش قبلاً گفته شد كه فرض هاي پژوهش بايد مورد آزمايش قرار گيرد و در نهايت مشخص شود كه مورد قبول هستند يا خير. در برخي از پژوهش ها، طرح فرض ها به شكلي كه بتوان از طريق آزمون هاي آماري، پذيرش يا رد آنها را آزمود ميسر نيست. در اين موارد فرض هاي تحقيق به صورت سوال مطرح مي شود كه به آن «سوال هاي ويژه پژوهش» مي گويند. پژوهشگر، در پايان كار بايد قادر باشد به اين سوال ها پاسخي مناسب دهد. براي مثال، در ارتباط با موضوع «بررسي ويژگي هاي رواني- اجتماعي نوجوانان بزهكار» سوال ها مي تواند به صورت زير مطرح شود و پژوهشگر پس از انجام پژوهش پاسخ آنها را به دست خواهد آورد:الف. نوجوانان بزهكار داراي چه زمينه هاي فردي مشترك هستند؟ ب. نوجوانان بزهكار داراي چه زمينه هاي خانوادگي مشترك هستند؟پ. نوجوانان بزهكار داراي چه زمينه هاي اقتصادي مشتركي هستند؟9. پيش فرض هاپيش فرض ها بيانيه هايي درباره ويژگي هاي موضوع يا جامعه مورد بررسي هستند كه درستي و اعتبار آنها پذيرفته شده و مورد قبول بوده و نيازي به استدلال ندارد. در واقع موضوع پژوهش و انجام آن بر اساس اين پيش فرض ها بنا شده است. پيش فرض ها مانند پايه هايي هستند كه ساختمان پژوهشي بر روي آنها بنا ميگردد. چنانچه اين پايه ها وجود نداشته يا سست باشد كار پژوهشگر قابل نقد و ايراد بوده و مي توان وي را مورد سوال قرار داد. پژوهشگر بايد پيش فرض هاي مربوط به پژوهش خود را به خوبي شناسايي كرده و به صورت روشن و صريح بيان نمايد. به چند مثال زير توجه فرماييد: در ارتباط با موضوع تحقيق «ارزيابي كيفيت مراقبت هاي پرستاري» پيش فرض عبارت است از «بيماران نياز به مراقبت هاي پرستاري دارند و بدون اين مراقبت ها حياتشان در خطر است». يا در موضوع تحقيق «تاثير حركت دادن بيمار در جلوگيري از تشكيل شدن لخته خون در رگ ها». پيش فرض عبارت است از «توقف خون و يا حركت كند خون در رگ ها تشكيل لخته را تسريع مي كند». يا در تحقيق «مطالعه روش تدريس در يك دانشكده پرستاري». موضوع پيش فرض اين است «پرستاري مانند نظام هاي عملي ديگر احتياج به روش آموزشي دارد كه دانشجو را قادر سازد تا دانش خود را در عمل به كار برد».10.روش انجام پژوهشيدر كتاب هاي روس تحقيقي، روش هاي پژوهش به تفاوت از سه تا هشت روش ذكر شده است. در اين مقاله به هشت روش مزبور، به صورت خلاصه، اشاره مي شود.الف. روش پژوهش تاريخي- در تحقيقات تاريخي(منظور از كلمه «تاريخ» در اين روش مسايل مربوط به حوادث تاريخي نمي باشد) هدف اين است كه، با جمع آوري اطلاعات قابل قبول و مستند، حقايق مربوط به يك موضوع خاصي در گذشته آشكار شود، مثال: «بررسي وضعيت صادرات و واردات ايران در دوران حكومت صفويه».«بررسي وضعيت اجتماعي زنان در دوره پهلوي اول»هر يك از دو موضوع فوق مي تواند مورد تحقيق قرار گيرد. در مورد اول محقق مي تواند به دنبال اين فرضيه باشد كه صادرات و واردات ايران جهت نفوذ بيگانگان در ايران، رونق گرفت. و در مورد دوم، محقق به دنبال آزمون اين فرضيه مي رود كه مثلا «آزادي به زنان براي از بين بردن هويت ديني صورت گرفته است».ب. روش پژوهش توصيفي- در اين روش، توصيف عيني حوادث و رويدادها مورد بررسي قرار مي گيرد. سرشماري هاي عمومي در كشور، جمع آوري عقايد و نظرهاي مردم در مورد يك موضوع يا يك فرد خاص و بررسي موقعيت هاي شغلي فارغ التحصيلان دبيرستان البرز تهران مواردي از پژوهش توصيفي مي باشند.پ. روش تحقيق موردي و زمينه اي- اگر پژوهشگر قصد انجام پژوهش در مورد موضوعي خاص يا زمينه اي ويژه را داشته باشد، استفاده از اين روش بسيار مناسب مي باشد. در اين روش، پژوهشگر «آن چه كه هست» يا «واقعيت» را بطور گسترده و كامل مورد مطالعه و بررسي قرار داده و پس از تحليل توالي و روابط عوامل «آن چه كه هست»، «آن چه كه بايد باشد» يا «حقيقت» را ارائه مي دهد. به عنوان مثال، اگر موضوع پژوهش «بررسي نظام برنامه ريزي درسي آموزش پزشكي ايران و ارايه الگويي براي آن» باشد، استفاده از اين روش مناسب مي باشد.با استفاده از اين روش يك بررسي تطبيقي بين نظام برنامه ريزي درسي آموزش پزشكي چند كشور انجام مي گيرد. نتايج حاصل از اين بررسي، تصوير كامل و سازمان يافته اي از نظام آموزش پزشكي ايران را نشان خواهد داد. (آن چه كه هست). سپس ضرورت تغيير و نهادينه كردن نظام علمي برنامه ريزي درسي آموزش پزشكي در ايران، با ارايه دلايل و الگوهاي پيشنهادي براي آن بيان مي شود. (پيشنهادها يا آن چه كه بايد باشد). از اين روش مي توان براي مطالعه مشخصات رفتاري افراد نيز استفاده نمود. به عنوان مثال «بررسي ويژگي هاي سربازي كه مرتكب غيبت هاي متوالي مي شود» يا «بررسي ويژگي هاي رفتاري مردم شهر الف».لازم به توضيح است كه حاصل پژوهش موردي و زمينه اي فقط در همان جامعه مورد بررسي كاربرد داشته و يافته هاي آن را نمي توان به ساير جوامع تعميم داد.ت. روش پژوهش تداومي و مقطعي- اگر پژوهشگري علاقه مند باشد كه تغييرات يك يا چند متغير را در طول زمان بررسي نمايد، بايد از روش مزبور استفاده نمايد. به عنوان مثال در پژوهشي با موضوع «بررسي تغييرات رفتاري جوانان بي سواد در طول مدت دو سال خدمت سربازي». و يا موضوع «تغييرات رشد جسماني و يا عقلاني كودكان منطقه الف از ابتداي تولد تا هفت سالگي» مي توان از روش مزبور استفاده نمود. در اين صورت بايد در مورد مثال دوم- تعدادي كودك به صورت نمونه گيري علمي در منطقه مورد نظر انتخاب نمود و مدت هفت سال آنها را تحت نظر قرار داد.ث.روش تحقيق همبستگي و همخواني- اگر هدف پژوهشگر شناخت رابطه بين متغيرها باشد بايد از اين روش استفاده نمايد. به عنوان مثال در پژوهشي با عنوان «بررسي رابطه بين موقعيت اقتصادي خانواده كارگران و نقش آن بر پيشرفت تحصيلي فرزندان» پژوهشگر نظرش شناخت رابطه و همبستگي بين دو متغير «موقعيت اقتصادي» و «پيشرفت تحصيلي» مي باشد.در بررسي همبستگي بين متغيرها سه نكته بايد روشن شود.1.آيا بين متغيرها رابطه و همبستگي اي وجود دارد 2.وجود دارد مقدار اين رابطه(همبستگي)را بايد به دست آورد.3.جهت رابطه بين متغيرها چگونه است. همسو و مثبت است يا غير همسو و منفي.ج. روش پژوهش پس از وقوع (پژوهش هاي علّّي)- هنگامي كه متغير وابسته (حادثه يا رويداد) در دسترس بوده و هدف پژوهش يافتن علت يا علل به وجود آمدن رويداد باشد مي توان از اين روش استفاده نمود. بعنوان مثال فردي خودكشي مي نمايد و يا هواپيمايي سقوط مي كند. يافتن علل و انگيزه هاي خودكشي و يا شناخت علل سقوط هواپيما، موضوع پژوهشي علي را شكل مي دهد، يعني پژوهشگر در تلاش شناسايي علل و انگيزه ها مي باشد.در اين روش امكان دستكاري و يا كنترل كردن متغير يا متغيرهاي مستقل براي پژوهشگر وجود ندارد.لازم به ذكر است كه در بررسي مسايل مربوط به علوم انساني و رفتاري نمي شود براي حادثه يا رويدادي علتي خاص- يك علت- مطرح نمود. به عنوان مثال، اگر نوجواني دست به خودكشي مي زند و يا از خانه فرار مي كند، اگر اعتياد به مواد مخدر در جامعه اي زياد مي شود، اگر ميزان مصرف نوشابه هاي الكلي در جامعه اي افزايش مي يابد و يا اگر تعدادي از دانش آموزان در مقاطع مختلف تحصيلي، ترك تحصيل مي كنند، عوامل بسيار زيادي در پديدآمدن اين رويدادها موثر بوده اند كه پژوهشگر بايد سعي كند همه اين عوامل را شناسايي نمايد. روش پژوهش تجربي حقيقي- پژوهشگر در اين روش نظير پژوهشگر علوم تجربي عمل مي نمايد. در تحقيقات علوم تجربي دو گروه آزمودني(نمونه) مورد نياز پژوهشگر مي باشد. گروهي كه تحت تاثير متغير مستقل قرار مي گيرند (گروه آزمايشي يا گروه تجربي) و گروهي كه از متغير مستقل به دور هستند، يعني تحت تاثير متغير مستقل قرار نمي گيرند. (اين گروه را گروه شاهد يا گروه كنترل مي گويند).پژوهشگر علوم انساني، در صورت استفاده از روش تحقيق تجربي حقيقي، بايد مانند پژوهشگر علوم تجربي عمل نمايد، يعني يك نمونه از جامعه آماري(آزمودني را تحت تاثير متغير مستقل قرار مي دهد و تاثير متغير مستقل را بر آزمودني بررسي مي نمايد. و سپس نتايج را، با گروهي ديگر از آزمودني كه تحت تاثير متغير مستقل قرار نداشته اند، مقايسه مي نمايد. به عنوان مثال در «بررسي نقش تشويق در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دبستاني شهر الف با استفاده از گروههاي تجربي و شاهد». پژوهشگر ابتدا فرضيه يا سوال ها و يا اهداف ويژه اي را مطرح مي نمايد. مثلا «تشويق موجب پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دبستاني است». سپس جامعه آماري، محيط پژوهش، روشهاي تحليل آماري و روشهاي گردآوري اطلاعات را بيان مي كند. در مرحله بعد با استفاده از روش تصادفي، نمونه گيري انجام شده و دو گروه تجربي(گروهي كه قرار است مورد آزمايش قرار گيرد) و گروه شاهد(گروهي كه تحت آزمايش قرار نمي گيرد) انتخاب مي شوند. گروه تجربي در طي مدت مورد نظر (يك ترم يا يك سال تحصيلي) مورد تشويق قرار مي گيرد ولي گرصه پژوهش و پيشنهادهادر برخي از پژوهش ها و رساله هاي تحصيلي فصل هاي چهارم و پنجم در يكديگر ادغام مي شود. علاوه بر فصل هاي بالا، در ابتدا قبل از فصل اول پيش گفتار، فهرست مطالب، جدول ها و شكل ها و پس از فصل ششم فهرست منابع، نمونه اي از پرسش نامه ها- در صورت استفاده- و نمونه اي از مكاتبه هاي انجام شده با دستگاه ها، براي كسب اطلاعات ، ارايه مي گردد. فهرست منابع1.خليلي شوريني، سياوش، روش هاي تحقيق در علوم انساني- انتشارات يادواره كتاب تهران 13752.دلاور، علي، مباني نظري و عملي پژوهش در علوم انساني و اجتماعي- انتشارات رشد. تهران 13743.ساده، مهدي، روش هاي تحقيق با تاكيد بر جنبه هاي كاربردي- انتشارات هما- تهران 13754.معين، محمد، فرهنگ فارسي- انتشارات اميركبير- تهران 13715. نادري، عزت الله، سيف نراقي، مريم، روش هاي تحقيق و چگونگي ارزشيابي آن در علوم انساني- انتشارات بدر- تهران 13766. نبوي، بهروز، مقدمه اي بر روش تحقيق در علوم اجتماعي- انتشارات فروردين- تهران 1375
منبع:
www.kar-afarini.com/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=52
 


 


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۱۰ ] [ مشاوره مديريت ]

 

اشتباه هاي رايج در طرحهاي پژوهشي
 

   اشتباهات متداول در تدوين يك مطالعه تحقيقي


          1- انتخاب مسئله تحقيق را تا گذراندن تمام دروس يا بيشتر آنها به تعويق مي اندازند

          2- اولين ايده تحقيقي يا موضوع پيشنهادي را بدون انجام بررسي انتقادي مي پذيرند

          3- مسئله اي را براي تحقيق انتخاب مي كند كه خيلي وسيع يا خيلي مبهم است

          4- فرضيه هاي تحقيقي مبهم يا غير قابل آزمايش را تدوين مي كند

 

  اشتباهات متداول در مطالعه منابع مربوط به موضوع تحقيق

          1- به خاطر شروع هرچه زودتر تحقيق ادبيات تحقيقي مربوط را با شتاب زدگي مطالعه مي كنند .

          2- بيش از حد بر منابع دست دوم ، اعتماد وتاكيد مي كنند .

          3- در هنگام مطالعه مقاله هاي تحقيقي ،بر روي يافته هاي پژوهشهاي گذشته تمركز كرده واز بررسي روشهاي جمع آوري واندازه گيري در آن پژوهشها خود داري  مي كنند

          4- منابع ديگري را نظير روزنامه ومجله هاي عمومي كه اغلب شامل مقاله ها وبحثهاي مفيدي در زمينه موضوع مورد تحقيق هستند ،ناديده مي گيرند

          ادامه اشتباهات مربوط به بررسي منابع

          5- در تعريف دقيق ورضايت بخش ازعنوان تحقيق كوتاهي مي كنند وهمين امر ،موجب محدود شدن مطالعه ادبيات تحقيق مي شود.مرورگسترده ووسيع منابع نيز ممكن است موجب دلسردي شود.

          6- اطلعات كتابشناختي را نادرست يادداشت مي كنند ،به طوري كه در صورت نياز نمي توانند آنها را پيدا كنند

          7- بدليل عدم درك روشن طرح تحقيق توسط دانشجو ،مطالب وموارد بي اهميت زيادي فيش برداري مي شود.

 

 اشتباهات متداول در جمع آوري داده ها

          1- به برقراري وحفظ ارتباط با آزمودنيها توجه كافي نشان نمي دهند .اين امر منجر به نگرش منفي در آزمودنيها وكاهش اعتبار مي شود.

          2- به منظور سهولت تغييراتي را در نحوه انتخاب آزمودنيها ايجاد مي كنندودر نتيجه باعث تضعيف طرح تحقيق مي شوند

          3- در تشريح اهداف ادازه گيري تحقيق براي افراد متخصص كوتاهي مي كنند

          4- در ارزشيابي روشهاي اندازه گيري موجود قبل از انتخاب روش نهايي كوتاهي مي كنند .اين مسئله باعث مي شود از روشهاي بي اعتبار ووسايل اندازه گيري نامناسب در تحقيق استفاده شود.

          ادامه اشتباهات جمع آوري اطلاعات

          5- ابزارهايي رادراندازه گيري خود به كار مي برند كه از پايايي زيادي برخوردار نيستند

          6- روشهايي را براي اندازه گيري به كار مي برند كع شرايط لازم را براي اجرا ندارند

 

اشتباهات متداول در كاربرد وسايل اندازه گيري

          1- به اعتبار محتوايي ابزار توجه نمي كنند

          2- نقش مجريان تحقيق در در جمع آوري داده هارا كنترل نمي كنند

          3- اعتبار وپايايي وسايل اندازه گيري را به صورت كلي بررسي مي كنند

          4- بدون ارزشيابي اعتبارداده ها ،فرض مي كنند ابزار آنچه را ادعا مي كند مي تواند اندازه گيري كند

          5- وسايلي را براي اندازه گيري به كار مي برند كه براي اجرا وتجزيه وتحليل آن آموزش كافي نديده اند

          6- وقت زيادي را براي اجراي آزمونهاي طولاني به كار مي برند ، وآزمونهاي كوتاهتر را كه هدف را اندازه گيري مي كنند مورد استفاده قرار نمي دهند.

          7- وسايل اندازه گيري را قبلا به صورت آزمايشي اجرا نمي كنند

 

 اشتباهات رايج در استفاده از ابزار آماري )تكنيكهاي آماري (

               1- ابزارهاي آماري صحيح يا مناسبي را براي تجزيه وتحليل موضوع مورد استفاده ،انتخاب نمي كنند .

          2- داده هاي تحقيقي را جمع آوري مي كنند ، سپس مي كوشند براي تجزيه وتحليل آنها ابزار آماري مناسبي پيدا كنند .

          3- در مطالعاتي كه مي توان روشهاي آماري مختلفي را به كار برد ،تنها ازيك روش آماري استفاده مي كنند.اين امر اغلب به ناديده گرفتن نتايجي منجر مي شوند كه مي توانندسهم مهمي در پايان نامه داشته باشند .

          4- از ابزار آماري در موقعيتهايي استفاده مي كنند كه داده ها ،مفروضه هايي را كه ابزار ها بر آنها مبتني هستند ، برآورده نمي كنند .

          ادامه اشتباهات مربوط به تكنيكهاي آماري

          5- در بيان اختلافهاي جزيي كه از نظر آماري معني دار هستند اغراق مي كنند .

          6- درشرايطي كه نمي توانند از همبستگي پيرسون استفاده كنند، از به كار بردن روشهاي تحليلي همبستگي ،خودداري مي كنند.

          7- اغراق در تفسير معني ضريب همبستگي 

 

 اشتباهات متداول در طرح وروش تحقيق

          1- جامعه آماري مورد بررسي را به طور دقيق تعريف نمي كنند.

          2- نمونه هايي با حجم كم را انتخاب مي كنند ودر نتيجه نمي توانند زير گروههاي موجود درتحقيق رامورد تجزيه وتحليل قرار دهند .

          3- سعي مي كنند از پاسخگوياني استفاده كنند كه داوطلب شركت در تحقيق هستند.

          4- طرح تحقيق خودرا به خاطر سهولت اجرا وجلب توجه مديران يا سفارش دهندگان در هنگام اجراي طرح تغيير مي دهند ودر نتيجه از اعتبار طرح مي كاهند.

          5- در انجام تحقيق مي كوشند تا داده هاي بيشتري را جمع آوري كنند وهمين امر سبب فشار زياد به آزمودنيها ودر نتيجه منجر به عدNT>


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۰۸ ] [ مشاوره مديريت ]

 

فهرست برخي از پايگاههاي مرتبط با پايان نامه ها


www.irandoc.ac.ir

دستيابي به اطلاعات علمي:پايان‌نامه‌ها، طرحهاي پژوهشي، همايشها، مقاله‌‌ها و گزارش هاي دولتي

  www.iska.ir/PayBody.asp?Page=1

جستجو در پايان‌نامه‌هاي قرآني دانشجويان ايران

 www.miu.ac.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=322

جستجو در پايان نامه هاي دفاع شده مركز المصطفي العالميه

  http://kamyarsedaghat.blogfa.com/cat-15.aspx

نمونه اي از عناونين پايان نامه هاي تربيت مدرس با محوريت انديشه هاي علامه طباطبايي و شهيد مطهري

 http://fegh-arak.blogfa.com/post-15.aspx

عناوين پايان نامه هاي دوره كارشناسي ارشد رشته فقه و مباني حقوق اسلامي دانشگاه آزاد اسلامي اراك

 www.kargah82.blogfa.com/post-1.aspx

موضوعات و عناوين پايان نامه هاي دانشجويان رشته معارف اسلامي و فرهنگ و ارتباطات

 www.hadith.ac.ir/view.aspx?pageid=155

چكيده و عناوين پايان نامه‌هاي علوم حديث

 http://ka110.blogfa.com/post-1239.aspx

معرفي برخي عناوين پايان نامه هاي دانشگاه تربيت مدرس در حوزه حقوق فقه و قرآن

 www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=51478&

كتاب، پايان نامه و كتابشناسي امام خميني (ره)

 www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=54689

پايان نامه، كتاب و كتاب شناسي توحيد

 www.nahad.ir/Payannamehdini

مشخصات برخي از پايان نامه هاي در سايت نهاد مقام معظم رهبري در دانشگاهها

 www.navideshahed.com/fa/index.php?Page=archive&ID=33

چكيده  و اطلاعات پايان نامه هاي پايگاه اطلاع رساني فرهنگي شاهد


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۰۶ ] [ مشاوره مديريت ]

 

رهنمود هايي پيرامون شناسايي و انتخاب موضوع پايان نامه

(براي پژوهشهاي پيمايشي حوزه هاي علوم انساني و اجتماعي)

مرحله اول:ملاحظات و نكات اوليه

1. مطالعه اجمالي در برخي زمينه هاي مورد علاقه و مهم
2. جستجو در برخي پايگاهها و نيز اينترنت تحت عبارت "موضوعات پژوهشي"(research topics)و يا    اولويت هاي پژوهشي"(research priorities) و يا "مباحث پژوهشي"( issues for research) و يا "پيشنهادهايي براي پژوهشهاي بيشتر"(further research) در حوزه هاي دلخواه براي آگاهي از موضوع هاي بالقوه مناسب.
3. مطالعه و وارسي "پيشنهادهايي براي پژوهشهاي بيشتر" در فصل آخر پايان نامه ها براي آگاهي از موضوع هاي بالقوه مناسب.
4. صرف وقت بيشتر و مطالعه عميق تر و تحليلي تر در باره موضوع هاي مطرح
5. مشورت با استادان و ساير دانشجويان آگاه و منتقد در مورد موضوع هاي قابل قبول و مطرح
6. توجه به علاقه و يا تجربه استاد مربوطه به موضوع پيشنهادي

مرحله دوم:بررسي و تحليل مقوله ها و نكات مورد توجه در انتخاب موضوع

1. علاقمند بودن به موضوع
2. نو بودن موضوع (تكراري و يا تقليدي صرف نباشد)
3. ارزشمند بودن موضوع:
4. مطرح بودن در سطح سازمان، ملي يا منطقه اي يا جهاني
5. منطقي بودن و نه فريبنده بودن
6. كاربردي بودن (در مورد پژوهشهاي غيربنيادي):امكان استفاده از نتايج در كوتاه مدت يا ميان مدت (بتواند به يك نياز مهم پاسخ دهد)
7. مطرح بودن به منزله مسئله (امكان تعريف يك مسئله جديد مبتني بر پيشينه پژوهش يا تجربيات حرفه اي و شخصي)
8. امكان طرح و تعريف سؤال يا فرضيه بر اساس مسائل عملي يا نظري.
9. سئوالهاي مشخص، عيني و هدفمندي را بتوان طرح كرد.
10. براي پاسخ به سئوالها، راه حل علمي و روش مناسب وجود داشته باشد.
11. امكان عملي اجراي پژوهش.
12. انجام مراحل تحقيق با دشواري غيرعادي همراه نباشد.
13. مراحل كار به لحاظ طول زمان مورد نظر (با توجه به مقررات دانشگاه مربوطه)قابل انجام باشد.
14. مطالعات نظري و دستيابي به منابع براي مطالعه امكان پذير باشد.
15. نمونه معرف (نماينده) جامعه پژوهش قابل دسترس بوده و افراد مايل به همكاري باشد (مثلا به پرسشنامه ها در زمان مقرر پاسخ دهد يا در مصاحبه شركت كند)
16. شيوه گردآوري اطلاعات (توزيع پرسشنامه و يا مصاحبه و يا راه هاي ديگر)در مدت زمان مشخص قابل انجام باشد.
17. اطلاعات مورد نياز قابل دسترس و گردآوري باشد.
18. امكان انجام پژوهش، به لحاظ روش تحقيق (وجود يك يا چند روش براي آزمون كردن)وجود داشته باشد.
19. امكان ادامه پژوهشهاي بيشتر در همان زمينه
20. پيشنهادهاي جديدي را بتوان از دل پژوهش براي پژوهش هاي آتي مطرح كرد.
21. امكان استخراج و چاپ چند مقاله در آن زمينه (توليد دانش جديد)

مرحله سوم:تصميم گيري كلي

1. تدوين يك فهرست از موضوع هاي مناسب بر اساس توجه به معيارهاي مرحله دوم
2. بررسي مجدد تك تك موضوع ها با نگاه منطقي و واقع بينانه
3. حذف برخي از موضوع ها كه امكان انجام تحقيق و رسيدن به نتيجه مطلوب در آنها دشوار است.
4. انتخاب حداكثر دو يا سه موضوع مناسب براي تحقيق
5. بررسي هر يك از موضوع ها به لحاظ وجود منابع اطلاعاتي و وجود استاد راهنما (موضوع در حوزه توجه به تخصص و علاقه حداقل يكي از استادان باشد)
6. مشورت با يك يا دو استاد در باره موضوع هاي پيشنهادي و مسائل مرتبط با آنها
7. گرفتن تائيد اوليه از يك يا دو استاد در مورد مناسب بودن يكي از موضوع ها

مرحله چهارم:محدودكردن دامنه موضوع

1. مطالعه متون علمي براي پي بردن به فضاهاي خالي براي تحقيق در آن موضوع
2. بيان موضوع محدود شده در قالب عبارت (عنوان پايان نامه)
3. مشورت مجدد با استادان مربوطه در مورد موضوع محدود شده
4. تائيد موضوع نهايي پس از انجام اصلاحات لازم در عنوان
5. مطالعه مجدد متون علمي براي يافتن و تدوين مسئله پژوهش
6. نوشتن سئوالها و يا فرضيه هاي مناسب براي تحقيق
7. مشورت با استادان مربوطه و تائيد مسئله ها و يا فرضيه ها

مرحله پنجم:انجام ساير گامهاي پژوهش كه در طرح پيشنهادي(proposal) مشخص مي شود:
1. مشخص كردن روش تحقيق
2. مشخص كردن جامعه پژوهش
3. مشخص كردن شيوه نمونه گيري
4. مشخص كردن ابزار گردآوري اطلاعات
5. اجراي مراحل عملي كار
6. تدوين گزارش تحقيق
 

تدوين: رحمت الله فتاحي
منبع:انجمن كتابداري و اطلاع رساني ايران گروه پژوهش


http://dglib.ir/m/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=1


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۰۴ ] [ مشاوره مديريت ]

 

چگونه موضوع پايان نامه، انتخاب كنيم ؟ 
 

انتخاب موضوع پايان نامه براي اغلب دانشجويان بسيار مشكل مي باشد. گاهي اوقات انتخاب موضوع تا ترم هاي پاياني طول مي كشد و اين امر موجب به تأخير افتادنِ اتمام دروه تحصيلي مي گردد. چند نكته درباره انتخاب موضوع پايان نامه توصيه مي كنيم:

1ـ  موضوع پايان نامه را هر چه زودتر انتخاب كنيد. بهتر است از همان ترم اول دست به كار شويد.

2ـ براي اينكه انتخاب موضوع آسانتر شود، توصيه مي شود تحقيقات كلاسي را مرتبط با گرايشي كه قصد پايان نامه نوشتن درباره آن داريد متمركز كنيد تا ضمن آشنايي بيشتر با موضوع، آشنايي با منابع و...، به انتخاب موضوع نزديكتر شويد. البته مي بايست از همان ترم هاي اول دست به كار شويد. به طور مثال اگر رشته شما اديان باشد و قصد داريد تا درباره دين يهود به مطالعه و نوشتن پايان نامه بپردازيد مي توانيد به طور رگونه تحليلي درباره آنها عاجز است با مشاهده‌گري كه هر واقعيت اجتماعي را با روش بيني و نكته سنجي علمي تبيين وتفسير مي‌كند آنست كه مشاهده گر اول فاقد اطلاعات تئوريك درباره پديده هاي اجتماعي بوده در حاليكه مشاهده‌گر دوم از اطلاعات نظري گسترده‌اي برخودار است و هر واقعيت يا پديده را با بياني عملي تعريف نموده و آنرا با پديده‌هاي ديگر در رابطه علي قرار مي‌دهد .
زمينه سنجي : زمينه سنجي با تحقيق مقدماتي مرحله كوتاهي است كه غالباً در پژوهشهاي ميداني قبل از ارائه فرضيه و تجديد جامعه مورد مطالعه قرار مي‌گيرد. در تحقيق مقدماتي معمولاً از تكنيك مشاهده و گاهي نيز از "فهرست سئوالات" استفاده مي‌شود.
در اين مرحله سعي مي‌شود تا ويژگيهاي كلي و ابعاد جامعه مورد مطالعه شناسائيي گرديده و در صورتيكه قصد نمونه‌گيري داشته باشيم, بتوانيم نمونه‌هاي خود را با توجه به گونه‌گوني جغرافيائي و تنوع اقليمي و ساخت اقتصادي , اجتماعي منطقه انتخاب نمائيم . در تحقيقات ميداني گاه نيز بجاي "زمينه سنجي", اصطلاح "ديد كلي " را بكار مي‌برند كه منظور همان مشاهده كلي و عمومي محقق قبل از ارائه فرضيه و محدود نمودن دقيق جامعه مورد مطالعه است .
3-جمع آوري اطلاعات تحقيق
مرحله بعدي كار تحقيق كه مرحله بسيار با اهميتي نيز محسوب مي‌گردد, زماني است كه پس از انجام مقدمات كار يعني مشخص و معين شدن جامعه مورد مطالعه و تنظيم فرضيه‌ها با توسل به تكنيك هاي خاصي ,اطلاعات و ارقام لازم را از جامعه مورد مطالعه جمع آوري مي‌كنيم .
مهمترين تكنيكهاي جمع آوري اطلاعات
۱-پرسشنامه تحقيقاتي ۲-مشاهده در تحقيق ۳-استفاده از فيش ۴- نمونه گيري ۵- مونو گرافي

۱-پرسشنامه تحقيقاتي
پرسشنامه يكي از شيوه‍هايي است كه در كار تحقق رواج فراوان دارد و در جامعه شناسي بيش از هر تكنيك ديگر از آن استفاده مي‍شود. پرسشنامه بصورت مختلف زير مورد استفاده قرار مي‍گيرد:
تكميل پرسشنامه توام با مصاحبه
در اين شيوه با پاسخگو خود پرسشنامه را در دست گرفته و سئوالات را به ترتيب طرح نموده و جواب آنها را پس از دريافت از پاسخگو در پرسشنامه مي‍نويسد.
معمولا اين نوع استفاده از پرسشنامه در جوامع يا محافلي اعمال مي‍گردد كه سطح سواد و آگاهيهاي عمومي نسبتاً پايين بوده و پاسخگويان شخصاً قادر به خواندن سئوالات و يا درك مفهوم آنها نيستند. در مواردي هم جواب به يك سئوال معين مثلاً مقدار در آمد ساليانه يك كشاورز و يا مقدار مصرف ماهانه يا سالانه قند و شكر يا سيگار مورد استفاده و يا حتي محاسبه مقدار زمين زير كشت يك خانوار روستايي در مناطقي كه واحدها و مقياسات رسمي هنوز در روستاها عموميت نيافته است ,براي يك فرد روستايي بسيار مشكل بوده بطوريكه به تنهايي مي‍تواند از عهده به چنين سئوالاتي بر آيد بنابراين كاربرد چنين شيوه‍اي كه در عين حال مي‍توان آنرا نوعي مصاحبه نيز دانست از رايج ترين شيوه‍هاي استفاده شده است .
تكميل پرسشنامه بدون مصاحبه
در اين شيوه پرسشنامه را پاسخگو خود شخصاً تكميل مي‍كند و پرسشگر تنها بكار تكميل پرسشنامه نظارت مي‍نمايد. اين شيوه را معمولاً در مواردي بكار مي‍برند كه پاسخگويان از اقشار تحصيلكرده و برخوردار از حد متوسطي از آگاهيهاي اجتماعي باشند. پرسشگر پرسشنامه را بين آنها توزيع نموده و تنها در مواردي كه لازم است ابهامات احتمالي ايجاد شده براي پاسخگويان را بر طرف مي‍سازد. معمولاً در اين شيوه قبل از طرح با تهيه و تكميل پرسشنامه و تحقيق مورد نظر شرح داده و پاسخگو را مطمئن مي‍نمايد كه طراح سئوالات در ارتباط با يك بررسي عليم بوده و هدفهاي ديگري را تعقيب نمي‍كند. البته براي جلب اعتماد بيشتر پاسخگويان و زدودن سوظن با ابهامات احتمالي از اذهان آنان بهتر است كه پرسشنامه بدون نام تهيه گرديد و در صفحه اول پرسشنامه نيز اصطلاح بدون ناممشخصا قيد گزدد.
در موارديكه امكان اين هست كه پاسخگويان را در سالن يا اطاق معيني گرد آوريم و پرسشنامه رابين آنها توزيع كنيم و سپس شرحي كوتاه نيز در ارتباط با اهداف خود از تكميل پرسشنامه و انجام تحقيق دهيم , كار توجيه پاسخگويان آسانتر انجام گرفته و توزيع و تكميل و جمع آوري پرسشنامه نيز راحت تر انجام مي‍گيرد.
ارسال پرسشنامه بوسيله پست
در مواردي هم پرسشنامه را بوسيله پست براي افراد جامعه مورد مطالعه ارسال مي‍دارند . معمولاً موسسات سنجش افكار وابسته به دستگاههاي دولتي يا سازمانهاي خصوصي , از اين شيوه سود مي‍جويند اما كار پرسشنامه پستي در تمام جوامع و محافل امكان پذير نيست زيرا در غالب موارد به آساني جواب نمي‍گيرد . معمولاً اين نوع پرسشنامه با سئوالات كمتري ارائه مي‍شود و محقق بايستي سعي نماد تا كوچكترين ابهامي در سئوالات براي پاسخگو ايجاد نشود.
محقق مقدمه كوتاهي بر چنين پرسشنامه‍اي كه اهداف وي را روشن مي‍كند اضافه نموده و همراه با پاكتي كه آدرس موسسه تحقيقاتي يا محقق بر روي آن قيد گرديده و تمبر پستي نيز به آن الصاق شده است براي پاسخگويان ارسال مي‍كند . همانطور كه اشاره نموديم استفاده از پرسشنامه پستي – واردي موفقيت آميز خواهد بود كه پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنايي داشته و از سطح سواد و آگاهي نسبتاً بالايي نيز برخوردار باشند.

انواع پرسشنامه هاي تحقيقاتي

پرسشنامه را از لحاظ مختلف مي‍توان تقسيم بندي نمود كه معروفترين آنها عبارتند از :
۱- پرسشنامه با سئوالات باز
۲- پرسشنامه با سئوالات بسته

سئوالات در پرسشنامه تحقيقاتي نوع اول به صورتي است كه پاسخگو را آزادانه و براحتي نظريان و عقايد خويش را مي‍تواند بيان كند مثلاً در مواقعي كه نظر پاسخگو راجع به واقعه يا واقعيتي اجتماعي مي‍پرسيم و سئوالات خود را با عبارتي نظير "به نظر شما .."يا "خواهشمند است عقيده خود را در ين مورد ذكر كنيد "آغاز مي‍كنيم , سئوالات ما از نوع باز محسوب مي‍شوند اما سئوالاتي كه قبلاً چند جواب از جوابهاي تعيين شده را انتخاب كند , بنام سئوالات بسته خوانده مي‍شوند . سئوالات چهار جوابي يا بيشتر كه غالباً در امتحانات ورودي دانشگاهها مورد استفاده قرار مي‍گيرد از نوع بسته محسوب مي‍شوند اما سئوالات بسته نيز خود انواعي دارد كه مهمترين آنها عبارتند از :
سئوالات دو جوابي ,سئوالات چند جوابي ساده و سئوالات چند جوابي مدرج.
سئوالات متعدد سنجش عقايد , سئوالات در جه بندي و شايستگي
معايب و محاسن سوالات باز و بسته

هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.
تنظيم هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

• يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.

تنظيم پرسشنامه تحقيقاتي

در تنظيم پرسشنامه بايد دقت كافي مبذول نمود زيرا جمع آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه يكي از مراحل بسيار پر اهميتي است كه موفقيت يا عدم موفقيت را بايستي تا حد بسيار زيادي مرهون دقت سئوالات و تنظيم پرسشنامه دانست.
يكي از مسائلي كه در تنظيم پرسشنامه بايستي كاملاً رعايت نمود تقدم و تاخر سئوالات است بدين صورت كه سئوالات ساده‍تر كه پاسخگو سريعتر قادر به پاسخ بدانهاست در ابتدا آورده مي‍شود و بتدريج بر دشواري آنها افزوده مي‍گردد. بعبارت ديگر رد طرح سئوالات بايد سعي بر آن داشت تا از سئوالات آسان تدريجاً به سئوالات پيچيده تر برسيم .

مسئله ديگر در تنظيم پرسشنامه طرح سئوالات شخصي و خانوادگي كه در پرسشنامه است كه بايستي دقيقاً بدان توجه كامل مبذول نمود . در غالب موارد كه پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنائي ندارند و بطور كلي هدف از مطالعات اجتماعي بر ايشان مفهوم نيست . عنوان نمودن طرح سئوالات خصوصي مثل نام و نام خانوادگي و نام فرزندان و شغل و ميزان درآمد و وضع مسكن در آغاز كار پرسشگر مشكلات جدي و عمده‍اي براي طرح سئوالات بعدي و ادامه كار پرسشگري بوجود خواهد آورد. بنابراين لازم است با توجه به جامعه مورد مطالعه و ويژگيهاي فرهنگي و رواني پاسخگويان نظم و تقدم و تاخر موضوعات مورد سئوال كاملاً رعايت شود , بعنوان مثال در مطالعات جوامع روستايي زماني كه محقق قصد تكميل پرسشنامه‍هاي خانوار روستايي را دارد آغاز پرسشگري وي نبايد با طرح سئوالات شخصي از فرد روستايي همراه باشد و در صورت طرح چنين سئوالاتي قبل از آنكه اعتماد و اطمينان متقابلي بين آنها بوجود آمده و شك و ترديد و سوظن احتمالي فيما بين زدوده شده باشد, فرد روستايي بدليل روحيه محافظه كاري سنتي دچار ترس و واهمه گرديده و از جواب دادن به بقيه سئوالات يا احتراز نموده و يا در صورت عدم امتناع از پاسخ ,پاسخهايي را عنوان مي‍كند كه به تصور وي مورد علاقه و نظر پرسشگر است . بنابراين پرواضح است كه چنين جوابهايي از دقت و اعتبار لازم برخوردار نخواهد بود. "موريس دوورژه" جامعه شناس فرانسوي در زمينه شرايط تنظيم پرسشنامه مي‍نويسد:

"پرسشنامه يك سلسله پرسش نيست كه با آنها سر تا ته كاغذي را بي آنكه به ترتيب آنها توجهي شده باشد پر كرده باشند . بر عكس , تنظيم پرسش ها بر پايه تنظيم است كه بطور جدي بررسي شده باشد .به همين سان , عده پرسش هاي مربوط به يك موضوع , گروه بندي احتمالي آنها بصورت "قسمت "هاي مختلف مسئله‍هاي باريك و مهمي را مطرح مي‍سازند...

در همين زمينه "موريس دوورژه" اضافه مي‍كند " اغلب در آغاز پرسشنامه‍ها پرسش‍هايي را مي‍گذارند كه براي بررسي اهميت مستقيمي نداشته باشد و هدفشان اين باشد كه پاسخگو را "سرذوق" بياورد و اعتمادش را جلب كند .

البته پرسشگران بايد كاملاً مراقب باشند و ره طوري شده اين محيط اعتماد را ايجاد كنند. هنگامي كه قرار باشد پاره‍اي پرسشهاي حساس را مطرح سازند عموماً آنها را در پايان پرسشنامه مي‍آورند: در پايان پرسشنامه پاسخگو اعتمادش جلب شده است و پرسشگر شانس بيشتري دارد كه پاسخ درستي بگيرد, در هر صورت اگر پاسخگو ناراحت هم بشود , اين ناراحتي بر روي پرسشهايي كه پيش آن از او شده است اثر منفي نخواهد گذاشت . اگر چندين پرسش حساس وجود داشته باشد بايد آنها را در ميان پرسش‍هاي پرسشنامه چنان پخش كرد كه هر يك وضع ملايمتري پيدا كند

مشاهده در تحقيق

مشاهده از تكنيك هايي است كه غالباً در مطالعات مردم شناسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در عين حالي كه گاهي هم در جامعه شناسي خصوصاً رشته جامعه شناسي روستائي بكار برده مي‌شود. معمولاً از تكنيك مشاهده در مواردي استفاده مي‌گردد كه نمونه گيري و كاربرد پرسشنامه تحقيقاتي عملي نباشد . مثلاً زماني كه قصد مطالعه جابجائيهاي فصلي يك از ايلات را از ييلاق به قشلاق داريم از اين تكنيك استفاده مي‌شود.
مشاهده را بطور كلي به دو نوع مي‌توان تقسيم نمود بشرح زير :
1-مشاهده با مشاركت مستقيم و فعالانه محقق در جامعه مورد مطالعه
2-مشاهده بدون مشاركت محقق
مشاهده از نوع اول در موردي مصداق پيدا مي‌كند كه محقق خود عضوي از جامعه مورد مطالعه شده باشد و بنابراين مانند فردي از افراد جامعه در حقيقت خود نيز در محدوده پژوهشي قرار گيرد كه مي‌خواهد آنرا انجام دهد . بعنوان مثال محققي كه خود ساكن يك روستا بوده و قصد مطالعه بعضي از رفتارهاي گروهي يا مراسمي را دارد غالباً بدو آنكه اعضاء آن جامعه در جريان تحقيق وي قرار بگيرند. رفتار مردم را زير ذره بين گذاشته و با استفاده از ابزارهايي مثل دوربين عكاسي , اسلايد , دوربين فيلمبرداري و فيش هاي ثبت وقايع به بررسي جامعه مورد مطالعه خود مي‌پردازد.

در اين نوع مشاهده محقق چون خود عضوي از جامعه است. گذشته از اينكه فرصت زيادي براي تعمق و دقيق شدن در رفتارهاي گروهي مردم خود را دارد , از اين امتياز نيز برخوردار است كه افراد جامعه مورد مطالعه وي در مقابل او و رفتار طبيعي خود را از دست نداده و بنابراين مستقيماً با واقعيت هاي موجود آنچنان كه وجود دارند روبرو مي‌گرد. در چنين روشي زمان جمع آوري اطلاعات زمان معيني نيست بلكه محقق در تمام مدتي كه در جامعه مورد نظر بسر مي‌برد, مي‌تواند به مشاهده بپردازد.

در نوع دوم مشاهده , محقق عضو جامعه مورد نظر نبوده بلكه از خارج بدان جامعه وارد مي‌شود, در چنين مواردي مشكلات تحقيق بسيار زيادتر از نوع پيشين است زيرا ورود محقق به جامعه مورد مطالعه , عكس العملهايي در بين افراد جامعه بوجود مي‌آورد كه موجب تغيير در رفتار طبيعي آنها مي‌شود. مشاهده نوع اول را مي‌توان به نوعي فيلمبرداري يا عكسبرداري تشبيه نمود كه بدون مقدمه و ناگهاني از فرد يا افرادي صورت مي‌گيرد بنابراين رفتار مردمي كه جلوي دوربين عكسبرداري قرار گرفته‌اند كاملاً طبيعي است ولي در حالت دوم عكس العملهاي ناشي از ترس , ترديد , سوظن و ابهام موجب مي گردد كه نتايج تحقيق اعتبار و اطمينان خود را تا اندازه‌اي از دست بدهد . براي برطرف نمودن اين مشكل , محقق در بدو ورود خود به جامعه‌اي كه قصد مطالعه آنرا دارد بايستي سعي در جلب اعتماد مردم آن جامعه نموده و ترديد و سو ظني را كه احتمالاً از آمدن وي در آنها ايجاد گرديده است از ذهن آنها بزدايد , بعبارت ديگر محقق يابد هنگامي كار خود را آغاز كند كه افراد جامعه به منظور و مقصود علمي وي پي‌برده و بدون RONG>
نسبتي از جمعيت فاقد صفت معين (مثلا جمعيت زنان)1-
p
درجه اطمينان يا دقت احتمالي مطلوب
d
طبق فرمول بالا اگر بخواهيم حجم نمونه را با شكاف جمعيتي 5/0 (يعني نيمي از جمعيت حايز صفتي معين باشند . نيمي ديگر فاقد آن(

p=0/5, 1 - p = 0/5
و پذيرش خطاي نمونه گيري
(
d=0/05)
از ميان جمعيت ،برآورد كنيم ،خواهيم داشت :
n=
بدين ترتيب با قرار دادن حجم جمعيت آماري (تعداد سكنه شهر يا شهرستان مورد بررسي ) در فرمول بالا و انجام يك محاسبه ساده تعيين حجم نمونه امكان پذير خواهد بود.

روش نمونه گيري چند مرحله اي ( تلفيقي‌ (
روش نمونه گيري چند مرحله اي تركيبي از چند روش فوق است كه به ترتيب زير انجام مي گيرد
1ـ نمونه گيري طبقه اي متناسب با حجم:
ابتدا در هر منطقه جمعيت و تعداد خانوارهاي ساكن را مشخص مي سازيم براي مثال در مناطق 22 گانه تهران جمعيت منطقه، در صد مردان، درصد زنان و تعداد خانوار از اطلاعات مركز آمار جمع آوري شده است. با استفاده از روش نمونه گيري طبقه اي متناسب با حجم، تعداد نمونه اي را كه از هر منطقه مورد نياز است مشخص مي سازيم به طور مثال اگر حجم نمونه كل برابر 1000 باشد از منطقه 1 تهران كه 98/3 درصد خانوارهاي شهر تهران در آنجا ساكن هستند بايد 40 نمونه جمع آوري شود و اين فرآيند براي تمام مناطق تكرار مي شود.
2ـ خوشه اي:
پس از آنكه حجم نمونه در همه مناطق مشخص شد نقشه اين مناطق را تهيه مي كنيم و تمام بلوكهاي مشخص شده در نقشه يك منطقه را شماره گذاري مي كنيم و آنها را به عنوان خوشه در نظر مي گيريم به كمك روش نمونه گيري خوشه اي تعدادي از اين خوشه ها را به تصادف انتخاب مي كنيم . براي مثال در منطقه 1 تهران پس از شماره گذاري بلوكها براي تهيه 40 نمونه 4 بلوك را انتخاب مي كنيم تا از هر بلوك 10 نمونه تهيه شود.
3ـ روش سيستماتيك:
در اين مرحله پرسشگر به بلوك مورد نظر مراجعه كرده و به كمك روش سيستماتيك خانوارهاي مورد نظر را انتخاب مي كند جزئيات روش به شرح زير مي باشد: ابتدا پرسشگر تمام بلوك را دور زده و خانوارهاي ساكن در بلوك را به طور تقريبي برآورد مي كند سپس تعداد خانوارها را بر عدد 10 تقسيم مي نمايد تا فاصله نمونه گيري بدست آيد مثلاً اگر تعداد خانوارهاي ساكن در يك بلوك 70 خانوار باشد با تقسيم 70 بر 10 فاصله نمونه گيري برابر 7 بدست مي آيد، سپس از بين اعداد 1 تا 7 عددي را به تصادف انتخاب مي كند مثلاً اگر عدد 4 انتخاب شود با اضافه كردن عدد فاصله به عدد 4 نمونه ها به ترتيب زير بدست مي آيند: 4، 11، 18، 25،....
نكته: اعداد بالا شمارة خانوارها مي باشند.
4ـ نمونه گيري تصادفي ساده:
پرسشگر با مراجعه به خانوار مورد نظر به تصادف از يكي از افراد واجد الشرايط پرسشنامه را پر مي نمايد

منبع:

http://www.fasleno.com/archives/000381.php

دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

آخرين مطالب


» سايت هاي مفيد براي دانلود رايگان مقالات و كتاب هاي الكترونيكي و اينترنتي ( سه شنبه يكم آذر 1390 )
» بيش از
۴۰ پايگاه مفيد براي دانلود كتاب هاي الكترونيكي ( پنجشنبه نهم آبان 1387 )
» نشانه‌ها ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بخوانيد، بنويسيد، ويرايش كنيد ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بيش نويسي و وقفه در نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» عادات نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نويسندگي ظرايف و طرايف ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» تجربه هاي نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» توصيه به نويسندگان رمان ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نوشتم و نويسنده شدم ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» از پنجره‌ اتاق‌ نويسنده‌ ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نويسنده كيست؟ ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )


چگونه پايان نامه بنويسيم؟
پايان نامه
يادم هست موقعي كه پايان نامه مي نوشتم چه مكافاتي كشيدم. هيچ كس نبود كمك كند. يه عده به نام استاد راهنماو مشاور از دولت پول مي گرفتند كه مثلا چه كار كنن اون هم هيچي. به فكرم رسيد اگه يه نفر بخواد پايان نامه بنويسه چه چيزي بايد بدونه. چه چوري موضوع انتخاب كنه؟ چه جوري پروپزالش پر كنه؟ حتي چطور بنويسه؟ چون مشكل بعضي ها اينه كه نوشتن بلد نيستن. واينه چه طوري ويرايش كنه. من رو توي اين راه كمك كنيد تا به يك منبع مطمئن وجامع تبديل بشه


http://dissertations.blogfa.com/cat-3.aspx


امتیاز:
 
بازدید:
[ ۵ اسفند ۱۳۹۳ ] [ ۰۵:۳۰:۰۳ ] [ مشاوره مديريت ]
 

روش تحقيق-5

انتخاب نام « كوتاه » و « گويا » براي اثر تحقيقي
2. تيترها و عناوين فرعي، هر چه كوتاه‌تر و گوياتر باشد، بهتر است. عنوان‌ها نبايد حالت جمله داشته باشد.
3. پرهيز از افراط و تفريط در فصل بندي و تيتر و عنوان. فصل بندي بايد با حجم نوشته تناسب داشته باشد. عنوان‌ها مثل ايستگاه‌هاي اتوبوس مي‌ماند كه نه خيلي با فاصله بايد باشد، نه خيلي نزديك به هم.
4. در نقل قول‌ها، اگر نقل مستقيم است، در عبارت، دخل و تصرف نشود و در صورت تغيير حتماً اشاره شود كه مثلاً: اقتباس ، تلخيص، تغيير، ترجمه آزاد، نقل به مضمون، تصرف در الفاظ و ... است، تا توسط خوانندگان تهمت تحريف و عدم امانت زده نشود و اگر ترجمه متون عربي، به ويژه در متن‌هاي دشوار، از ترجمه خاصّي استفاده شده است، قيد گردد تا حق ديگران تضييع نشود.
5. در منابعي كه در پاورقي آورده مي‌شود، بايد نام كتاب به صورت كامل، و نيز نام مؤلف، شماره جلد و صفحه بيان شود. اگر كتابي چند چاپ شده و نوع آن‌ها در صفحات مختلف است، در ارجاع، به نوبت چاپ هم اشاره شود. اگر بار اول، اطلاعات مربوط به كتاب مأخذ داده شد، در نوبت‌هاي بعد لازم نيست.
6. در ارجاعات، از روش تلخيص و كد و رمز استفاده مي‌شود؛ مثلاً به جاي اين‌كه نوشته شود در اين باره به كتاب الميزان، تأليف مرحوم علامه طباطبايي، جلد دوم، صفحه 45 از چاپ بيروت مراجعه كنيد، مي‌توان نوشت: (ر.ك: الميزان، علامه طباطبايي، ج 2، ص 45، ط. بيروت)
7. مطالب را در حد امكان، از منابع اصلي و قديمي و دست اول نقل كنيم، نه از كتاب‌هاي دست چندم و دمِ دست.
8. نوشته‌ها برخوردار از: زيبايي خط، سليقه و تميزي، فاصله مناسب بين سطور، فاصله مناسب سطور از اطراف صفحه، سرسطر آمدن‌ها و پاراگراف بندي، جايگاه مناسب تيترها در صفحات و ... باشد.
9. جملات، طولاني و داراي تعبيرات دشوار و نامأنوس نباشد.
10. اگر در نوشته، آيات و احاديث يا اسماء نامأنوس عربي يا غربي يا اصطلاحات باشد، اعراب گذاري شود، تا خواننده دچار اشتباه نگردد.
11. در نوشته، علايم نگارشي مانند: . ، : « » ـ ( ) ؟ ! و امثال اين‌ها به كار رود.[1]
12. در نوشته‌هاي علمي و تحقيقي، از قلم پردازي‌هاي غير لازم و لفاظي‌هاي انشايي پرهيز شود.
13. انسجام و پيوستگي مطالب، قدم به قدم تا حصول نتيجه.
جواد محدثي، روش‌ها، ص 73.

[1] . توضيح بيشتري پيرامون اين علايم در بخش « روش نگارش » خواهد آمد.

منبع:

http://www.andisheqom.com/Files/gunagun.php?idVeiw=743&level=4&subid=743&page=5

دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

روش تحقيق در علوم اجتماعي

عباس تيموري آسفيچي
طرح تحقيق:
برنامه طرح تحقيق بايد با نظمي منطقي و معقول تنظيم و تدوين گردد.براي بسياري از محققين نوشتن طرح تحقيق به منزله برآورد هزينه آن و درخواست كمك هزينه از دولت يا سازمانهاي ذيربط است .حال شما خواه در فكر درخواست كمك مالي باشيد و خواه نباشيد بايد طرح تحقيق تان سودمند باشد در اينجا شما را با مراحل انجام و اتمام طرح تحقيق بيشتر آشنا مي كنم.
1-طرح موضوع تحقيق
قبل از هر گونه اقدامي براي انجام يك تحقيق مي‌بايد موضوع مورد مطالعه را از جهات مختلف مورد شناسايي دقيق قرار دهيم. در اين شناسائي نكاتي مورد توجه قرار مي‌گيرد كه عبارتند از:
پيشينه تحقيق:محقق در معرفي موضوع مورد مطالعه از كليه تحقيقات انجام شده قبلي مي‌تواند كمك بگيرد و احاطه خود را نسبت به موضوع بيشتر نمايد. تحقيقات اجتماعي انجام شده پيشين همچنين مي‌تواند علاوه بر شناخت موضوع به مسائل و مشكلاتي كه محققان ديگر ضمن انجام تحقيق با آن روبرو بوده‌اند و پي ببرد و بدين ترتيب از خطاها و دوباره كاريها احتراز نموده و در مقابل از تجربيات پيشينيان بهره گيرد.
تعريف مفاهيم: محقق براي تبيين و تشريح موضوع مورد مطالعه و تعيين متغيرهايي كه مربوط به موضوع مورد تحقيق مي‌گردد بايستي مفاهيم موجود در طرح تحقيق خود را يكايك تعريف نموده تا مفاهيم از يكديگر باز شناخته شوند و پرسشگران و ساير كساني كه محقق را ياري مي‌دهند با آگاهي و تسلط كامل به جزئيات موضوع بكار تحقيق بپردازند . در تعريف مفاهيم اصطلاحات و واژه‌هاي بكار رفته در طرح بايد مشخصاً و دقيقاً تعريف شوند. مثلاً در تحقيقات روستائي مفاهيمي مانند "خوش نشين" ,"زارع صاحب نسق", "جفت گاو" و "آيش" و "واحد بهره برداري و...دقيقا" تعريف شوند و يا در مطالعه مربوط به يك گروه اجتماعي اصطلاحات و مفاهيمي مثل "انسجام گروهي" و "ارتباط متقابل" ,"برون گروه" ,"درون گروه","شبه گروه","پاره گروه" و ....تعريف شوند.
محدوده موضوع: در طرح موضوع مورد مطالعه محدوده موضوع نيز به طور روشن و بوضوع مشخص مي‌شود و اين يكي از مسائلي است كه بسيار حائز اهميت است زيرا انجام تحقيقي كه محدوده و چهارچوب مشخصي نداشته باشد عملاً امكان پذير نيست و چنانچه موضوع را بدون در نظر گرفتن جامعه آماري و حد و مرز معيني مورد مطالعه قرار دهيم نتايج بدست آمده اعتبار علمي نخواهد داشت . مثلاً چنانچه ما عنوان كنيم كه قصد مطالعه دانشجويان دانشگاه تهران را داريم موضوع مورد مطالعه ماگسترده و در حال بسيار مبهم است زيرا معيين نشده است كه مطالعه ماد در ارتباط با چه ويژگي از جامعه دانشجويان است و كداميك از دانشكده‌ها يا رشته ‌ها يا كلاسها يا گروهاي سني را در بر مي‌گيرد و آيا مطالعه ما تنها مربوط به جامعه دانشجويان مرد مي‌شود و يا زنان و يا هر دو را در بر مي‌گيرد؟ و ابهامات يكديگر از اين قبيل...بنابراين مشاهده مي‌شود كه ابهامات و سئوالات بيشماري در مورد چنين موضوع مطرح مي‌شود كه جواب به تمام آنها از جانب محقق قبل از شروع تحقيق ضرورت كامل دارد .مشخص و محدود كردن دقيق جامعه مورد مطالعه و تعيين چارچوب موضوع, گذشته از آنكه نتايج بدست آمده از تحقيق را قابل قبول و معتبر مي‌سازد , محقق و پرسشگران و ساير افرادي را كه در پژوهش شركت دارند , از سردرگمي و ابهام
و ترديدهايي مي‌دهد.
هدف تحقيق: در طرح موضوع مرود مطالعه , محقق بايد بوضوح دقيقاً هدف يا اهداف خود از انتخاب موضوع و انجام تحقيق در مورد آن را
روشن نمايد و نتايجي را كه در ارتباط با فرضيه يا فرضيات تحقيقات در پي آن است بطور كامل بيان كند, بدين ترتيب وي و همكارانش از ابتدا مي‌دانند كه بدنبال چه ميگردند و چرا . اين موضوع نيز يكي از مسائلي است روشن شدن آن براي محققين قبل از اقدام به تحقيق از اهميت بسيار زيادي برخوردار است .بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه طرح موضوع مورد مطالعه به معناي تعريف موضوع تحقيق و شكافتن ابعاد و ويژگيهاي مختلف آن تلقي مي‌گردد
2-ارائه فرضيه و زمينه سنجي
تعريف بسيار ساده و كوتاهي كه مي‌توان از فرضيه ارائه داد اين است كه بگوئيم فرضيه يك تئوري ثابت نشده است يا به عبارت ديگر نظريه‌اي است كه هنوز به محك آزمايش در نيامد است . اما تعريف دقيق تر هم مي‌توانيم از فرضيه ارائه دهيم بشرح زير :
"حدس و گماني است كه در ذهن محقق در باره رابطه احتمالي علت و معلولي (علي )بين دو يا چند متغير بوجود مي‌آيد. اما هر نوع حدس و گماني را نيز نمي‌توانيم فرضيه بدانيم زيرا ارائه آن مي‌بايد بر اساس شرايطي باشد كه پس از آزمون بتوان آنرا بعنوان فرضيه پذيرفت . بعبارت ديگر آنچه را كه ما بعنوان فرضيه در بوته آزمايش قرار مي‌دهيم بايستي از حداقلي از صلابت و اعتبار برخوردار باشد و نه آنچنان حدسي كه در مراحل آغازين جمع آوري اطلاعات بكلي باطل گرديده و محقق اجباراً سعي در ارائه فرضيه ديگري نمايد . بنابراين براي ارائه فرضيه يافت فرضياتي كه بتوان بر اساس آنها تحقيقي را شروع نمود بايد به نكات زير توجه دقيق مبذول نمود.
ارائه دهنده فرضيه بايد احاطه وسيعي نسبت به موضوع مورد مطالعه داشته باشد و تجاربي در آن زمينه داشته باشد بعنوان مثال ارائه فرضيه درباره پديده‌اي مثال بزهكاري نوجوانان شهري يا تغييرات خانواده مستلزم صاحب نظر بودن و داشتن تجارب كافي در زمينه مطالعات اجتماعي خاصه مطالعات اجتماعي خاصه مطالعات جامع شناسي شهري و خانوادگي است. البته افراد غير متخصص نيز ممكن است در اين زمينه‌ها به طرح فرضياتي بپردازند ولي بدليل عدم احاطه آنها بر موضوع اين امكان وجود دارد كه فرضيات آنان حتي قبل از قرار گرفتن در بوته آزمايش با انجام يك "زمينه سنجي" محدود و باطل گردد.
ارائه فرضيه مي‌بايد با تكيه بر منابع و مآخذي صورت گيرد كه عبارتند از:
1-تجارت شخصي و اطلاعات پراكنده
محقق از مجموع اطلاعات كلي و پراكنده‌اي كه ضمن جامعه مورد مطالعه داشته است ,براي ارائه فرضيه مي‌تواند استفاده كند. علاوه بر تجارت شخصي, محقق گاهي نيز كه ارتباط مستقيمي با موضوع مورد مطالعه نداشت است مي‌تواند از اطلاعات و تجارب شاهداني كه مستقيماً در ارتباط با جامعه مورد نظر بوده‌اند براي بدست آوردن اطلاعات مقدماتي درباره پديده و متغيرهاي آن استفاده نمايد و بعنوان مثال چنانچه موضوع تحقيق ما مطالعه در تضاد يا ستيز نقش ها در بين پرسنل يك سازمان اداري يا بيمارستان باشد بدون گردآوردن اطلاعات مقدماتي از جوي كه حاكم بر آن سازمان يا بيمارستان است , ارائه فرضيه براي ما امكان پذير نيست , بنابراين در اين مرحله كه اطلاعات ما بسيار ضعيف و يا تقريباً هيچ است و چنين كاري نيز بر عهده ما قرار گرفته است. ناچاريم براي شروع كار با انجام مصاحبه و تماس برخوردهاي مستقيم و غير مستقيم با مسئولين و پرسنل آن سازمان يك يا چند رابطه علي احتمالي را در ذهن خود پرورانده و بعنوان فرضيه ارائه دهيم تا ضمن تحقيق به محك آزمايش در آيد.
2-تحقيقات انجام شده قبل
تحقيقات انجام شده قبلي در زمينه مورد مطالعه و يا زمينه‌هاي مشابه در غالب موارد مي‌تواند به ما كمك فراواني نموده و از بسياري جهات درارائه فرضيه و كار تحقق ما را رهنمون باشد بنابراين لازم است كه محقق قبل از ارائه فرضيه به تحقيقات انجام شده در موسسات پژوهشي دولتي و غير دولتي رجوع نموده تا از دوباره كاري احتمالي و يا احياناً از ارائه فرضياتي كه قبلاً به محك آزمايش در آمده و باطل گرديده پرهيز گردد. ضمناً محقق مي‌تواند از تكنيك هاي الگوها و شيوه‌هاي بكار گرفته شده در تحقيقات انجام شده قبلي نيز ياري گيرد.
3-اطلاعات و آگاهيهاي تئوريك
محققي كه به منظور دست يابي به روابط علت و معلولي بين متغيرهاي موجود يك پديده اجتماعي به تحقيق مي‌پردازد, لازم است كه علاوه بر اعمال دقت كامل در كار پرسشگري و عمليات ميداني و بطور كلي در انجام جمع آوري دقيق اطلاعات , بايستي بتواند واقعيت هاي موجود يا نتايج بدست آمده را با زبان جامعه شناسي بيان نموده و با ديدي جامعه شناختي تبيين نموده و نتايج بدست آمده را با زبان جامعه شناسي بيان نمايد .
در حقيقت تفاوت بين مشاهده‌گري كه واقعيت ها را مي‌بيند و از هرگونه تحليلي درباره آنها عاجز است با مشاهده‌گري كه هر واقعيت اجتماعي را با روش بيني و نكته سنجي علمي تبيين وتفسير مي‌كند آنست كه مشاهده گر اول فاقد اطلاعات تئوريك درباره پديده هاي اجتماعي بوده در حاليكه مشاهده‌گر دوم از اطلاعات نظري گسترده‌اي برخودار است و هر واقعيت يا پديده را با بياني عملي تعريف نموده و آنرا با پديده‌هاي ديگر در رابطه علي قرار مي‌دهد .
زمينه سنجي : زمينه سنجي با تحقيق مقدماتي مرحله كوتاهي است كه غالباً در پژوهشهاي ميداني قبل از ارائه فرضيه و تجديد جامعه مورد مطالعه قرار مي‌گيرد. در تحقيق مقدماتي معمولاً از تكنيك مشاهده و گاهي نيز از "فهرست سئوالات" استفاده مي‌شود.
در اين مرحله سعي مي‌شود تا ويژگيهاي كلي و ابعاد جامعه مورد مطالعه شناسائيي گرديده و در صورتيكه قصد نمونه‌گيري داشته باشيم, بتوانيم نمونه‌هاي خود را با توجه به گونه‌گوني جغرافيائي و تنوع اقليمي و ساخت اقتصادي , اجتماعي منطقه انتخاب نمائيم . در تحقيقات ميداني گاه نيز بجاي "زمينه سنجي", اصطلاح "ديد كلي " را بكار مي‌برند كه منظور همان مشاهده كلي و عمومي محقق قبل از ارائه فرضيه و محدود نمودن دقيق جامعه مورد مطالعه است .
3-جمع آوري اطلاعات تحقيق
مرحله بعدي كار تحقيق كه مرحله بسيار با اهميتي نيز محسوب مي‌گردد, زماني است كه پس از انجام مقدمات كار يعني مشخص و معين شدن جامعه مورد مطالعه و تنظيم فرضيه‌ها با توسل به تكنيك هاي خاصي ,اطلاعات و ارقام لازم را از جامعه مورد مطالعه جمع آوري مي‌كنيم .
مهمترين تكنيكهاي جمع آوري اطلاعات
۱-پرسشنامه تحقيقاتي ۲-مشاهده در تحقيق ۳-استفاده از فيش ۴- نمونه گيري ۵- مونو گرافي

۱-پرسشنامه تحقيقاتي
پرسشنامه يكي از شيوه‍هايي است كه در كار تحقق رواج فراوان دارد و در جامعه شناسي بيش از هر تكنيك ديگر از آن استفاده مي‍شود. پرسشنامه بصورت مختلف زير مورد استفاده قرار مي‍گيرد:
تكميل پرسشنامه توام با مصاحبه
در اين شيوه با پاسخگو خود پرسشنامه را در دست گرفته و سئوالات را به ترتيب طرح نموده و جواب آنها را پس از دريافت از پاسخگو در پرسشنامه مي‍نويسد.
معمولا اين نوع استفاده از پرسشنامه در جوامع يا محافلي اعمال مي‍گردد كه سطح سواد و آگاهيهاي عمومي نسبتاً پايين بوده و پاسخگويان شخصاً قادر به خواندن سئوالات و يا درك مفهوم آنها نيستند. در مواردي هم جواب به يك سئوال معين مثلاً مقدار در آمد ساليانه يك كشاورز و يا مقدار مصرف ماهانه يا سالانه قند و شكر يا سيگار مورد استفاده و يا حتي محاسبه مقدار زمين زير كشت يك خانوار روستايي در مناطقي كه واحدها و مقياسات رسمي هنوز در روستاها عموميت نيافته است ,براي يك فرد روستايي بسيار مشكل بوده بطوريكه به تنهايي مي‍تواند از عهده به چنين سئوالاتي بر آيد بنابراين كاربرد چنين شيوه‍اي كه در عين حال مي‍توان آنرا نوعي مصاحبه نيز دانست از رايج ترين شيوه‍هاي استفاده شده است .
تكميل پرسشنامه بدون مصاحبه
در اين شيوه پرسشنامه را پاسخگو خود شخصاً تكميل مي‍كند و پرسشگر تنها بكار تكميل پرسشنامه نظارت مي‍نمايد. اين شيوه را معمولاً در مواردي بكار مي‍برند كه پاسخگويان از اقشار تحصيلكرده و برخوردار از حد متوسطي از آگاهيهاي اجتماعي باشند. پرسشگر پرسشنامه را بين آنها توزيع نموده و تنها در مواردي كه لازم است ابهامات احتمالي ايجاد شده براي پاسخگويان را بر طرف مي‍سازد. معمولاً در اين شيوه قبل از طرح با تهيه و تكميل پرسشنامه و تحقيق مورد نظر شرح داده و پاسخگو را مطمئن مي‍نمايد كه طراح سئوالات در ارتباط با يك بررسي عليم بوده و هدفهاي ديگري را تعقيب نمي‍كند. البته براي جلب اعتماد بيشتر پاسخگويان و زدودن سوظن با ابهامات احتمالي از اذهان آنان بهتر است كه پرسشنامه بدون نام تهيه گرديد و در صفحه اول پرسشنامه نيز اصطلاح بدون ناممشخصا قيد گزدد.
در موارديكه امكان اين هست كه پاسخگويان را در سالن يا اطاق معيني گرد آوريم و پرسشنامه رابين آنها توزيع كنيم و سپس شرحي كوتاه نيز در ارتباط با اهداف خود از تكميل پرسشنامه و انجام تحقيق دهيم , كار توجيه پاسخگويان آسانتر انجام گرفته و توزيع و تكميل و جمع آوري پرسشنامه نيز راحت تر انجام مي‍گيرد.
ارسال پرسشنامه بوسيله پست
در مواردي هم پرسشنامه را بوسيله پست براي افراد جامعه مورد مطالعه ارسال مي‍دارند . معمولاً موسسات سنجش افكار وابسته به دستگاههاي دولتي يا سازمانهاي خصوصي , از اين شيوه سود مي‍جويند اما كار پرسشنامه پستي در تمام جوامع و محافل امكان پذير نيست زيرا در غالب موارد به آساني جواب نمي‍گيرد . معمولاً اين نوع پرسشنامه با سئوالات كمتري ارائه مي‍شود و محقق بايستي سعي نماد تا كوچكترين ابهامي در سئوالات براي پاسخگو ايجاد نشود.
محقق مقدمه كوتاهي بر چنين پرسشنامه‍اي كه اهداف وي را روشن مي‍كند اضافه نموده و همراه با پاكتي كه آدرس موسسه تحقيقاتي يا محقق بر روي آن قيد گرديده و تمبر پستي نيز به آن الصاق شده است براي پاسخگويان ارسال مي‍كند . همانطور كه اشاره نموديم استفاده از پرسشنامه پستي – واردي موفقيت آميز خواهد بود كه پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنايي داشته و از سطح سواد و آگاهي نسبتاً بالايي نيز برخوردار باشند.

انواع پرسشنامه هاي تحقيقاتي

پرسشنامه را از لحاظ مختلف مي‍توان تقسيم بندي نمود كه معروفترين آنها عبارتند از :
۱- پرسشنامه با سئوالات باز
۲- پرسشنامه با سئوالات بسته

سئوالات در پرسشنامه تحقيقاتي نوع اول به صورتي است كه پاسخگو را آزادانه و براحتي نظريان و عقايد خويش را مي‍تواند بيان كند مثلاً در مواقعي كه نظر پاسخگو راجع به واقعه يا واقعيتي اجتماعي مي‍پرسيم و سئوالات خود را با عبارتي نظير "به نظر شما .."يا "خواهشمند است عقيده خود را در ين مورد ذكر كنيد "آغاز مي‍كنيم , سئوالات ما از نوع باز محسوب مي‍شوند اما سئوالاتي كه قبلاً چند جواب از جوابهاي تعيين شده را انتخاب كند , بنام سئوالات بسته خوانده مي‍شوند . سئوالات چهار جوابي يا بيشتر كه غالباً در امتحانات ورودي دانشگاهها مورد استفاده قرار مي‍گيرد از نوع بسته محسوب مي‍شوند اما سئوالات بسته نيز خود انواعي دارد كه مهمترين آنها عبارتند از :
سئوالات دو جوابي ,سئوالات چند جوابي ساده و سئوالات چند جوابي مدرج.
سئوالات متعدد سنجش عقايد , سئوالات در جه بندي و شايستگي
معايب و محاسن سوالات باز و بسته

هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.
تنظيم هر كدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست كه پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر كنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي كه محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي كه بسته بودن آنها به كار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..(

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي كه استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنكه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, كار بسيار مشكلي است.

• يكي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست كه ممكن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليكه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر كنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.

تنظيم پرسشنامه تحقيقاتي

در تنظيم پرسشنامه بايد دقت كافي مبذول نمود زيرا جمع آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه يكي از مرار نوع دوم مشاهده , محقق عضو جامعه مورد نظر نبوده بلكه از خارج بدان جامعه وارد مي‌شود, در چنين مواردي مشكلات تحقيق بسيار زيادتر از نوع پيشين است زيرا ورود محقق به جامعه مورد مطالعه , عكس العملهايي در بين افراد جامعه بوجود مي‌آورد كه موجب تغيير در رفتار طبيعي آنها مي‌شود. مشاهده نوع اول را مي‌توان به نوعي فيلمبرداري يا عكسبرداري تشبيه نمود كه بدون مقدمه و ناگهاني از فرد يا افرادي صورت مي‌گيرد بنابراين رفتار مردمي كه جلوي دوربين عكسبرداري قرار گرفته‌اند كاملاً طبيعي است ولي در حالت دوم عكس العملهاي ناشي از ترس , ترديد , سوظن و ابهام موجب مي گردد كه نتايج تحقيق اعتبار و اطمينان خود را تا اندازه‌اي از دست بدهد . براي برطرف نمودن اين مشكل , محقق در بدو ورود خود به جامعه‌اي كه قصد مطالعه آنرا دارد بايستي سعي در جلب اعتماد مردم آن جامعه نموده و ترديد و سو ظني را كه احتمالاً از آمدن وي در آنها ايجاد گرديده است از ذهن آنها بزدايد , بعبارت ديگر محقق يابد هنگامي كار خود را آغاز كند كه افراد جامعه به منظور و مقصود علمي وي پي‌برده و بدون واهمه به سئوالاتش جواب دهند. در حقيقت چون تكنيك مشاهده بيشتر بوسيله مردم شناسان و در مطالعه ايلات و جوامع ابتدايي و محدود بكار برده مي‌شود . بنابراين لازم است دانش پژوهاني كه از اين تكنيك استفاده مي‌نمايد. شرايط و خصوصيات جامعه مورد مطالعه و مردم آن را بدقت در مد نظر داشته و قبل از هر نوع تماسي با مردم جو دوستانه و قبل اعتمادي براي ادامه كار خود ايجاد نمايند.

در هر دو نوع مشاهده , مشاهدات و اطلاعات كه ابتدا بصورت يادداشتهاي پراكنده‌اي جمع آوري شده‌اند بايستي به فيش هاي موضوعي خاصي كه بدين منظور تهيه گرديده وارد گرديده و سپس دسته بندي شوند.
استفاده از فيش
در مطالعاتي كه محقق با پديده اجتماعي با جامعه مورد مطالعه مستقيماً نمي‌تواند تماسي داشته باشد در جمع آوري اطلاعات از اسناد و مدارك و كتب استفاده مي‌كنند, اين تحقيقات را كتابخانه‌اي مي‌ناميم . در اين نوع تحقيقات براي جمع آوري اطلاعات از ابزاري تحت عنوان "فيش"بهره مي‌گيريم و اصطلاحاً اين شيوه را فيش برداري مي‌گوئيم . فيش مورد استفاده در تحقيقات كتابخانه‌اي به دو نوع تقسيم مي‌شود بشرح زير:
1-فيش مآخذ
2-فيش موضوعي
1-فيش ماءخذ
فيش ماءخذ است كه مشخصات كتاب ,مقاله يا مدرك مورد استفاده در تحقيق را بر روي آن مي‌نويسيم. از قطعه كاغذ يا مقوايي به طول دوازده و عرض هشت سانتيمتر مي‌توان يك فيش ماءخذ تهيه نمود. فيش ماءخذ حاوي نكاتي است كه به قرار زير :
نام كتاب
نام نويسنده
نام مترجم( در صورتيكه كتاب از زبان خارجي به فارسي ترجمه شده باشد(
نام ناشر
سال انتشار
چاپ( در صورتيكه براي دومين بار با دفعات متعدد كتاب به چاپ رسيده است دفعات چاپ ذكر مي‌شود(
قطع (قطع جيبي , وزيري و...(
تعداد صفحات
محل كتاب (در موارديكه كتاب ناياب است بايستي نام كتابخانه يا مكاني كه كتاب در آنجا يافت مي‌گردد ذكر شود.(
محقق پس از ارائه طرح تحقيق و انتخاب جامعه مورد مطالعه و انجام مراحل مقدماتي با يد كليه ماءخذ و منابعي را كه در ارتباط با موضوع مورد تحقيق وي وجود دارد جمع آوري نموده و مشخصات هريك را بر روي يك فيش بنويسيد. بدين ترتيب در ارتباط با موضوع تحقيق دهها و گاهي صدها فيش ماءخذ جمع آوري مي‌گردد كه منابع آنها به ترتيب خاصي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
2-فيش موضوعي
فيش موضوعي فيشي است كه براي استخراج محتواي كتب و مقالات مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در قطع‌هاي مختلف تهيه مي‌شود ولي رايجترين آنها فيشي است به طول پانزده و عرض ده سانتيمتر محتواي كتب و مقالاتي را كه بعنوان منابع تحقيق قبلاً از طريق فيش ماءخذ مشخص نموده‌ايم به حسب موضوعات اصلي و موضوعات فرعي در فيش هاي موضوعي وارد كرده و بدين ترتيب مي‌توانيم در پايان مرحله استخراج , عصاره منابع استخراج شده را بصورت صدها و هزاران فيش موضوع داشته باشيم و سپس با استفاده از آنها نوشتن گزارش خود را آغاز كنيم.

نمونه گيري
براي مطالعه يك جامعه لازم نيست كه همه آن مشاهده شود بلكه در اغلب موارد مشاهدة جزيي از آن كافي است به تعبير ديگر در بيشتر تحقيقات، مشاهده نمونه اي محقق را به مقصود مي رساند. هدف اصلي از نمونه گيري بدست آوردن نمونه اي است كه معرف و نماينده مناسبي براي جامعه باشد. محقق آشنا با نمونه گيري و طرحهاي نمونه اي قادر است نمونه را چنان برگزيند كه معرف جامعه باشد از اين رو مي توان گفت نمونه گيري به روش هايي اطلاق مي شود كه در تحقيقات اجتماعي براي انتخاب افراد يا واحدهاي تحليل بكار مي رود و در تحقيقات پيمايشي، نمونه گيري عبارتست از روشي كه از طريق آن پاسخگويان براي تحليل انتخاب مي شوند.
مزاياي نمونه گيري
1ـ كاهش هزينه: چون حجم داده هاي نمونه اي نسبت به حجم جامعه كوچك است به طور حتم هزينه تهيه آنها به مراتب كمتر از هزينه سرشماري است. 2ـ افزايش سرعت كار: چون حجم نمونه بسيار كمتر از حجم جامعه در سرشماري است گرد آوري و تلخيص داده ها با سرعت بيشتر، يعني با صرف وقت كمتر انجام مي شود. اين مزيت خصوصاً وقتي كه كسب نتايج و تهيه اطلاعات جنبه فوريت دارند مزيتي مهم است. 3ـ بالا بودن ميزان درستي كار: چون براي انجام نمونه گيري به دليل كم بودن حجم كار نسبت به سرشماري، امكان آموزش افراد براي انجام مصاحبه ها و يا اندازه گيريها وجود دارد، ميزان درستي نتيجه كار اين افراد در مقايسه با سرشماري بيشتر است.
مفاهيم پايه
جامعه آماري: منظور مجموعه افراد يا واحدهايي است كه در نهايت مي خواهيم نتايج را به آن تعميم دهيم. در مسأله نمونه گيري معمولاً جامعه متناهي است و تعداد عنصرهاي آن را حجم جامعه مي نامند. كار مهم محقق اين است كه با دقت و به صورتي كامل جامعه را تعريف كند.
نمونه
بخشي از جامعة تحت بررسي است كه با روشي از پيش معين شده انتخاب مي گردد به قسمي كه به كمك آن با توجه به روش انتخاب، مي توان استنباطهايي درباره كل جامعه انجام داد. فرايند انتخاب نمونه، استخراج نتايج و استنباطهاي حاصل را بررسي نمونه اي گويند. بررسيهاي نمونه اي را به دو نوع رده بندي مي كنند. توصيفي و تحليلي، در بررسي توصيفي، هدف صرفاً كسب اطلاعاتي درباره گروههاي بزرگ است مثلاً درصد زنان و مرداني كه يك برنامه تلويزيوني خاص را مي بينند. در بررسي تحليلي، بين زير گروههاي متفاوت جامعه، براي كشف تفاوتهاي آنها مقايسه هايي صورت مي گيرد. يا فرضهايي را دربارة تفاوتهاي موجود بيان كرده و درستي يا نادرستي آنها را آزمون مي كنند.
واحد نمونه گيري
واحدهاي نمونه گيري مجموعه عنصرهايي از جامعه هستند كه اجتماع آنها كل جامعه را تشكيل مي دهند. مثلاً در نمونه گيري از افراد يك شهر، هر فرد شهر را مي توان يك واحد تلقي كرد در صورت لزوم هر خانوار را مي توان يك واحد در نظر گرفت .
مراحل اصلي در يك بررسي نمونه اي
1ـ مشخص كردن هدف : هميشه بايد دربارة هدفهاي بررسي حكمي روشن و گويا در دست باشد.
2ـ مشخص كردن جامعة مورد نمونه گيري: جامعه اي را كه مي خواهيم از آن نمونه بگيريم با يد دقيقاً تعريف كنيم با اين تعريف متغير تحت بررسي مشخص مي شود البته تعريف دقيق جامعه هميشه امكان پذير نيست.
3ـ مشخص كردن درجة دقت مطلوب: نتايج يك بررسي نمونه اي هميشه با عدم حتميت همراه است زيرا اولاً بخشي از جامعه مورد اندازه گيري قرار گرفته است، ثانياً اندازه گيريها با خطا همراه اند. ميزان عدم دقت را مي توان با افزايش حجم نمونه و با استفاده از وسايل دقيقتر اندازه گيري و گماردن افراد خبره براي انجام كار، تقليل داد. مسلماً اين كار با افزايش هزينه و با صرف دقت بيشتر انجام مي شود و اين افزايش هزنيه و صرف دقت بيشتر، نسبت مستقيم با ميزان دقتي دارد كه مايليم برآوردهاي مورد نظر داشته باشند بنابراين مشخص كردن درجه دقت مطلوب برآوردها گامي مهم در اجراي نمونه گيري است اين تشخيص ميزان دقت، وظيفه استفاده كنندگان از داده ها و برآوردهاست.
4ـ انتخاب روش نمونه گيري: با انجام مراحل بالا، به مرحله اي مي رسيم كه بايد واحدهاي نمونه را از بين واحدهاي جامعه انتخاب كنيم براي انتخاب نمونه، طرحها، روشهاي متعددي وجود دارند. با توجه به هدف مورد نظر، اندازه واحدها و ميزان تغيير آنها روش خاصي مناسب مي باشد.
5ـ روشهاي اندازه گيري: در هر بررسي نمونه اي، براي اندازه گيري واحدهاي نمونه تهيه ابزار اندازه گيري و مشخص كردن روشهاي اندازه گيري از اهميتي خاص برخوردار است. ممكن است بررسي نمونه اي صرفاً به وسيله پرسشنامه و يا به وسيله مصاحبه با طرح سئوالاتي انجام شود كه از پيش تعيين شده اند. مصاحبه ممكن است حضوري، يا با تلفن و يا تركيبي از هر دو صورت گيرد در هر حال پرسشنامه يا مصاحبه هم وسيله اي براي اندازه گيري هستند.
6ـ آموزش آمارگيران: در بررسيهاي نمونه اي، اغلب با مسائل خاص حرفه اي رو به رو هستيم لذا آمارگيران بايد قبلاً دربارة هدف نمونه گيري، واحد نمونه گيري، روشهاي اندازه گيري و ساير مسائل آموزش ببينند.
7ـ پيش آزمون: لازم است كه قبل از انجام نمونه گيري، براي بررسي كارايي پرسشنامه و روش كار و مشكلات اجرايي، عمل نمونه گيري را در مقياس كوچك انجام دهيم اين نمونه گيري با حجم كوچك مقدماتي، نتايجي به دست مي دهد كه بر اساس آنها مي توان پرسشنامه ها را اصلاح كرد، به آمارگيران آموزش تكميلي داد، در مورد زمان لازم براي نمونه گيري اصلي برآوردي به دست آورد، هزينه عملي نمونه گيري را بازبيني نمود و در نتيجه از بروز اشكالات عمده در نمونه گيري اصلي كه حجمي زياد دارد جلوگيري كرد اين فرآيند را پيش آزمون مي نامند. 8ـ گرد آوري داده ها: براي گرد آوري داده ها معمولاً از پرسشنامه استفاده مي كنند تهيه متن پرسشها از نظر تطبيق با اهداف، ايجاد انگيزه براي پاسخ و جلوگيري از ايجاد انحراف در پاسخ كاري فني است و بايد پرسشنامه به وسيله افراد خبره تهيه شود.
9ـ پردازش داده ها: اولين گام در اين مقطع آماده كردن پرسشنامه هاي تكميل شده و يا هر نوع دادة ديگر براي انتقال به ماشين است. در اين مرحله خطاهايي كه ثبت شده اند بايد اصلاح شوند و پرسشنامه هايي كه در آنها، به وضوح برخي اقلام اشتباهاً ثبت شده اند حذف و با مراجعه مجدد اصلاح شوند.
10ـ نگهداري اطلاعات حاصل براي بررسيهاي آينده: هر نمونه اي كه از جامعه گرفته مي شود علاوه بر نتايج استنباطي آن، راهنمايي بالقوه، براي بهتر كردن فرآيند نمونه گيريهاي بعدي است، در هر نمونه گيري كارها دقيقاً همان گونه كه طراحي شده اند انجام نمي شوند با بررسي فرآيند نمونه گيري انجام شده، مي توان خطاهايي را كه موجب اين مشكل شده اند شناسايي و از تكرار آن در نمونه گيريهاي بعدي جلوگيري كرد.
انواع روشهاي نمونه گيري احتمالي
نمونه احتمالي به چهار نوع اصلي تقسيم مي شوند انتخاب هر يك از اين انواع نمونه احتمالي به ماهيت مسأله تحقيق، هزينه و سطح دقت مطلوب در نمونه و روش گردآوري اطلاعات بستگي دارد. بعضي از شيوه هاي نمونه گيري احتمالي عبارتند از: 1ـ نمونه گيري تصادفي ساده 2ـ نمونه گيري سيستماتيك 3ـ نمونه گيري طبقه بندي 4ـ نمونه گيري خوشه اي
تعيين حجم نمونه
به منظور تعيين حجم نمونه ساده ترين روش استفاده از فرمول كوكران مي باشد
در فرمول كوكران
n=
دهنده حجم نمونه نشان
n
حجم جمعيت آماري (حجم جمعيت شهر, استان,و.....(
N
در صد خطاي معيار ضريب اطمينان قابل قبول
t
نسبتي از جمعيت فاقد صفت معين (مثلا جمعيت مردان(
p
نسبتي از جمعيت فاقد صفت معين (مثلا جمعيت زنان)1-
p
درجه اطمينان يا دقت احتمالي مطلوب
d
طبق فرمول بالا اگر بخواهيم حجم نمونه را با شكاف جمعيتي 5/0 (يعني نيمي از جمعيت حايز صفتي معين باشند . نيمي ديگر فاقد آن(

p=0/5, 1 - p = 0/5
و پذيرش خطاي نمونه گيري
(
d=0/05)
از ميان جمعيت ،برآورد كنيم ،خواهيم داشت :
n=
بدين ترتيب با قرار دادن حجم جمعيت آماري (تعداد سكنه شهر يا شهرستان مورد بررسي ) در فرمول بالا و انجام يك محاسبه ساده تعيين حجم نمونه امكان پذير خواهد بود.

روش نمونه گيري چند مرحله اي ( تلفيقي‌ (
روش نمونه گيري چند مرحله اي تركيبي از چند روش فوق است كه به ترتيب زير انجام مي گيرد
1ـ نمونه گيري طبقه اي متناسب با حجم:
ابتدا در هر منطقه جمعيت و تعداد خانوارهاي ساكن را مشخص مي سازيم براي مثال در مناطق 22 گانه تهران جمعيت منطقه، در صد مردان، درصد زنان و تعداد خانوار از اطلاعات مركز آمار جمع آوري شده است. با استفاده از روش نمونه گيري طبقه اي متناسب با حجم، تعداد نمونه اي را كه از هر منطقه مورد نياز است مشخص مي سازيم به طور مثال اگر حجم نمونه كل برابر 1000 باشد از منطقه 1 تهران كه 98/3 درصد خانوارهاي شهر تهران در آنجا ساكن هستند بايد 40 نمونه جمع آوري شود و اين فرآيند براي تمام مناطق تكرار مي شود.
2ـ خوشه اي:
پس از آنكه حجم نمونه در همه مناطق مشخص شد نقشه اين مناطق را تهيه مي كنيم و تمام بلوكهاي مشخص شده در نقشه يك منطقه را شماره گذاري مي كنيم و آنها را به عنوان خوشه در نظر مي گيريم به كمك روش نمونه گيري خوشه اي تعدادي از اين خوشه ها را به تصادف انتخاب مي كنيم . براي مثال در منطقه 1 تهران پس از شماره گذاري بلوكها براي تهيه 40 نمونه 4 بلوك را انتخاب مي كنيم تا از هر بلوك 10 نمونه تهيه شود.
3ـ روش سيستماتيك:
در اين مرحله پرسشگر به بلوك مورد نظر مراجعه كرده و به كمك روش سيستماتيك خانوارهاي مورد نظر را انتخاب مي كند جزئيات روش به شرح زير مي باشد: ابتدا پرسشگر تمام بلوك را دور زده و خانوارهاي ساكن در بلوك را به طور تقريبي برآورد مي كند سپس تعداد خانوارها را بر عدد 10 تقسيم مي نمايد تا فاصله نمونه گيري بدست آيد مثلاً اگر تعداد خانوارهاي ساكن در يك بلوك 70 خانوار باشد با تقسيم 70 بر 10 فاصله نمونه گيري برابر 7 بدست مي آيد، سپس از بين اعداد 1 تا 7 عددي را به تصادف انتخاب مي كند مثلاً اگر عدد 4 انتخاب شود با اضافه كردن عدد فاصله به عدد 4 نمونه ها به ترتيب زير بدست مي آيند: 4، 11، 18، 25،....
نكته: اعداد بالا شمارة خانوارها مي باشند.
4ـ نمونه گيري تصادفي ساده:
پرسشگر با مراجعه به خانوار مورد نظر به تصادف از يكي از افراد واجد الشرايط پرسشنامه را پر مي نمايد

منبع:

http://www.fasleno.com/archives/000381.php

دسته بندي : فيش برداري و روش تحقيق

آخرين مطالب


» سايت هاي مفيد براي دانلود رايگان مقالات و كتاب هاي الكترونيكي و اينترنتي ( سه شنبه يكم آذر 1390 )
» بيش از
۴۰ پايگاه مفيد براي دانلود كتاب هاي الكترونيكي ( پنجشنبه نهم آبان 1387 )
» نشانه‌ها ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بخوانيد، بنويسيد، ويرايش كنيد ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» بيش نويسي و وقفه در نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» عادات نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» نويسندگي ظرايف و طرايف ( چهارشنبه دوم مرداد 1387 )
» تجربه هاي نويسندگي ( چهارشنبه دوم مرداد 1